Từ ngày 1/7/2026, hàng trăm nghìn quán cà phê tại Việt Nam bắt đầu thực hiện nghĩa vụ trả phí bản quyền âm nhạc theo Nghị định 134/2026/NĐ-CP. Quy định này dựa trên một giả định ít khi bị đặt câu hỏi: âm nhạc là một phần thiết yếu của trải nghiệm khách hàng tại quán cà phê. Nhưng có một câu hỏi mà phần lớn các bài viết về chủ đề phí bản quyền chưa từng đặt ra: khách hàng có thực sự đang nghe nhạc quán phát hay không?
Để tìm câu trả lời, một khảo sát nhanh đã được thực hiện với nhiều nhóm khách hàng khác nhau, cùng chủ quán, quản lý chuỗi và các chuyên gia trải nghiệm dịch vụ. Kết quả cho thấy một khoảng cách đáng chú ý giữa thứ chính sách đang mặc định và hành vi thực tế của khách hàng.
Một khách hàng ngồi làm việc tại quán cà phê, đeo tai nghe chống ồn - Ảnh: Thế Duyệt
Tai nghe đã thay thế loa quán từ lâu
Với nhóm khách đến quán để làm việc hoặc họp online, nhạc nền của quán gần như không được tiếp nhận. Minh Anh, 27 tuổi, nhân viên văn phòng thường làm việc tại quán cà phê, cho biết phần lớn thời gian cô đeo tai nghe chống ồn, nghe nhạc riêng hoặc tham gia họp trực tuyến. "Có những quán mở nhạc hơi to, nhất là nhạc có lời, khiến tôi khó tập trung hơn. Nếu quán không mở nhạc cũng không sao, miễn là không gian yên tĩnh, ánh sáng ổn và bàn ghế thoải mái", Minh Anh nói.
Hoàng Nam, 31 tuổi, làm nghề tự do, có quan điểm tương tự. Anh chọn quán vì vị trí, ổ cắm điện, Wi-Fi và sự riêng tư nhiều hơn là vì playlist quán phát. "Nhạc nền chỉ nên rất nhẹ, đủ để không gian không bị chết, chứ không nên thành thứ áp đảo cuộc trò chuyện. Nếu phải trả thêm chi phí bản quyền rồi cộng vào giá đồ uống, tôi không chắc khách như tôi có thấy giá trị tương xứng không" , Hoàng Nam chia sẻ.
Ngay cả nhóm khách trẻ hơn, không đến quán để làm việc, cũng cho thấy hành vi tương tự. Tuấn, 22 tuổi, sinh viên, gần như không để ý quán đang mở nhạc gì, trừ khi bài hát quá nổi hoặc quá khó chịu. "Vào quán là mình mở laptop, cắm tai nghe. Nếu quán phải đóng phí bản quyền âm nhạc thì mình hiểu đó là nghĩa vụ pháp lý, nhưng từ góc nhìn khách hàng, nó không phải thứ khiến mình quyết định quay lại", Tuấn nói.
Không gian quán cà phê với nhiều khách hàng ngồi làm việc - Ảnh: Phạm Hoàng
Với nhóm trò chuyện, nhạc dễ thành thủ phạm gây khó chịu hơn là điểm cộng
Với nhóm khách đến quán chủ yếu để trò chuyện, nhạc nền lẽ ra nên phát huy vai trò tạo không khí rõ nhất. Nhưng thực tế lại cho thấy điều ngược lại nếu âm lượng không được kiểm soát tốt. Thanh Huyền, 24 tuổi, thường đi cà phê cuối tuần cùng bạn bè, mô tả một hiện tượng quen thuộc: "Có những quán trang trí rất đẹp nhưng ngồi một lúc thấy mệt vì âm thanh dội, nhạc beat mạnh, mọi người phải nói lớn hơn. Lúc đó trải nghiệm bị ồn lên theo dây chuyền. Với tôi, âm lượng hợp lý quan trọng hơn việc quán bật bài gì."
Một vị khách lớn tuổi, 52 tuổi, thường gặp bạn bè tại quán cà phê vào buổi sáng, cũng đồng tình. "Tôi không thích quán quá ồn. Cà phê sáng là để nói chuyện, đọc báo, gặp bạn bè. Nhạc trẻ mở lớn quá thì rất đau đầu. Nếu không có nhạc nhưng quán sạch, thoáng, nhân viên dễ chịu thì tôi vẫn ngồi. Nhiều khi tôi chỉ cần tiếng người nói chuyện nhẹ nhẹ là đủ không khí rồi" , người này nói.
Vấn đề ở đây không nằm ở việc quán có mở nhạc hay không, mà ở việc kiểm soát âm lượng và lựa chọn phù hợp với từng nhóm khách - thứ mà nghĩa vụ trả phí bản quyền không trực tiếp giải quyết được.
Nhóm bạn trẻ ngồi trò chuyện tại quán cà phê - Ảnh: Phạm Hoàng
Chủ quán đang đoán mò, không phải vận hành có chiến lược
Từ phía người trả tiền, bài toán này phức tạp hơn nhiều so với một dòng quy định pháp lý. N.P.L, 34 tuổi, chủ một quán cà phê nhỏ tại Hà Nội, thừa nhận lý do quán chị mở nhạc phần lớn xuất phát từ cảm tính. "Chúng tôi mở nhạc vì sợ quán quá im sẽ tạo cảm giác lạnh, nhưng đúng là không phải khách nào cũng nghe. Khó nhất là chọn âm lượng: mở nhỏ thì nhân viên bảo không nghe thấy, mở lớn thì khách phàn nàn. Nếu có thêm chi phí bản quyền, với quán nhỏ đó vẫn là một khoản phải tính toán, nhất là khi âm nhạc không trực tiếp tạo doanh thu rõ ràng" , chủ quán này nói.
Ở quy mô lớn hơn, cách tiếp cận khác biệt rõ rệt. Một quản lý chuỗi cà phê tại TP.HCM cho biết với chuỗi, âm nhạc được nhìn nhận như một phần thiết kế không gian, ngang hàng với ánh sáng, mùi hương hay nội thất - cần kiểm soát về âm lượng, thể loại và thời điểm trong ngày, thay vì chỉ đơn thuần bật nhạc lên. "Nếu quán bật nhạc tùy hứng, trả phí bản quyền cũng không làm trải nghiệm tốt hơn. Khi đó chi phí tuân thủ có thể đúng về mặt pháp lý, nhưng chưa chắc giải quyết đúng vấn đề trải nghiệm" , người này nói.
Không phải chuyên gia nào cũng đồng tình với hướng nhìn nhận âm nhạc chỉ là yếu tố phụ trợ. Trao đổi với báo Pháp Luật TP. Hồ Chí Minh, ông Đỗ Duy Thanh, Giám đốc Công ty Tư vấn FnB Director, cho rằng nhiều đơn vị kinh doanh F&B đang xem nhẹ vai trò của âm nhạc khi chỉ coi đó là công cụ tạo không khí. Theo ông, âm nhạc thực chất là một thành phần cốt lõi của trải nghiệm dịch vụ, tác động trực tiếp đến hành vi tiêu dùng, vận hành và doanh thu của quán, với điều kiện phải được lựa chọn đúng cho từng mô hình kinh doanh cụ thể.
Quầy pha chế tại một chuỗi cà phê với hệ thống loa âm thanh được lắp đặt có chủ đích - Ảnh tạo bởi AI
Âm thanh không nhất thiết phải là âm nhạc
Một hướng tiếp cận khác xuất hiện từ phía chuyên gia thiết kế trải nghiệm khách hàng. Theo chuyên gia này, âm thanh nền trong quán cà phê không nhất thiết phải là âm nhạc. "Một số không gian có thể dễ chịu hơn khi tận dụng âm thanh tự nhiên: tiếng máy pha cà phê, tiếng trò chuyện vừa phải, âm thanh đường phố được kiểm soát, hoặc các lớp âm thanh rất nhẹ. Khách hàng ngày nay không phải lúc nào cũng muốn bị phục vụ bằng nhạc, vì họ đã có tai nghe và gu nghe riêng. Thiết kế âm thanh tốt là làm cho khách thấy thoải mái mà không cần nhận ra quán đang cố tạo ra âm thanh", chuyên gia này nói.
Một chuyên gia marketing dịch vụ đặt câu hỏi cụ thể hơn về giá trị thực sự của âm nhạc trong từng mô hình kinh doanh. "Câu hỏi quan trọng là âm nhạc đang tạo thêm giá trị cho ai. Với một số mô hình như bar, lounge, cà phê acoustic, âm nhạc là sản phẩm hoặc một phần rõ ràng của trải nghiệm. Nhưng với quán cà phê làm việc, cà phê gặp gỡ hoặc take-away, âm nhạc có thể chỉ là lớp nền rất phụ. Chính sách bản quyền là cần thiết để bảo vệ người sáng tạo, nhưng từ phía doanh nghiệp, nó cũng đặt ra câu hỏi: nếu khách không thực sự nghe, chi phí này nên được hiểu là đầu tư trải nghiệm hay chỉ là chi phí tuân thủ?", chuyên gia này nói.
Một khách hàng Gen Z, 20 tuổi, đưa ra góc nhìn tổng kết khá rõ cho toàn bộ câu chuyện. "Gu nhạc mỗi người khác nhau, nên nhạc quán mở thường chỉ hợp một nhóm nào đó thôi. Tôi vào quán vẫn nghe playlist riêng trên Spotify. Thành thật mà nói, tôi nhớ quán nào có góc ngồi đẹp, có ổ điện, có đồ uống hợp trend hơn là nhớ quán đó mở nhạc gì", người này nói.
Góc quán cà phê yên tĩnh với ánh sáng tự nhiên, không có hệ thống loa lớn - Ảnh: Phạm Hoàng
Nghĩa vụ trả phí bản quyền âm nhạc theo Nghị định 134/2026/NĐ-CP là quy định pháp lý đúng đắn và không thay đổi, bất kể khách hàng có nghe nhạc hay không. Nhưng với chủ quán, đây cũng là thời điểm phù hợp để đánh giá lại liệu việc bật nhạc có thực sự phục vụ mục đích kinh doanh, hay chỉ là một thói quen vận hành chưa từng được kiểm chứng. Với một số mô hình quán tập trung vào khách làm việc hoặc gặp gỡ riêng tư, câu trả lời hợp lý có thể không phải là trả phí để tiếp tục phát nhạc, mà là đầu tư vào những yếu tố khác của không gian.
*Tên các nhân vật trong bài viết đã được thay đổi
Thế Duyệt
