"Con học ở một ngôi trường bình thường tại thành phố hạng ba, nhịp học chậm, cơ sở vật chất cũ kỹ, liệu có phải con đã định sẵn sẽ tụt hậu?".
Đó là nỗi băn khoăn của một phụ huynh Trung Quốc có con gái đang học tiểu học tại địa phương. Vợ chồng chị đều là giáo viên, điều kiện gia đình không quá khó khăn. Thế nhưng, mỗi lần nhìn thấy những chia sẻ về trẻ ở thành phố lớn được học ngoại ngữ với giáo viên nước ngoài, tham gia các lớp năng khiếu hay du lịch trải nghiệm, chị lại thấp thỏm.
Trong khi đó, trường của con có sân chạy bong tróc, đến lớp 3 mới bắt đầu học tiếng Anh, các lớp năng khiếu cũng không phong phú. Chị từng nghĩ đến chuyện gửi con lên tỉnh học nhưng vướng nhiều trở ngại: con còn nhỏ, chi phí thuê nhà tốn kém, ông bà cũng khó thay bố mẹ đồng hành trong việc học.
“Làm sao chúng tôi có thể san bằng khoảng cách tài nguyên giáo dục lớn đến thế?”, chị băn khoăn.
Thực tế, khoảng cách về nguồn lực giáo dục là có thật. Không thể chỉ bằng vài giờ học thêm mà bù đắp hoàn toàn sự chênh lệch về cơ sở vật chất, chất lượng giảng dạy hay cơ hội trải nghiệm.
Tuy nhiên, giáo dục không đơn thuần là cuộc đua tích lũy tài nguyên. Điều kiện tốt có thể mở ra nhiều lựa chọn, nhưng không tự động tạo nên một đứa trẻ ham học, tự tin và bền bỉ. Bên cạnh những gì nhà trường cung cấp, cách giáo dục trong gia đình cũng có vai trò quan trọng.
Không phải cứ cho con nhiều hơn là con sẽ tiến xa hơn
Một người cha từng chia sẻ câu chuyện của mình. Gia đình anh có điều kiện bình thường, bố mẹ đều là công nhân, trong nhà gần như không có sách đọc thêm. Anh đến cấp hai mới học tiếng Anh, phải dùng chữ Hán ghi lại cách phát âm của giáo viên để tự học. Không có tiền học thêm, anh thường xuyên hỏi bài thầy cô sau giờ học.
Nhờ sự kiên trì, anh thi đỗ vào một trường đại học thuộc dự án 211 của Trung Quốc, rồi xây dựng sự nghiệp tại thành phố lớn.
Nhưng khi nuôi dạy con gái, anh lại gặp một nỗi băn khoăn khác. Muốn con không phải chịu thiếu thốn như mình ngày trước, anh đầu tư sách tranh, lớp piano, giáo viên ngoại ngữ riêng và những chuyến du lịch. Con gái thông minh, hiểu biết rộng, nhưng thường phải có người thúc giục mới học, gặp khó khăn đã muốn bỏ cuộc.
Câu chuyện này không chứng minh rằng thiếu thốn sẽ khiến trẻ giỏi giang hơn, hay nguồn lực giáo dục không quan trọng. Nó gợi ra một điều đáng suy nghĩ: điều kiện học tập chỉ thực sự phát huy giá trị khi trẻ có động lực khám phá và cảm giác mình làm chủ việc học.
Nếu mọi thứ đều được người lớn sắp xếp sẵn, trẻ có thể quen với việc tiếp nhận thay vì chủ động tìm tòi. Vì vậy, thay vì chỉ lo con được học ít hơn bạn bè, cha mẹ cũng cần quan tâm đến việc con có biết tự học, có dám thử sức và có kiên trì khi gặp khó khăn hay không.
Bốn việc cha mẹ có thể làm ngay tại nhà
Thứ nhất, tận dụng sách và tài nguyên trực tuyến.
Sống ở thành phố nhỏ không có nghĩa trẻ phải đứng ngoài thế giới tri thức. Sách thư viện, sách cũ, phim tài liệu và các nền tảng học tập trực tuyến có thể mở ra nhiều cơ hội khám phá. Nếu con thích khủng long, cha mẹ có thể cùng con đọc sách, xem phim tài liệu, vẽ và tìm hiểu về loài vật này.
Điều quan trọng không phải trẻ tiếp cận bao nhiêu tài liệu, mà là có cơ hội đào sâu một chủ đề, tự đặt câu hỏi và tìm câu trả lời hay không.
Thứ hai, dành thời gian cho vận động và những hoạt động không màn hình.
Chạy bộ, bơi lội, nhảy dây, chơi cầu lông hay đạp xe đều có thể giúp trẻ rèn luyện thể chất, học cách kiên trì và chấp nhận thắng thua. Những trải nghiệm tưởng chừng bình thường ấy còn tạo cơ hội để trẻ cảm nhận sự tiến bộ của chính mình, thay vì liên tục so sánh với người khác.
Thứ ba, để con tham gia giải quyết những việc thực tế.
Khi đi mua sắm, cha mẹ có thể để con lập danh sách, so sánh giá và tính toán chi phí. Khi chuẩn bị một chuyến đi, trẻ có thể cùng tìm đường, lên kế hoạch và dự trù ngân sách phù hợp.
Những nhiệm vụ vừa sức giúp trẻ rèn khả năng lập kế hoạch, giải quyết vấn đề và tinh thần trách nhiệm. Thay vì làm thay để con có thêm thời gian học, đôi khi cha mẹ nên tạo cơ hội để con tự làm và học từ những sai sót.
Thứ tư, giúp con theo đuổi một sở thích đủ lâu.
Đó không nhất thiết phải là piano, violin hay một môn học đắt tiền. Trẻ có thể yêu thích nấu ăn, tìm hiểu côn trùng, chăm sóc cây cối hoặc đọc truyện lịch sử. Khi được khuyến khích tìm hiểu sâu, trẻ vừa thỏa mãn trí tò mò, vừa có cơ hội nhận ra năng lực riêng của mình.
Sự tự tin bền vững không chỉ đến từ việc đứng đầu lớp, mà còn từ trải nghiệm tự mình làm được một việc khó sau nhiều lần thử sức.
Tất nhiên, những điều cha mẹ làm tại nhà không thể thay thế hoàn toàn một môi trường giáo dục tốt. Trẻ vẫn cần được tiếp cận giáo viên có chuyên môn, chương trình học phù hợp và những cơ hội phát triển bình đẳng. Không nên vì tin vào sức mạnh của gia đình mà xem nhẹ trách nhiệm cải thiện chất lượng giáo dục.
Nhưng trong khi chờ đợi những điều kiện ấy tốt hơn, cha mẹ vẫn có thể làm nhiều việc thiết thực cho con. Mục tiêu của giáo dục không chỉ là giúp trẻ đỗ vào một trường đại học tốt khi 18 tuổi, mà còn là nuôi dưỡng khả năng tự học, giải quyết vấn đề và thích nghi với những thay đổi trong cuộc sống.
Con có thể bắt đầu ở một ngôi trường bình thường, trong một thành phố nhỏ. Điều đó không có nghĩa tương lai của con đã được định sẵn. Thay vì chỉ nhìn vào những gì con đang thiếu so với người khác, cha mẹ hãy giúp con nhận ra mình có thể học hỏi, tiến bộ và đi xa hơn chính mình của ngày hôm qua.
Hiểu Đan (Theo QQ)
