Trong thế giới tự nhiên, chuỗi thức ăn thường được mặc định theo những trật tự nhất định, nơi loài chim thống trị bầu trời và coi mặt nước là kho lương thực khổng lồ. Tuy nhiên, tại một số vùng biển và sông ngòi đặc biệt, ranh giới này đã bị xóa nhòa. Một số loài cá không chỉ chấp nhận số phận làm con mồi mà đã tiến hóa hành vi để trở thành những kẻ đi săn đáng sợ đối với các loài chim.
Tại quần đảo Seychelles hoang sơ, vùng nước nhiệt đới ẩn chứa một loài sinh vật với sức mạnh đáng kinh ngạc: cá khế vây vàng, hay còn gọi là Caranx ignobilis. Đây là một loài cá ăn thịt với thực đơn vô cùng phong phú.
Không chỉ dừng lại ở các loại cá nhỏ, tôm, mực ống hay bạch tuộc, dạ dày của những con cá khế khổng lồ này còn chứa đựng những bí mật rùng rợn hơn nhiều. Các báo cáo khoa học đã từng ghi nhận sự hiện diện của xác rùa biển con và thậm chí cả cá heo bên trong bụng chúng.
Nhưng điều khiến cá khế vây vàng trở nên nổi tiếng trong giới sinh vật học chính là khả năng "không chiến" của chúng. Tập đầu tiên trong loạt phim tài liệu đình đám "Hành tinh Xanh 2" (Blue Planet II) đã ghi lại những thước phim đắt giá về cảnh loài cá này lao vút lên khỏi mặt nước để tóm gọn những con chim nhàn non nớt.
Tất nhiên, mọi cuộc đi săn đều là sự pha trộn giữa kỹ năng và may mắn. Không phải cú nhảy nào cũng thành công, nhưng chỉ cần một con chim nhàn bay quá thấp lọt vào tầm ngắm, nó sẽ ngay lập tức đối mặt với cái miệng rộng ngoác của kẻ săn mồi dưới nước.
Rời vùng biển Seychelles đến quần đảo Hawaii, một kịch bản tương tự cũng diễn ra nhưng với những diễn viên khác. Tại đây, một nhóm nhỏ cá mập hổ đã phát triển kỹ năng săn bắt đặc biệt nhắm vào loài chim hải âu. Chim hải âu vốn nổi tiếng với khả năng bay đường trường, nhưng những con non chưa trưởng thành lại là câu chuyện khác. Do chưa phát triển hoàn thiện về thể lực, chim non thường phải đáp xuống mặt biển để nghỉ ngơi lấy sức. Chính khoảnh khắc yếu đuối này đã biến chúng thành mục tiêu hoàn hảo.
Các nhà khoa học quan sát thấy rằng hành vi này mang tính thời vụ rất cao. Cá mập hổ chỉ tập trung săn mồi trong vài tuần ngắn ngủi trùng với mùa sinh sản của chim hải âu. Số liệu thống kê cho thấy khoảng 10% số chim hải âu non sinh ra tại đây sẽ kết thúc cuộc đời trong hàm cá mập. Khi lũ chim đủ lớn để bay đi, những kẻ săn mồi dưới nước cũng lặng lẽ rời bỏ khu vực này, chờ đợi mùa săn năm sau.
Không chỉ ở đại dương bao la, ngay cả trong những dòng sông nước ngọt, cuộc chiến sinh tồn cũng diễn ra khốc liệt không kém. Tại tây nam nước Pháp, trên dòng sông Tarn êm đềm, loài cá nheo châu Âu khổng lồ đã trở thành nỗi ám ảnh của loài bồ câu.
Một nghiên cứu kéo dài từ tháng 6 đến tháng 10 năm 2011 đã làm sáng tỏ hành vi săn mồi kỳ lạ này. Các nhà khoa học Pháp đã chọn một cây cầu nhìn xuống đảo sỏi trên sông Tarn để làm đài quan sát. Trong suốt thời gian nghiên cứu, họ đã ghi nhận tổng cộng 54 vụ cá nheo tấn công bồ câu đang kiếm ăn bên bờ. Đáng kinh ngạc là tỷ lệ thành công lên tới 28%, với kịch bản chung là cá nheo lao lên bờ, tóm lấy con mồi và lôi tuột xuống nước.
Điều thú vị nhất trong nghiên cứu này là cơ chế giác quan của cá nheo. Các dữ liệu cho thấy chúng hầu như chỉ tấn công những con bồ câu đang nhảy nhót, cử động, và tuyệt nhiên bỏ qua những con đứng yên. Điều này chứng minh rằng thị giác không phải là công cụ chính; thay vào đó, cá nheo cảm nhận những rung động tinh tế của mặt nước do chuyển động của con mồi tạo ra để định vị và tung đòn kết liễu.
Từ những vùng biển nhiệt đới đến những dòng sông châu Âu, các ví dụ trên đã chứng minh một chân lý của tự nhiên: kích thước và sự tàn khốc chính là chìa khóa để sinh tồn. Dù là trên trời hay dưới nước, khi kẻ đi săn đủ lớn và đủ mạnh, mọi quy luật thông thường đều có thể bị đảo ngược.
Đức Khương
