Trong một động thái chưa từng có tiền lệ, chính quyền tổng thống Trump đã đưa công ty AI Anthropic của Mỹ vào danh sách đen an ninh quốc gia hôm thứ Sáu, đặt một trong những công ty AI hàng đầu nước Mỹ ngang hàng với các công ty Trung Quốc được coi là mối nguy hiểm đối với Mỹ.
Quyết định này diễn ra sau một tuần đàm phán đầy biến động giữa startup AI và Lầu Năm Góc về việc sử dụng công nghệ cho mục đích quân sự.
Tổng thống Donald Trump lên tiếng gay gắt chỉ trích công ty trí tuệ nhân tạo này. "Những kẻ cánh tả tại Anthropic đã phạm một SAI LẦM THẢM HỌA khi cố gắng ÉP BUỘC Bộ Quốc phòng và bắt họ tuân theo Điều khoản Dịch vụ của họ thay vì Hiến pháp của chúng ta," tổng thống Trump viết trên trang mạng xã hội Truth Social. "Sự ích kỷ của họ đang đặt SINH MẠNG NGƯỜI MỸ vào nguy cơ, quân đội của chúng ta vào tình trạng nguy hiểm và An ninh Quốc gia của chúng ta vào NGUY CƠ."
Ngay sau đó, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth cho biết trên X rằng ông đang tuyên bố Anthropic là rủi ro chuỗi cung ứng. "Có hiệu lực ngay lập tức, không có nhà thầu, nhà cung cấp hoặc đối tác nào làm ăn với quân đội Hoa Kỳ được phép tiến hành bất kỳ hoạt động thương mại nào với Anthropic," ông Hegseth viết. Đây là sự động thái hiếm hoi khi xếp hạng một công ty AI hàng đầu của Mỹ ngang hàng với các công ty như Huawei.
Chỉ định "rủi ro chuỗi cung ứng" thường được dành riêng cho các đối thủ nước ngoài được coi là mối đe dọa đối với nước Mỹ. Động thái này không chỉ cấm các cơ quan liên bang sử dụng công nghệ của Anthropic mà còn cấm bất kỳ công ty nào làm ăn với quân đội tiến hành bất kỳ hoạt động thương mại nào với Anthropic.
Tổng thống Trump cho phép các cơ quan liên bang có thời gian 6 tháng để chuyển sang công nghệ khác, đồng thời đe dọa mơ hồ về nhiều hậu quả hơn cho công ty sau đó.
"Anthropic tốt hơn hết là nên sửa chữa hành vi của họ và hữu ích trong giai đoạn loại bỏ này, nếu không tôi sẽ sử dụng Toàn bộ Quyền lực của Chức vụ Tổng thống để bắt họ tuân thủ, với những hậu quả dân sự và hình sự nghiêm trọng theo sau," Tổng thống Trump viết.
Nguồn cội của vụ xung đột
Cuộc xung đột bắt nguồn từ việc Anthropic kiên quyết giữ hai "lằn ranh đỏ" trong hợp đồng 200 triệu USD với Lầu Năm Góc: hệ thống AI Claude của họ sẽ không được sử dụng để vận hành các vũ khí hoàn toàn tự chủ và sẽ không được sử dụng cho giám sát đại trà quy mô rộng trong nước.
Lầu Năm Góc yêu cầu quyền sử dụng Claude cho "bất kỳ mục đích nào được pháp luật cho phép", điều này có thể vượt qua một số lằn ranh đỏ của Anthropic.
CEO Dario Amodei đã từ chối nhượng bộ trong một bài đăng blog hôm thứ Năm. "Tôi tin sâu sắc vào tầm quan trọng hiện sinh của việc sử dụng AI để bảo vệ nước Mỹ và các nền dân chủ khác," ông Amodei viết, nhưng "sử dụng các hệ thống này để giám sát đại trà trong nước là không tương thích với các giá trị dân chủ."
Phản ứng từ Lầu Năm Góc vô cùng gay gắt. Thứ trưởng Quốc phòng Emil Michael viết trên X vào đêm thứ Năm rằng ông Amodei "là kẻ nói dối và có ảo tưởng về quyền lực như Chúa. Anh ta không muốn gì hơn là cố gắng kiểm soát cá nhân Quân đội Mỹ và chấp nhận đặt an ninh quốc gia của chúng ta vào nguy cơ."
Quyết định của chính quyền Trump đã gây chấn động trong ngành công nghệ. Đến chiều thứ Sáu, hơn 550 nhân viên tại Google và OpenAI đã ký một bức thư ngỏ ủng hộ lập trường của Anthropic và kêu gọi sếp của họ đứng lên chống lại Lầu Năm Góc.
Tác động đến toàn ngành
Sam Altman, CEO của OpenAI, nói rằng việc các công ty AI tìm cách làm việc với Lầu Năm Góc là quan trọng nhưng ông có những lo ngại tương tự như đối thủ Amodei.
"Với tất cả những khác biệt tôi có với Anthropic, tôi hầu như tin tưởng họ như một công ty, và tôi nghĩ họ thực sự quan tâm đến an toàn," ông Altman nói trong cuộc phỏng vấn với CNBC trước khi Trump can thiệp.
Trong một bản ghi nhớ gửi cho nhân viên OpenAI hôm thứ Năm tối, ông Altman viết: "Chúng tôi từ lâu đã tin rằng AI không nên được sử dụng cho giám sát đại trà hoặc vũ khí sát thương tự chủ, và con người nên vẫn nằm trong vòng lặp cho các quyết định tự động có cược cao. Đây là những lằn ranh đỏ chính của chúng tôi."
Người hưởng lợi rõ ràng nhất từ tình huống này có thể là xAI của tỷ phú Elon Musk, mà các quan chức quốc phòng cho biết đã đồng ý với các điều khoản của Lầu Năm Góc để làm việc trên các hệ thống mật. Ông Musk đã bình luận trong chuỗi mạng xã hội của Michael hôm thứ Sáu, nói "Anthropic ghét Nền văn minh phương Tây."
Các chuyên gia cho rằng sự can thiệp mạnh mẽ của chính quyền Trump có khả năng có tác động lớn hơn nhiều so với mối quan hệ của chính phủ Mỹ với Anthropic, có khả năng làm phức tạp công việc của chính quyền với các nhà phát triển AI khác.
Vẫn chưa rõ việc các bộ phận chính phủ chuyển sang công nghệ khác sẽ dễ dàng đến mức nào, hay các đối tác của Anthropic có hợp đồng với Lầu Năm Góc sẽ cắt đứt quan hệ như thế nào. Claude của Anthropic đã được sử dụng rộng rãi và được các chuyên gia coi là vượt trội ở một số phương diện so với các đối thủ cạnh tranh, điều này có thể khiến việc chuyển đổi trở nên tốn kém và gây gián đoạn.
Nguyễn Hải
