"Một gia đình không giàu, có nên nói thẳng với con hay không?" - câu hỏi tưởng như rất đời thường này lại từng khiến cả trường quay một chương trình tranh luận ở Trung Quốc "nóng" lên từng phút.
Mới đây, trong 1 chương trình, khi các khách mời tranh luận gay gắt về việc cha mẹ có nên nói cho con biết gia đình mình không khá giả, nhà văn - diễn giả nổi tiếng Phó Thủ Nhĩ đã đưa ra một quan điểm khiến nhiều người sững lại:
"Nên nói với con rằng gia đình không giàu, để nhắc con tiêu dùng lý trí, đừng trở thành nô lệ của ham muốn. Một quan niệm tiền bạc đúng đắn là hiểu rằng cuộc đời không chỉ có tiền để đo lường".
Phát ngôn này ngay lập tức gây tranh cãi. Có người đồng tình, cho rằng trẻ con cần sống trong thế giới thật. Có người phản đối, lo rằng nói thẳng sẽ khiến con tự ti, mặc cảm. Nhưng chính những chia sẻ đời thực từ các bậc cha mẹ lại cho thấy: sự né tránh sự thật đôi khi để lại hậu quả lớn hơn chúng ta tưởng.
Khi trẻ lớn lên trong một "ảo tưởng giàu có"
Nhiều phụ huynh tin rằng: "Thà để con nghĩ nhà mình đủ đầy, còn hơn để con biết mình nghèo mà tự ti". Thế nhưng, việc liên tục che giấu sự thật lại vô tình nuôi dưỡng một ảo tưởng nguy hiểm: trẻ tin rằng gia đình mình rất giàu, rằng tiền bạc là điều hiển nhiên, không cần đánh đổi.
Có những đứa trẻ quen với quần áo hàng hiệu, đồ dùng đắt tiền, nhưng chưa bao giờ hiểu rằng phía sau đó là khoản vay mua nhà là những đêm cha mẹ tính toán chi tiêu, là sự chắt chiu đến kiệt sức.
Khi sống trong ảo tưởng ấy, trẻ không học được cách tiết nhị, không hiểu giá trị lao động, càng khó hình thành lòng biết ơn. Đến một lúc nào đó, khi sự thật lộ ra, điều sụp đổ không chỉ là hình ảnh gia đình mà còn là niềm tin của con vào cha mẹ.
Điều khiến nhiều chuyên gia giáo dục đồng tình với Phó Thủ Nhĩ nằm ở chỗ: trẻ con không ngốc. Có những đứa trẻ sớm nhận ra gia đình mình không hề "dư dả" như lời cha mẹ nói. Nhưng thay vì hỏi, con chọn im lặng. Không phải vì không hiểu mà vì không muốn làm cha mẹ khó xử.
Khi trẻ phát hiện ra sự thật từ một cách khác như qua những cuộc trò chuyện vô tình, qua áp lực tiền bạc, qua sự khác biệt với bạn bè, cảm giác tổn thương lớn nhất không phải là "nhà mình không giàu", mà là: "Bố mẹ không coi mình là một phần đủ lớn để được nói thật". Khoảng cách giữa cha mẹ và con vì thế mà hình thành, rất âm thầm.
Nói thật không phải để làm con tự ti, mà để con hiểu thế giới
Điều Phó Thủ Nhĩ nhấn mạnh không phải là "kể khổ", càng không phải gieo cho con cảm giác thiếu thốn, mà là nói thật theo cách phù hợp với lứa tuổi.
Nói cho con biết gia đình mình đang ở đâu, để con học cách tiêu dùng có giới hạn, hiểu rằng mong muốn không đồng nghĩa với quyền được đáp ứng, trân trọng công sức của cha mẹ và quan trọng hơn: hiểu rằng giá trị của bản thân không nằm ở tiền bạc.
Một đứa trẻ được lớn lên trong sự thật, dù không hoàn hảo vẫn vững vàng hơn một đứa trẻ được bao bọc bằng những lời nói dối dịu dàng.
Cuối cùng, điều làm con tự ti không phải là việc gia đình có bao nhiêu tiền mà là cách cha mẹ đối diện với sự thật ấy như thế nào.
Nếu cha mẹ nói về hoàn cảnh của mình bằng sự bình thản, trung thực và tôn trọng, đứa trẻ sẽ học được rằng: "Gia đình mình không giàu, nhưng mình không kém cỏi". Và đó có lẽ chính là điều mà Phó Thủ Nhĩ muốn nhấn mạnh: Dạy con hiểu tiền bạc, không phải để con cúi đầu trước nó mà để con không trở thành nô lệ của ham muốn.
Vậy dạy con như thế nào?
Dạy con về hoàn cảnh gia đình không giàu không phải là “kể khổ”, càng không phải dập tắt ước mơ của con. Quan trọng nhất là cách nói và cách sống cùng con mỗi ngày.
Trước hết, hãy nói sự thật một cách bình thản. Không cần những câu nặng nề kiểu “nhà mình nghèo lắm”, “không có tiền đâu”, mà có thể nói với con: “Gia đình mình có giới hạn, nên mình cần chọn cách tiêu tiền hợp lý". Khi cha mẹ không mang tâm thế mặc cảm, con cũng không học cách xấu hổ về hoàn cảnh của mình.
Thứ hai, dạy con phân biệt giữa “muốn” và “cần”. Khi con đòi mua một món đồ đắt tiền, thay vì từ chối ngay hoặc chiều theo, hãy cùng con phân tích: món đó có thực sự cần không, có lựa chọn nào khác phù hợp hơn không. Chính những cuộc trò chuyện nhỏ ấy giúp con hình thành tư duy tiêu dùng lý trí thay vì chạy theo so sánh với bạn bè.
Thứ ba, cho con được tham gia vào những quyết định phù hợp với độ tuổi. Ví dụ, cho con biết gia đình đang tiết kiệm cho mục tiêu gì, hay để con cùng bàn xem nên chi tiêu thế nào cho một chuyến đi chơi. Khi được tin tưởng, con sẽ hiểu mình là một phần của gia đình, không phải người đứng ngoài.
Cuối cùng, luôn nhắc con rằng: tiền bạc không phải thước đo giá trị con người. Dù gia đình ở điều kiện nào, con vẫn xứng đáng được tôn trọng, được yêu thương và được nuôi dưỡng ước mơ. Khi trẻ hiểu điều đó, con sẽ không cúi đầu vì thiếu tiền và cũng không lớn lên thành “nô lệ của ham muốn”.
Hiểu Đan (Theo QQ)
