Khi tiếng còi khai cuộc vang lên ở những trận cầu đỉnh cao của FIFA, rất ít người biết rằng người phụ nữ điều khiển trận đấu ấy từng có một sự nghiệp ổn định trong lĩnh vực kinh doanh. Thế nhưng, với Tori Penso, đam mê bóng đá và khát vọng chinh phục những giới hạn mới đã đưa bà từ văn phòng doanh nghiệp đến đỉnh cao của nghề cầm còi.
Năm 2023, Tori Penso trở thành nữ trọng tài người Mỹ đầu tiên điều khiển trận chung kết World Cup nữ giữa Tây Ban Nha và Anh. Đến năm 2025, bà tiếp tục được FIFA lựa chọn tham gia FIFA Club World Cup. Và năm 2026, Penso một lần nữa đi vào lịch sử khi trở thành nữ trọng tài người Mỹ đầu tiên cầm còi tại một trận đấu thuộc World Cup nam (CH Séc vs Nam Phi). Đó là thành quả của một hành trình kéo dài hơn hai thập kỷ, được xây dựng bằng sự kiên trì, chuyên nghiệp và lòng can đảm.
Cô bé mê bóng đá và tiếng còi trọng tài
Mary Victoria Penso, thường được biết đến với cái tên Tori Penso, sinh ra và lớn lên tại bang Florida (Mỹ). Tình yêu bóng đá đến với bà từ rất sớm khi chứng kiến hai người anh trai chơi bóng. Sau đó, chính các anh cũng là những người đầu tiên đưa Penso đến với nghề trọng tài. Bà bắt đầu cầm còi từ năm 14 tuổi, ban đầu chỉ như một công việc bán thời gian để kiếm thêm thu nhập.
Khác với nhiều trọng tài chuyên nghiệp hiện nay, Penso không đi theo con đường thể thao ngay từ đầu. Bà học chuyên ngành marketing, từng chơi bóng ở cấp độ sinh viên, rồi xây dựng sự nghiệp trong lĩnh vực kinh doanh và truyền thông. Trong nhiều năm, công việc trọng tài chỉ là niềm đam mê song hành với nghề nghiệp chính.
Tuy nhiên, tình yêu dành cho sân cỏ chưa bao giờ rời bỏ người phụ nữ này.
Bước ngoặt táo bạo: Từ phòng họp đến sân cỏ
Theo nhiều nguồn tin từ FIFA và truyền thông Mỹ, bước ngoặt lớn nhất đến vào năm 2019. Khi ấy, Penso đã là mẹ của ba cô con gái (với người chồng cũng là trọng tài bóng đá, Chris Penso) và đang giữ vị trí quản lý trong lĩnh vực truyền thông (từng làm cho Coca-Cola và Red Bull). Trong lúc theo dõi World Cup nữ, bà bắt đầu suy nghĩ nghiêm túc về khả năng theo đuổi nghề trọng tài chuyên nghiệp.
Penso nhận ra rằng nhiều nữ trọng tài hàng đầu thế giới cũng từng là luật sư, bác sĩ hay những người làm công việc văn phòng trước khi bước lên đỉnh cao sự nghiệp. Điều đó khiến bà tin rằng mình cũng có thể làm được.
Quyết định từ bỏ công việc ổn định để theo đuổi một nghề nghiệp đầy áp lực và cạnh tranh không hề dễ dàng. Nhưng Penso đã chấp nhận đánh cược.
Chỉ khoảng một năm sau, bà đã xuất hiện tại Major League Soccer (MLS) - giải đấu hàng đầu nước Mỹ. Năm 2020, Penso trở thành nữ trọng tài đầu tiên sau hơn hai thập kỷ được giao điều khiển một trận đấu MLS. Đây được xem là cột mốc mở ra chương mới trong sự nghiệp của bà.
Chinh phục FIFA và đỉnh cao World Cup
Sự thăng tiến của Tori Penso diễn ra nhanh nhưng không hề dễ dàng.
Những màn thể hiện ổn định ở MLS giúp bà được FIFA tin tưởng giao nhiều nhiệm vụ quan trọng. Tại World Cup nữ 2023 ở Australia và New Zealand, Penso liên tục được phân công các trận đấu lớn, từ vòng bảng, vòng 1/8 cho đến bán kết. Cuối cùng, bà được lựa chọn điều khiển trận chung kết giữa Tây Ban Nha và Anh.
Khi nhớ lại khoảnh khắc được FIFA thông báo sẽ bắt chính trận chung kết, nữ trọng tài người Mỹ xúc động chia sẻ: "Không gì tuyệt vời hơn khoảnh khắc này". Bà kể rằng khi Chủ tịch Ủy ban Trọng tài FIFA Pierluigi Collina lật chiếc áo đấu và để lộ tên mình, bà đã gần như "tan chảy vì xúc động".
Không chỉ FIFA đánh giá cao Penso. Chính Collina cũng khẳng định bà là "sự lựa chọn tốt nhất có thể" cho trận đấu quan trọng nhất của bóng đá nữ thế giới thời điểm đó.
Hai năm sau, FIFA tiếp tục điền tên Penso vào danh sách các trọng tài tham dự FIFA Club World Cup 2025. Trong cuộc phỏng vấn với FIFA, bà nhấn mạnh sự chuẩn bị khắc nghiệt của các trọng tài hiện đại:
"Chúng tôi làm việc rất chăm chỉ mỗi ngày để có được những cơ hội như thế này."
Penso tiết lộ đội ngũ trọng tài cấp FIFA hiện phải tập luyện tốc độ, sức bền, làm việc cùng chuyên gia dinh dưỡng, nhà tâm lý học thể thao và các chuyên gia khoa học thể thao để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của bóng đá đỉnh cao.
Người phụ nữ phá bỏ những giới hạn
Năm 2026, Tori Penso tiếp tục ghi dấu ấn lịch sử khi trở thành nữ trọng tài người Mỹ đầu tiên điều khiển một trận đấu tại World Cup nam (CH Séc vs Nam Phi). Cùng hai trợ lý Brooke Mayo và Kathryn Nesbitt, bà góp mặt trong tổ trọng tài nữ gây tiếng vang lớn tại giải đấu.
Nhưng với Penso, ý nghĩa của những cột mốc ấy không chỉ nằm ở các con số.
Trong một chia sẻ gần đây, bà thừa nhận bóng đá thế giới vẫn còn những nền văn hóa chưa quen với việc phụ nữ nắm giữ vai trò lãnh đạo trên sân cỏ. Dẫu vậy, bà ý thức rõ trách nhiệm của mình đối với các thế hệ trẻ.
"Chúng tôi đang đại diện cho các bé gái và phụ nữ trên toàn thế giới. Tôi không xem nhẹ trách nhiệm đó."
Đó cũng là lý do hình ảnh Tori Penso luôn được xem như biểu tượng cho sự thay đổi trong bóng đá hiện đại – nơi năng lực và sự chuyên nghiệp ngày càng quan trọng hơn giới tính.
Thành công không đến từ sự ưu ái
Đằng sau những cột mốc lịch sử là vô số giờ tập luyện, nghiên cứu và chuẩn bị.
Penso từng nói rằng được hàng chục nghìn khán giả theo dõi và đánh giá là một áp lực khổng lồ, nhưng đồng thời cũng là đặc quyền của nghề trọng tài. Chính tinh thần không ngừng học hỏi đã giúp bà vượt qua những định kiến vốn tồn tại nhiều năm trong môi trường bóng đá nam.
Từ một cô gái 14 tuổi cầm còi ở các giải trẻ địa phương, đến người phụ nữ điều khiển những trận cầu lớn nhất hành tinh, Tori Penso đã chứng minh rằng những giới hạn đôi khi chỉ tồn tại trong suy nghĩ con người.
Hành trình của bà không chỉ là câu chuyện về một trọng tài xuất sắc, mà còn là minh chứng cho sức mạnh của đam mê, sự dũng cảm thay đổi và niềm tin vào chính mình. Trong thế giới bóng đá vốn được xem là sân chơi của nam giới, Tori Penso đã tạo nên chỗ đứng bằng năng lực thực sự, và điều đó khiến câu chuyện của bà trở nên đặc biệt hơn bao giờ hết.
Đoàn Dự
