Quanh năm, người ta sống trong nhịp vội: vội đi làm, vội tan ca, vội rẽ qua những giao lộ ken đặc xe cộ, vội nhìn đồng hồ khi đèn đỏ còn hơn 60 giây.
Và rồi Tết đến! Mọi thứ bỗng dịu xuống, như thể thành phố vừa tự vặn nhỏ âm lượng của chính mình.
Không phải vì thành phố thay đổi. Mà vì một phần dòng người đã rời đi. Những chuyến xe cuối năm lăn bánh. Những vali được kéo khỏi khu trọ. Những công nhân, sinh viên, người lao động… trở về quê sau một năm dài.
Và khi bớt đi một phần nhịp chuyển động ấy, Sài Gòn không còn chật chội như mọi ngày.
Đứng giữa một giao lộ từng khiến mình mệt mỏi vì kẹt xe, bỗng thấy nó rộng hơn. Đèn đỏ vẫn bật. Nhưng không còn tiếng ga rồ phía sau. Người ta có thời gian nhìn lên hàng cờ mới treo, nhìn nắng cuối năm đổ xuống mặt đường.
Mọi thứ vẫn diễn ra, chỉ là sự gấp gáp đã được cất bớt.
“Lau cho sạch bụi năm cũ”
Chiều cuối năm, trong một con hẻm nhỏ, chị Hòa lôi bộ bàn ghế nhựa ra trước cửa phòng trọ. Chị xối nước, chà từng vết ố bám lâu ngày. Chiếc lư đồng nhỏ trên bàn thờ được chị đánh bóng cho đến khi ánh lên màu vàng ấm dưới nắng.
Chị làm công nhân may. Cả năm quen với tiếng máy chạy đều, quen với những buổi tan ca mà chỉ chậm vài phút là kẹt xe kéo dài cả tiếng. Những năm trước, Tết với chị là hành trình chen chúc ở bến xe, lo lắng từng tấm vé.
Năm nay, chị ở lại Sài Gòn đón Tết.
“Lau cho sạch bụi năm cũ”, chị nói.
Nhưng ai cũng hiểu, đó không chỉ là bụi trên bàn ghế. Sau một năm mưu sinh, những buổi tăng ca, những ngày mệt mỏi, việc lau lại từng góc nhà giống như một cách để tự nhắc mình rằng: mình đã đi qua một chặng đường rồi.
Có những năm, Tết không bắt đầu bằng pháo hoa. Tết bắt đầu bằng việc dọn lại một góc nhỏ cho gọn gàng hơn.
Cũng như bất kỳ đâu, lau dọn cuối năm ở Sài Gòn luôn có một ý nghĩa rất riêng. Người ta không chỉ rửa sạch bụi bám trên cửa sổ hay đánh bóng lại bộ lư đồng đã xỉn màu theo thời gian. Người ta gấp lại những bộ quần áo cũ, xếp lại giấy tờ, bỏ đi những món đồ không còn dùng đến, mở toang cửa cho nắng tràn vào.
Có những gia đình trải chiếu giữa nhà, cả nhà cùng ngồi lau từng chiếc quạt, từng khung ảnh. Có người trèo lên ghế để lau lại tấm bảng tên trước cửa. Có người thay chậu cây mới, sửa lại bóng đèn đã chập chờn suốt mấy tháng. Những động tác nhỏ, lặp đi lặp lại mỗi năm, nhưng năm nào cũng mang theo cảm giác như đang làm mới một điều gì đó sâu hơn bên trong.
Cuối năm, người ta tin rằng dọn nhà sạch sẽ là để đón lộc. Nhưng có lẽ, trước cả lộc, đó là cách để tự sắp xếp lại chính mình. Gấp lại những mệt mỏi. Cất đi những va chạm. Để khi năm mới gõ cửa, trong nhà đã gọn gàng, và trong lòng cũng bớt ngổn ngang.
Phía sau yên xe là Tết
Anh An, một shipper 36 tuổi, bảo rằng cuối năm là thời điểm vừa bận vừa lạ.
Bận vì ai cũng muốn nhận hàng trước Tết. Nhưng lạ vì đường không còn kẹt như mọi khi.
Cả năm anh quen với việc đứng giữa dòng xe không nhúc nhích. Có những đoạn đường tưởng ngắn mà đi mất gần cả tiếng. Vậy mà những ngày này, anh có thể chạy một mạch qua vài giao lộ, gió lùa qua tay áo.
“Chạy xe mà thấy đường trống, tự nhiên nhẹ cả người,” anh cười.
Sự nhẹ ấy không chỉ đến từ giao thông. Nó đến từ cảm giác năm cũ đang dần khép lại. Những đơn hàng cuối cùng được giao xong. Những cuốc xe cuối ngày bớt căng thẳng hơn.
Giữa phố những ngày cuối năm này, là những mảng màu vàng, đỏ, xanh di chuyển chậm rãi. Những chiếc xe máy chở hoa chạy qua nhau, mang theo mùi hương ngai ngái của lá mới, của đất còn ẩm trong chậu. Thành phố như được phủ thêm một lớp màu mềm hơn.
Hình ảnh những shipper chở mai, chở cúc bỗng trở thành một phần rất đặc trưng của Sài Gòn cuối năm. Những chuyến xe lặng lẽ mang sắc xuân len qua từng con phố. Có những người giao hàng suốt một năm. Và có những ngày, họ giao cả mùa xuân.
Chiều muộn, anh rửa lại chiếc xe – thứ đã cùng anh đi suốt một năm qua nắng mưa. Trước cửa phòng trọ, anh treo một nhành đào nhỏ, đủ để thấy mùa xuân đã chạm tới.
Cả thành phố dường như cũng đang hoàn thành những “việc cuối cùng” trước khi bước sang một nhịp mới.
Áo dài
Vài năm gần đây, cứ đến cận Tết là áo dài lại “lên sóng”. Có thể cả năm người ta mặc đồ công sở, đồ thể thao, áo phông quần ngố. Nhưng đến Tết, ai cũng muốn có ít nhất một bộ áo dài để mặc ra phố. Vì đó là một cảm giác rất Việt: mặc áo dài vào những ngày đầu năm như một cách tự nhắc mình “Tết đang tới thật rồi!”
Trước Chợ Bến Thành, dưới nắng vàng đầu năm, những nhóm bạn trẻ chỉnh lại tà áo, cười với nhau giữa phông nền cờ hoa đỏ rực. Áo dài những năm gần đây cũng khác. Nhiều kiểu dáng hơn, trẻ trung hơn, dễ mặc hơn.
Có những người trước đây chưa từng mặc áo dài, ngại vì nghĩ “không hợp”, “khó mặc”, nhưng rồi vẫn thử một lần. Và khi đã mặc rồi, họ nhận ra mình nhìn khác đi: không phải khác vì cầu kỳ, mà vì thấy mình thuộc về một không khí chung.
Có lẽ, sau một năm bận rộn, người ta chờ Tết không chỉ để nghỉ, mà để được sống trong một phiên bản khác của mình. Một phiên bản mặc áo dài, đi giữa phố đông, chụp vài tấm ảnh làm kỷ niệm. Người Việt ăn Tết Việt - đôi khi chỉ cần vậy là đủ.
Khi dòng người thưa dần, những bức ảnh vẫn còn trong máy. Tà áo dài được treo lại ngay ngắn sau cánh cửa. Nhưng không khí Tết thì vẫn ở lại trên phố - trong màu hoa, trong nắng, và trong cảm giác rất Việt mà ai cũng vừa kịp chạm tới.
Lựa chọn nào cũng hạnh phúc
Chị Bình, 40 tuổi, quê Hà Nam, là nhân viên ngân hàng, năm nay ở lại thành phố. Con trai về quê nội từ sớm, còn hai vợ chồng chị quyết định đón Tết ở Sài Gòn.
“Ở lại mới thấy thành phố này dễ thương”
Những ngày cận Tết, siêu thị bớt cảnh xếp hàng dài. Thang máy trong khu chung cư không còn đông vào giờ tan tầm. Hành lang yên hơn, thi thoảng mới nghe tiếng cửa mở.
Buổi chiều, chị mang ghế ra ban công. Dưới con đường trước chung cư, hàng cờ mới treo còn phẳng nếp, nắng đổ dài xuống mặt nhựa. Không còn tiếng xe nối đuôi nhau. Không còn những gương mặt hối hả chạy kịp một cuộc hẹn cuối năm.
Tết của chị năm nay giản đơn hơn. Ít mâm cỗ. Ít chuẩn bị. Không phải chia thời gian cho những chuyến đi xa. Nhưng đổi lại là nhiều khoảng trống hơn trong ngày.
Khoảng trống để ngồi yên một lúc mà không thấy sốt ruột.
Để pha một ấm trà và uống chậm.
Để nhìn xuống con đường quen thuộc mà thấy nó khác đi.
Chị bảo, có khi phải ở lại, giữa một Sài Gòn bớt đông như thế này, mới nhận ra thành phố không chỉ có kẹt xe và áp lực. Nó cũng có những ngày dịu lại, đủ để người ta sống chậm hơn một chút - và ở yên với lựa chọn của mình.
