Dù sở hữu lớp da xù xì và khá nhiều xương, cá thửng (hay còn gọi là cá mối) qua bàn tay chế biến khéo léo của ngư dân vùng biển Cửa Hội, Cửa Lò (Nghệ An) đã trở thành một đặc sản nức tiếng.
Từng là món ăn quen thuộc trong mâm cơm của nhiều gia đình thời bao cấp, cá thửng mang theo cả ký ức về những năm tháng gian khó của người dân xứ Nghệ. Ngày nay, loại cá này không chỉ thu hút thực khách bởi hương vị đậm đà mà còn bởi công đoạn chế biến vô cùng cầu kỳ, lạ mắt.
Báo VietNamnet dẫn lời anh Nguyễn Trung, một người dân sống tại Cửa Lò, cho biết thói quen cuộn tròn thân cá, gài phần đuôi vào miệng rồi đem luộc và hun khói là phương pháp truyền thống mà anh đã chứng kiến từ thuở nhỏ.
Nhớ lại ngày trước, anh kể chỉ những gia đình khá giả mới mua cá thửng hun khói về kho để cúng tổ tiên dịp Tết, sau đó cả nhà cùng thụ lộc, ăn kèm với bánh chưng hoặc cơm trắng. Dù hiện tại mâm cơm gia đình đã phong phú hơn nhiều, người dân Cửa Lò vẫn gìn giữ nghề chế biến và thói quen thưởng thức món cá mang đậm hương vị quê hương này.
Với hương vị thịt trắng thơm ngon và cách tạo hình độc đáo, món ăn này luôn được nhiều người tìm mua mỗi dịp Tết đến xuân về. Ảnh: Tri thức & Cuộc sống
Quá trình làm ra một mẻ cá thửng hun khói đòi hỏi sự tỉ mỉ. Mỗi người có một cách cuộn riêng nhưng điểm chung là đều phải uốn cong thân cá, nhét đuôi vào miệng để tạo thành một vòng tròn hoàn hảo.
Theo các ngư dân tại làng chài Nghi Thủy, việc cuộn tròn không chỉ giúp thân cá săn chắc, tránh bị đứt gãy trong quá trình xông khói mà còn mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc. Người dân địa phương trân trọng gọi đây là "cá ông trời", bởi hình dáng tròn trịa tượng trưng cho sự viên mãn, trọn vẹn và bình an.
Khi đặt đĩa cá thửng xếp tròn đầy đặn lên mâm cỗ cúng gia tiên ngày Tết, người dân vùng biển gửi gắm vào đó ước mong về một năm mới sung túc và hài hòa.
Về công đoạn làm chín, sau khi luộc vừa tới, cá được vớt ra để ráo nước rồi tiến hành hun khói. Điểm đặc biệt là người dân Cửa Lò không sử dụng than củi thông thường mà dùng vỏ mía hoặc bã mía để xông.
Làn khói từ thức vật liệu này không những khử sạch mùi tanh mà còn mang lại hương thơm dịu nhẹ đặc trưng. Thành phẩm ra lò là những con cá ánh lên màu vàng ruộm, tươm dầu lấp lánh, bên ngoài khô ráo nhưng phần thịt bên trong vẫn giữ được độ mềm ẩm.
Cá thửng nhiều xương hom nhưng thịt thơm ngọt. Ảnh: VietNamnet
Theo ghi nhận trên tờ Tri thức & Cuộc sống, trên chợ mạng hay các cửa hàng hải sản, cá thửng được bán với giá từ 80.000-130.000 đồng/kg tùy thời điểm.
Phổ biến nhất là cá thửng kho cùng với mật mía, hành tăm, nước mắm ngon, thêm vài miếng ớt xắt, 1 ít hạt tiêu cho thơm mùi. Bắc bếp kho liu riu cho đến khi nước cạn, thịt cá săn chắc lại là ngon hết sảy. Chưa kể cá thửng càng kho lâu lại càng ngon hơn.
Bạn Ngọc Anh (ở Nghệ An) kể: "Cá thửng có nhiều xương hom, xương cứng nhưng thịt của chúng màu trắng, thơm ngọt. Mùi thơm của con cá thửng nướng rất đặc biệt khiến mình nhớ mãi.
Trước đây khi cuộc sống còn khó khăn, cùng với cá cơm, cá trích, cá thửng được mẹ mua về để làm thành những món ăn dân dã cho cả nhà. Cá này có thể hấp, gỡ thịt chấm muối chanh, nấu canh với lá bứa, nhưng non nhất là đem kho với mật mía".
Theo Ngọc Anh, bây giờ cá thửng được bán phổ biến hơn, trở thành đặc sản Tết nhiều người ưa chuộng. Với cá loại 1 khách sẽ phải đặt trước mới mua được.
