Tổng thống Donald Trump ngày 26/4 cho biết Iran có thể chủ động liên hệ nếu muốn đàm phán chấm dứt cuộc xung đột kéo dài hai tháng. Ông nhấn mạnh Tehran không bao giờ được phép sở hữu vũ khí hạt nhân, trong bối cảnh Iran cho rằng Mỹ cần dỡ bỏ các trở ngại đối với một thỏa thuận, bao gồm cả việc phong tỏa các cảng của nước này.
Hy vọng khôi phục các nỗ lực hòa bình suy giảm vào ngày 25/4, khi ông Trump hủy chuyến thăm Islamabad của các đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner. Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi ngày 26/4 đã di chuyển giữa các nước trung gian là Pakistan và Oman, trước khi tới Nga, nơi ông dự kiến gặp Tổng thống Vladimir Putin.
Giá dầu tăng, đồng USD nhích nhẹ và hợp đồng tương lai chứng khoán Mỹ giảm trong phiên giao dịch đầu ngày 27/4 tại châu Á, sau khi các cuộc đàm phán hòa bình giữa Mỹ và Iran rơi vào bế tắc cuối tuần, khiến hoạt động vận chuyển hàng hóa tại vùng Vịnh bị đình trệ.
Phát biểu trên chương trình “The Sunday Briefing” của Fox News, ông Trump nói: “Nếu họ muốn nói chuyện, họ có thể đến gặp hoặc gọi cho chúng tôi. Chúng tôi có điện thoại, những đường dây tốt và an toàn.” Ông cũng khẳng định: “Họ biết cần gì cho một thỏa thuận. Rất đơn giản: họ không thể có vũ khí hạt nhân, nếu không thì không có lý do để gặp nhau.”
Iran từ lâu yêu cầu Washington công nhận quyền làm giàu uranium, điều mà Tehran nói chỉ phục vụ mục đích hòa bình, trong khi các nước phương Tây cho rằng chương trình này có thể nhằm phát triển vũ khí hạt nhân.
Dù lệnh ngừng bắn đã tạm dừng các cuộc giao tranh quy mô lớn kể từ khi xung đột bùng phát bởi các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran ngày 28/2, đến nay vẫn chưa đạt được thỏa thuận nào về các điều khoản chấm dứt xung đột.
Áp lực trong nước với ông Trump
Tỷ lệ ủng hộ suy giảm khiến ông Trump chịu áp lực trong nước phải chấm dứt xung đột với Iran. Trong khi đó, dù suy yếu về quân sự, Tehran lại có lợi thế trên bàn đàm phán nhờ khả năng kiểm soát hoạt động vận chuyển qua Strait of Hormuz – tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu toàn cầu.
Iran đã đóng cửa phần lớn eo biển, trong khi Mỹ áp đặt lệnh phong tỏa các cảng của nước này.
Ông Araqchi trở lại Islamabad sau các cuộc đàm phán tại Oman ngày 26/4, rồi tiếp tục đến Nga. Đại sứ Iran tại Nga, Kazem Jalali, cho biết trên mạng xã hội X rằng ông Araqchi sẽ gặp ông Putin “nhằm tiếp tục nỗ lực ngoại giao trong bối cảnh các mối đe dọa từ bên ngoài”.
Truyền thông Iran cho biết ông Araqchi đã trao đổi với Quốc vương Oman Haitham bin Tariq al-Said về an ninh tại eo biển và kêu gọi xây dựng cơ chế an ninh khu vực không có sự can thiệp từ bên ngoài. Ông cũng cho biết các cuộc thảo luận tập trung vào việc bảo đảm an toàn hàng hải, mang lại lợi ích cho các nước trong khu vực và toàn thế giới.
Hãng Tasnim đưa tin các cuộc trao đổi với phía Pakistan đề cập đến việc thiết lập khuôn khổ pháp lý mới cho eo biển Hormuz, yêu cầu bồi thường, đảm bảo không có hành động quân sự mới từ bên ngoài và dỡ bỏ phong tỏa hải quân.
Phát biểu tại Florida ngày 25/4, ông Trump cho biết hủy chuyến đi của các đặc phái viên do chi phí và vì đề xuất từ phía Iran “chưa đủ”. Ông nói Iran “đã đưa ra nhiều đề nghị, nhưng vẫn chưa đạt yêu cầu”.
Theo phía Iran, Tổng thống Masoud Pezeshkian đã điện đàm với Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif cùng ngày, khẳng định Tehran sẽ không tham gia “các cuộc đàm phán bị ép buộc” dưới sức ép hoặc phong tỏa. Ông cho rằng Mỹ cần dỡ bỏ các trở ngại, bao gồm phong tỏa trên biển, trước khi các bên có thể đặt nền tảng cho một thỏa thuận.
Bất đồng sâu rộng giữa Mỹ và Iran
Bất đồng giữa hai bên không chỉ dừng ở chương trình hạt nhân và eo biển Hormuz.
Ông Trump muốn hạn chế sự hỗ trợ của Iran cho các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực như Hezbollah ở Lebanon và Hamas tại Gaza, đồng thời kiềm chế năng lực tấn công bằng tên lửa đạn đạo. Ngược lại, Iran yêu cầu dỡ bỏ trừng phạt và chấm dứt các cuộc tấn công của Israel nhằm vào Hezbollah.
Trong các cuộc đàm phán tại Islamabad đầu tháng 4, Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance dẫn đầu phái đoàn Mỹ làm việc với Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf, nhưng không đạt được thỏa thuận.
Sau khi chuyến công du ngoại giao bị hủy, hai máy bay vận tải C-17 của Không quân Mỹ chở lực lượng an ninh, thiết bị và phương tiện bảo vệ quan chức đã rời Pakistan, theo hai nguồn tin chính phủ nước này.
Ngày 25/4, ông Trump cho rằng nội bộ lãnh đạo Iran đang tồn tại “sự tranh giành quyền lực và hỗn loạn lớn”. Trước đó một tuần, ông Pezeshkian khẳng định tại Tehran “không có phe cứng rắn hay ôn hòa”, và đất nước đoàn kết ủng hộ lãnh đạo tối cao.
Cuộc xung đột đã làm Trung Đông thêm bất ổn. Iran tấn công các nước láng giềng vùng Vịnh, trong khi giao tranh giữa Israel và Hezbollah tại Lebanon leo thang trở lại.
Tại Lebanon, các cuộc không kích của Israel ngày 26/4 khiến 14 người thiệt mạng và 37 người bị thương, theo Bộ Y tế. Quân đội Israel cũng cảnh báo người dân rời khỏi bảy thị trấn ngoài “vùng đệm” do họ kiểm soát trước khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực, song thỏa thuận này vẫn chưa thể chấm dứt hoàn toàn các hành động thù địch.
An An (Tổng hợp)
