OpenAI ngày 26/6 công bố GPT-5.6, thế hệ model mới nhất của hãng. Nhưng khác với mọi lần ra mắt trước, gần như không ai được dùng ngay. Ở thời điểm này, chỉ khoảng 20 tổ chức trên toàn thế giới có quyền truy cập, và danh sách đó do chính phủ Mỹ phê duyệt từng cái tên một, theo thông tin từ Axios và AP.
GPT-5.6 - Ảnh: Internet
GPT-5.6 có ba phiên bản. Sol là mạnh nhất, dành cho các tác vụ phức tạp như lập trình nâng cao và nghiên cứu bảo mật. Terra là phiên bản cân bằng cho doanh nghiệp, hiệu năng tương đương GPT-5.5 nhưng chi phí chỉ bằng một nửa. Luna là nhanh nhất và rẻ nhất, phù hợp cho các việc tự động hóa thông thường. Giá tính theo mỗi triệu token đầu vào và đầu ra: Sol là 5 và 30 USD, Terra là 2,5 và 15 USD, Luna là 1 và 6 USD.
Tại sao chính phủ Mỹ lại can thiệp?
Lý do nằm ở khả năng bảo mật của Sol. Nói đơn giản: Sol giỏi tìm lỗ hổng phần mềm đến mức chính phủ Mỹ lo ngại nếu để ai cũng dùng được tự do, kẻ xấu có thể dùng nó để tấn công hệ thống máy tính ở quy mô lớn.
OpenAI tự xác nhận Sol là model mạnh nhất từ trước đến nay của hãng trong lĩnh vực phân tích bảo mật. Trong các bài kiểm thử nội bộ, Sol tìm được các lỗ hổng phần mềm và có thể xây dựng nền tảng cho một cuộc tấn công, nhưng chưa tự thực hiện được một cuộc tấn công hoàn chỉnh từ đầu đến cuối. OpenAI nói rõ Sol chưa vượt ngưỡng rủi ro cao nhất theo tiêu chí đánh giá nội bộ của hãng. Dù vậy, nguồn tin từ Axios cho biết chính phủ can thiệp vì Sol có năng lực tương đương Claude Mythos của Anthropic - model từng khiến chính phủ phải ra tay hai tuần trước đó.
CEO OpenAI Sam Altman tại Nhà Trắng - Ảnh: Yahoo
Lệnh hành pháp và cơ chế "chính phủ gác cổng"
Ngày 2/6/2026, Tổng thống Donald Trump ký một lệnh hành pháp về AI và an ninh mạng. Nội dung cốt lõi: các công ty AI được đề nghị tự nguyện để chính phủ xem xét model mới tối đa 30 ngày trước khi phát hành rộng rãi. Phiên bản dự thảo trước đó quy định 90 ngày nhưng bị phản đối vì lo ngại làm chậm cạnh tranh với Trung Quốc, nên được rút xuống còn 30 ngày.
Điểm đáng chú ý hơn là lệnh này cho phép chính phủ có tiếng nói trong việc chọn ai được tiếp cận model sớm. Với GPT-5.6, điều đó có nghĩa là Nhà Trắng phê duyệt từng khách hàng một trong giai đoạn thử nghiệm giới hạn, không phải mở chung cho tất cả sau một vòng đánh giá.
Axios gọi đây là lần đầu tiên chính phủ Mỹ chủ động yêu cầu một công ty AI hạn chế phát hành model trước khi ra mắt.
Hai tuần trước vụ GPT-5.6, Anthropic đã trải qua một tình huống còn kịch tính hơn. Ngày 9/6, Anthropic ra mắt Fable 5 cho người dùng phổ thông. Ba ngày sau, tối ngày 12/6, Bộ Thương mại Mỹ gửi lệnh yêu cầu Anthropic ngắt ngay quyền truy cập của toàn bộ công dân nước ngoài vào model này. Vì không thể phân biệt ai là người nước ngoài, ai là người Mỹ theo thời gian thực, Anthropic đành tắt Fable 5 với toàn bộ người dùng trên thế giới để đảm bảo tuân thủ lệnh.
Lý do châm ngòi: một kỹ thuật vượt qua lớp bảo vệ của Fable 5 lan truyền trên mạng xã hội X, trong đó có người tuyên bố khai thác được thông tin nhạy cảm từ model. Anthropic cho rằng kỹ thuật này không đủ nghiêm trọng để biện minh cho việc gỡ bỏ toàn bộ và gọi đây là "hiểu lầm", nhưng vẫn phải chấp hành.
Nhìn lại cả hai vụ: Anthropic bị gỡ model khẩn cấp sau khi đã công khai 3 ngày. OpenAI bị yêu cầu kiểm soát trước khi bất kỳ người dùng thông thường nào kịp chạm vào. Cơ chế khác nhau, nhưng kết quả giống nhau: cả hai model mạnh nhất trên thị trường hiện đều không có trong tay người dùng bình thường.
Thông báo chính thức từ trang anthropic.com về việc dừng truy cập Fable 5 và Mythos 5
Điều thú vị là OpenAI không im lặng chấp nhận. Ngay trong bài viết ra mắt GPT-5.6, công ty nói thẳng rằng cơ chế chính phủ kiểm duyệt trước khi phát hành "không nên trở thành mô hình mặc định dài hạn", vì nó giữ lại công cụ tốt nhất khỏi tay người dùng và doanh nghiệp cần đến chúng. Vừa tuân thủ, vừa phản đối công khai ngay trên chính thông báo ra mắt.
Nhưng câu chuyện hậu trường còn éo le hơn. Ngay tối 2/6, CEO Sam Altman đã khen lệnh hành pháp của ông Trump trên X, nói nó "cân bằng đúng mức". Altman còn là một trong những người tham gia xây dựng chính sách với Nhà Trắng. Vài tuần sau, theo nội dung họp nội bộ được The Information đưa tin, Sam Altman phải giải thích với chính đội ngũ rằng mọi thứ siết chặt hơn dự kiến nhiều, khi chỉ khoảng 20 đối tác được duyệt. Với một công ty có khoảng một tỷ người dùng ChatGPT mỗi tháng, 20 đối tác là khoảng cách rất xa so với "cân bằng đúng mức".
Khi nào người dùng thường mới được dùng GPT-5.6?
OpenAI cho biết dự kiến mở rộng GPT-5.6 ra ChatGPT và API đại trà "trong vài tuần tới", nhưng chưa có ngày cụ thể. Một số đối tác quốc tế cũng sẽ được cấp quyền trong tuần tới, tùy vào phê duyệt từ phía chính phủ. Trong thời gian chờ, toàn bộ người dùng ChatGPT thông thường vẫn đang dùng các model cũ hơn.
Thế Duyệt
