Năm 2013, các nhà khoa học địa chất tại thành phố Perth, Australia, đã công bố một phát hiện mang tính đột phá: những hạt vàng siêu nhỏ đã được tìm thấy trong lá, cành non và vỏ của cây bạch đàn. Khám phá này được giới nghiên cứu kỳ vọng sẽ làm thay đổi căn bản cách con người thăm dò và khai thác vàng trong tương lai.
Nhóm nghiên cứu thuộc Tổ chức Nghiên cứu Khoa học và Công nghiệp Khối Thịnh vượng chung Australia (CSIRO) cho biết, những cây bạch đàn này mọc ngay phía trên các mỏ vàng nằm sâu dưới lòng đất. Trong quá trình tìm kiếm nước, đặc biệt là vào những giai đoạn hạn hán kéo dài, hệ rễ của cây đã vô tình “hút” các hạt vàng li ti từ tầng đất sâu và đưa chúng lên các bộ phận trên mặt đất.
Tiến sĩ Melvyn Lintern, nhà địa hóa học nghiên cứu tại CSIRO và là tác giả chính của công trình, thừa nhận rằng phát hiện này vượt xa mọi dự đoán ban đầu của nhóm.
“Chúng tôi hoàn toàn không trông đợi điều này. Việc trực tiếp quan sát thấy các hạt vàng tồn tại trong lá cây thực sự là một phát hiện mang tính đột phá đối với chúng tôi”, ông nói.
Theo tiến sĩ Lintern, cây bạch đàn dường như đang đóng vai trò như một “người kể chuyện thầm lặng”, cung cấp cho các nhà khoa học những manh mối quan trọng về những gì đang diễn ra bên dưới bề mặt Trái đất. Kết quả phân tích cho thấy, những cây được nghiên cứu có khả năng đưa vàng từ độ sâu khoảng 30m lên mặt đất – tương đương với chiều cao của một tòa nhà 10 tầng.
Để xác nhận phát hiện này, nhóm nghiên cứu đã sử dụng thiết bị dò Maia – một hệ thống chụp ảnh nguyên tố bằng tia X do CSIRO phát triển – kết hợp với cơ sở hạ tầng hiện đại của Đài gia tốc Synchrotron Australia tại Melbourne. Công nghệ này cho phép các nhà khoa học phân tích những hạt vật chất cực nhỏ với độ phân giải rất cao.
Kết quả cho thấy, các hạt vàng được phát hiện có kích thước chỉ bằng khoảng ⅕ đường kính của sợi tóc người. Tuy nhiên, tiến sĩ Lintern cũng nhấn mạnh rằng lượng vàng này là vô cùng nhỏ.
“Ngay cả khi thu thập vàng từ khoảng 500 cây bạch đàn mọc trên mỏ vàng cũng chỉ đủ để chế tác 1 chiếc nhẫn cưới”, ông cho biết.
Không chỉ dừng lại ở cây bạch đàn, nhóm nghiên cứu còn phát hiện dấu vết vàng trong lá của một số loài thực vật khác, điển hình là cây Acacia mulga – một loài keo bản địa phổ biến ở Australia.
“Chúng tôi nhận thấy vàng không chỉ xuất hiện trong cây lớn mà còn có mặt ở các bụi cây mọc bên dưới. Điều đó cho thấy hiện tượng này không bị giới hạn ở một loài cây cụ thể nào”, tiến sĩ Lintern cho biết.
Dù lượng vàng thu được từ thực vật là không đáng kể về mặt khai thác trực tiếp, phát hiện này vẫn được đánh giá là có ý nghĩa rất lớn đối với ngành thăm dò khoáng sản. Đây là lần đầu tiên trên thế giới các hạt vàng được xác nhận tồn tại trong vật chất sống, mở ra một hướng tiếp cận hoàn toàn mới trong việc xác định vị trí các mỏ vàng tiềm năng.
Ông Nigel Radford, cựu chuyên gia địa hóa học của Tập đoàn khai thác vàng Newmont – một trong những công ty khai khoáng lớn nhất thế giới – nhận định rằng ý nghĩa của phát hiện này là “vô cùng to lớn”. Theo ông, trong giới chuyên môn, việc thực vật phản ánh đặc điểm địa chất bên dưới đã từng được suy đoán từ lâu, nhưng đây là lần đầu tiên có bằng chứng trực tiếp, rõ ràng và thuyết phục đến vậy.
“Việc xác định được các hạt vàng tồn tại trong lá cây là một minh chứng rất mạnh mẽ và có tầm quan trọng đặc biệt đối với tương lai của hoạt động thăm dò khoáng sản”, ông Radford nói. Với kinh nghiệm làm việc trong lĩnh vực này, ông tin rằng phương pháp mới có thể giúp ngành khai thác vàng tiết kiệm đáng kể thời gian và chi phí.
Theo ông Radford, mục tiêu lý tưởng của bất kỳ đội thăm dò khoáng sản nào cũng là thu thập mẫu ngay trên bề mặt.
“Nếu có thể lấy mẫu trên mặt đất, chúng ta sẽ tránh được chi phí khổng lồ và thời gian dài liên quan đến việc khoan thăm dò sâu dưới lòng đất”, ông phân tích.
Giới chuyên gia cho rằng, trong tương lai, việc phân tích thực vật có thể trở thành một công cụ bổ trợ hiệu quả, giúp khoanh vùng các khu vực có tiềm năng chứa vàng trước khi tiến hành các hoạt động khai thác tốn kém và tác động lớn đến môi trường. Phát hiện từ những chiếc lá bạch đàn nhỏ bé vì thế đang mở ra một hướng đi mới cho ngành công nghiệp khai khoáng toàn cầu.
Ánh Lê (Theo ABC.net)
