Các nhà thiên văn học luôn tìm kiếm các tín hiệu vô tuyến từ ngoài vũ trụ. Trên Trái đất, chúng ta dựa vào những tín hiệu này cho hầu hết mọi hình thức liên lạc không dây. Bluetooth và Wi-Fi là hai hình thức liên lạc vô tuyến khác nhau mà bạn có thể đã quen thuộc, nhưng nhiều hành tinh và các thiên thể khác tự nhiên phát ra tín hiệu vô tuyến riêng của chúng.
Nhờ những tiến bộ gần đây trong công nghệ, các nhà thiên văn học giờ đây có thể sử dụng những tín hiệu này để khám phá nguồn gốc của chúng, ngay cả trên các hành tinh quay quanh các ngôi sao khác.
Tín hiệu đến từ ngoài hệ Mặt trời
Giữa năm 2026, các nhà thiên văn học đã phát hiện ra một khám phá khoa học đột phá: Sóng radio phát ra từ một hành tinh nằm ngoài hệ Mặt trời. Theo phát hiện này, hành tinh Beta Pictoris b (một hành tinh khí khổng lồ có khối lượng gấp khoảng 10 lần sao Mộc, nằm cách Trái đất khoảng 63 năm ánh sáng) đã tạo ra các tín hiệu radio liên tục.
Các nhà thiên văn học đã phát hiện ra những tín hiệu này bằng cách sử dụng hệ thống kính viễn vọng radio MeerKAT - một hệ thống gồm 64 ăng-ten vệ tinh được kết nối với nhau. Cái tên này không chỉ là một từ viết tắt thông minh; hệ thống này nằm trong Vườn quốc gia Meerkat ở Nam Phi, nơi được coi là trung tâm của loài chồn đất Meerkat.
Hiện nay, hầu hết mọi người có thể cho rằng nếu một hành tinh phát ra tín hiệu vô tuyến, điều đó có nghĩa là sự sống ngoài hành tinh đứng sau. Xét cho cùng, chúng ta vẫn thường xuyên phát sóng vô tuyến vào không gian nhờ tín hiệu truyền hình và các trạm phát thanh.
Tuy nhiên, mặc dù đó thực sự là các tín hiệu vô tuyến nhân tạo, nhưng chưa kể có kết luận cuối cùng vì vũ trụ cũng có thể tạo ra sóng vô tuyến tự nhiên của riêng nó. Trong trường hợp này, các nhà thiên văn học mô tả các tín hiệu đó là "phát xạ vô tuyến cực quang", điều này không thể xảy ra nếu không có từ trường - hay bầu khí quyển.
Bước tiến khổng lồ đối với nhân loại
Cần lưu ý rằng, Beta Pictoris b không phải là trường hợp đầu tiên các nhà thiên văn học phát hiện ra tín hiệu vô tuyến ngoài hành tinh. Sao Mộc cũng phát ra các tín hiệu vô tuyến tương tự, và năm ngoái, hệ thống MeerKAT đã ghi nhận được tín hiệu vô tuyến đến từ sao chổi 3I/Atlas, nhưng đó là sản phẩm của các gốc hydroxyl hấp thụ sóng vô tuyến xung quanh. Ý nghĩa của các tín hiệu từ Beta Pictoris b rất khác biệt, không chỉ đối với hành tinh này mà còn đối với khoa học nói chung.
Ban đầu, các nhà thiên văn học đặt câu hỏi liệu tín hiệu vô tuyến mà họ phát hiện được có phải đến từ hành tinh hay từ ngôi sao chủ của nó là Beta Pictoris. Nhưng với sự trợ giúp của hình ảnh vô tuyến và các khung tham chiếu, nhóm nghiên cứu đã kết luận rằng các sóng này thực sự phát ra từ Beta Pictoris b.
Cụ thể, các sóng điện từ là kết quả của "sự ghép nối giữa từ quyển và tầng ion", có thể tạo ra các hiệu ứng thị giác như cực quang. Điều quan trọng cần lưu ý không chỉ là Beta Pictoris b có khả năng tạo ra những màn trình diễn ánh sáng mà chúng ta sẽ không bao giờ được chứng kiến trong đời.
Thay vào đó, các nhà nghiên cứu tuyên bố Beta Pictoris b là trường hợp đầu tiên mà các nhà thiên văn học phát hiện ra bức xạ vô tuyến từ một hành tinh ngoài hệ mặt trời và sử dụng chúng để đo từ trường của nó. Theo dữ liệu, từ trường của Beta Pictoris b mạnh hơn Trái đất hơn 1.000 lần.
Ý nghĩa của nghiên cứu không chỉ dừng lại ở đó. Một trong những tác giả của bài báo, Yvette Cendes, đã nói với tờ New York Times rằng sự hiện diện của từ quyển có thể cho thấy tiềm năng về khả năng sinh sống.
Mặc dù Beta Pictoris b không nằm trong danh sách ứng cử viên vì nó là một hành tinh khí khổng lồ, nhưng các nhà thiên văn học hiện đã hiểu rõ hơn về cách xác định vị trí các hành tinh ngoài hệ mặt trời có từ quyển có thể hỗ trợ sự sống. Một số chuyên gia cho rằng chúng ta có thể tìm thấy một hành tinh tiềm năng gần hơn cả HD 20794 d - một siêu Trái đất về mặt lý thuyết có thể sinh sống được chỉ cách Trái đất 20 năm ánh sáng.
Theo BRG
Thùy Anh
