Đang đi làm thì phải nhập viện
Chị Mai Lệ Huyền (sống tại Hà Nội) cho biết bản thân chị vốn có tiền sử đau lưng nên luôn hạn chế vận động mạnh. Một buổi sáng thức dậy, chị xuất hiện cơn đau vùng cổ vai gáy. Nghĩ là “trúng gió” như thường lệ, chị nhờ chồng đánh gió bằng trứng và bạc, thao tác nhẹ nhàng tại vùng đau. Tuy nhiên, sau 2–3 lần đánh gió, triệu chứng vẫn không cải thiện.
Sau đó, chị đến một số phòng khám y học cổ truyền gần nhà để bấm huyệt, châm cứu trong vài ngày nhưng tình trạng không giảm, thậm chí đau tăng dần, lan từ vai xuống tay. Ban đầu mức độ đau ở ngưỡng 2–3, còn chịu đựng được.
Chị tra cứu thêm thông tin trên ChatGPT và được gợi ý có thể liên quan đến thoát vị đĩa đệm hoặc viêm cơ. Đến đêm, cơn đau tăng mạnh, kéo dài suốt đêm. Sáng hôm sau, chị gần như không thể xoay người, ngồi dậy hay rời khỏi giường do đau dữ dội.
Dù vậy, chị vẫn cố đi làm, nhưng đến trưa phải nhập viện. Kết quả chụp cộng hưởng từ cho thấy tình trạng nghiêm trọng: khối thoát vị không chỉ chèn dây thần kinh mà đã chèn vào tủy sống. Bác sĩ cảnh báo nếu điều trị bảo tồn không hiệu quả trong 4–6 tuần, bệnh nhân có thể phải phẫu thuật.
Theo lời khuyên của gia đình, chị tìm đến bác sĩ chuyên khoa. Sau khi thăm khám, bác sĩ xác định khối thoát vị đã chèn tới 2/3 tủy sống, nguy cơ liệt rất cao nếu trì hoãn. Dù còn nhiều lo lắng, vợ chồng chị quyết định phẫu thuật sớm.
Sau mổ, khi tỉnh lại, chị gần như hết hẳn cơn đau cổ vai gáy. Một tháng tái khám, bác sĩ cho biết đĩa đệm đã vỡ thành nhiều mảnh, nếu không can thiệp kịp thời, khó có phương pháp nào phục hồi.
PGS.TS Nguyễn Lê Bảo Tiến, Phó Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược - Đại học Quốc gia Hà Nội(Cơ sở Linh Đàm), Phụ trách Khoa Phẫu thuật Cột sống cho biết, trường hợp chị Huyền là điển hình của xu hướng trẻ hóa bệnh lý cột sống, đặc biệt ở người làm việc văn phòng. Bệnh nhân có dấu hiệu “báo động đỏ” như đau liên tục 24/24 giờ, lan vào giấc ngủ, cổ co cứng, tay yếu – biểu hiện chèn ép tủy cổ nguy hiểm.
Theo bác sĩ, khi tổn thương đã ảnh hưởng đến tủy sống, thời gian can thiệp rất hạn chế, nguy cơ liệt cao nếu chậm trễ. Sau khi giải thích kỹ lưỡng hai hướng điều trị, bệnh nhân đã lựa chọn phẫu thuật.
Cảnh báo thoái hóa cột sống sớm
PGS Tiến cho biết, khi nói đến các yếu tố nguy cơ hiện nay của bệnh lý cột sống, đặc biệt là thoát vị đĩa đệm, không thể không nhắc đến lối sống. Trong đó, tình trạng ít vận động, ngồi nhiều trong thời gian dài - thường được gọi là “đại dịch ngồi” của thế kỷ - đang trở thành nguyên nhân hàng đầu. Bên cạnh đó là các yếu tố như hút thuốc lá, chế độ ăn nhiều đường, thực phẩm nhanh (fast food)…
Theo PGS Tiến, việc ngồi lâu làm gia tăng đáng kể nguy cơ mắc bệnh lý cột sống. Tiếp đến là tình trạng thừa cân, béo phì và thói quen ít vận động, không đảm bảo khối lượng vận động tối thiểu mỗi ngày. Mỗi người nên duy trì ít nhất 30 phút tập luyện, trong đó có thể kết hợp khoảng 4–5 phút vận động cường độ cao ngắt quãng. Đồng thời, cần xây dựng chế độ ăn hợp lý, kiểm soát cân nặng, hạn chế thức khuya, mất ngủ và căng thẳng kéo dài. Đối với nam giới, việc sử dụng rượu, bia, thuốc lá cũng góp phần làm tăng áp lực lên cột sống, khiến đĩa đệm thoái hóa sớm.
PGS Tiến giải thích, thoái hóa đĩa đệm thực chất là quá trình mất nước diễn ra rất sớm, bắt đầu từ khoảng sau tuổi 20. Đĩa đệm vốn cần đảm bảo vừa có độ vững chắc, vừa mềm mại để hấp thu lực khi cơ thể vận động như đi, đứng, nhảy. Các lực tác động theo trục dọc sẽ được phân tán theo chiều ngang và triệt tiêu. Tuy nhiên, khi đĩa đệm bị mất nước, trở nên khô và giòn, khả năng đàn hồi suy giảm, khiến nguy cơ rách, nứt hoặc vỡ đĩa đệm tăng lên.
Những tác động đột ngột như xoắn, vặn mạnh có thể làm đĩa đệm bị tổn thương, dẫn tới thoát vị thực sự. Trong nhiều trường hợp khác, chiều cao đĩa đệm giảm dần, kéo theo hàng loạt hệ lụy liên quan đến bệnh lý thoái hóa cột sống về sau.
Đáng chú ý, nguy cơ này không chỉ gặp ở người thiếu cân mà còn phổ biến ở người béo phì. Ở nhóm này, dù khối lượng cơ thể lớn nhưng chủ yếu là mỡ, trong khi khối cơ trung tâm (core) – yếu tố quan trọng giúp nâng đỡ cột sống – lại rất thấp, không đủ khả năng chịu tải. Điều này làm gia tăng nguy cơ bệnh lý cột sống và xu hướng “trẻ hóa” ngày càng rõ rệt.
Béo phì còn kéo theo hàng loạt rối loạn chuyển hóa như đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, tăng acid uric… Những tình trạng này làm gia tăng nồng độ các hormone như insulin và estrogen – vốn có vai trò thúc đẩy phản ứng viêm trong cơ thể. Sự kết hợp của viêm mạn tính và rối loạn chuyển hóa sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến hệ thống khớp, dây chằng và đĩa đệm, đẩy nhanh quá trình thoái hóa.
Theo PGS Tiến, nếu tiến hành xét nghiệm diện rộng ở nhóm nhân viên văn phòng trẻ tuổi hiện nay, nhiều khả năng sẽ phát hiện sớm các rối loạn chuyển hóa kể trên. Đây chính là nguyên nhân khiến các cấu trúc như diện khớp, dây chằng và đĩa đệm bị tổn thương từ sớm, dẫn đến thoái hóa cột sống.
“Đây là một vòng xoắn bệnh lý khép kín. Nếu can thiệp và cắt đứt được một mắt xích, các yếu tố còn lại sẽ dần được cải thiện. Khi đó, chúng ta mới có thể duy trì một cột sống khỏe mạnh, bền vững theo thời gian”, PGS Tiến chia sẻ.
Ngọc Minh
