Phó Tổng giám đốc VATM Nguyễn Mạnh Kiên: Kiến tạo “bầu trời số” trong kỷ nguyên vươn mình

Dấu mốc làm chủ vùng trời, khẳng định vị thế quốc gia

33 năm xây dựng và phát triển, Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) đã từng bước khẳng định vai trò nòng cốt trong bảo đảm điều hành bay an toàn, thông suốt, góp phần giữ vững chủ quyền vùng trời và thúc đẩy sự phát triển của ngành hàng không Việt Nam.

Từ những ngày đầu còn nhiều khó khăn về cơ sở vật chất, công nghệ và nguồn nhân lực, VATM hôm nay đã vươn lên làm chủ nhiều công nghệ hiện đại, từng bước định hình mô hình quản lý bay tiên tiến, đáp ứng yêu cầu tăng trưởng mạnh mẽ của thị trường hàng không trong nước và quốc tế.

Nhân dịp kỷ niệm 33 năm thành lập VATM, phóng viên Đời sống & Pháp luật đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Mạnh Kiên, Phó Tổng giám đốc VATM về hành trình phát triển của doanh nghiệp, những dấu ấn nổi bật trong công tác bảo đảm an toàn điều hành bay cũng như định hướng xây dựng “bầu trời thông minh” trong giai đoạn mới.

Ông Kiên cho biết, được thành lập ngày 20/4/1993 với tiền thân là Trung tâm Quản lý bay dân dụng Việt Nam, VATM khởi đầu trong điều kiện thiếu thốn cả về công nghệ lẫn nhân lực. Nhưng chính trong gian khó, bản lĩnh của các thế hệ cán bộ, kỹ sư, những kiểm soát viên không lưu - những “người gác trời” đã được hun đúc, từng bước làm chủ vùng trời quốc gia.

Dấu mốc đặc biệt mang ý nghĩa lịch sử là thời điểm 0h ngày 8/12/1994, khi Việt Nam chính thức tiếp nhận phần phía Nam vùng thông báo bay Hồ Chí Minh (FIR Hồ Chí Minh) từ Tổ chức Hàng không dân dụng quốc tế (ICAO). Sự kiện này không chỉ khẳng định chủ quyền vùng trời quốc gia mà còn đánh dấu bước trưởng thành vượt bậc về năng lực quản lý, điều hành bay của Việt Nam trước cộng đồng quốc tế.

Từ nền tảng đó, VATM từng bước phát triển, hiện đại hóa hệ thống bảo đảm hoạt động bay, làm chủ công nghệ và mở rộng quy mô hoạt động. Các trung tâm kiểm soát không lưu hiện đại tại Hà Nội, Hồ Chí Minh cùng hệ thống đài kiểm soát tại các cảng hàng không trọng điểm được đưa vào khai thác đã nâng cao năng lực điều hành, đáp ứng yêu cầu tăng trưởng nhanh của ngành hàng không. Các phương thức bay tiên tiến như RNAV, PBN, ADS-B được triển khai đồng bộ, góp phần tối ưu hóa vùng trời, nâng cao hiệu quả khai thác và bảo đảm an toàn tuyệt đối.

Những năm gần đây, VATM ghi dấu bước phát triển mạnh mẽ cả về quy mô và chất lượng. Năm 2024, VATM cùng ngành hàng không Việt Nam chinh phục thành công Chương trình Thanh sát an toàn hàng không toàn cầu (USOAP) của ICAO, với lĩnh vực bảo đảm hoạt động bay (ANS) đạt 91,8%, mức cao trong khu vực, khẳng định uy tín và năng lực trên trường quốc tế.

Bước sang năm 2025, trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực còn nhiều biến động, áp lực gia tăng về lưu lượng bay và yêu cầu ngày càng cao về an toàn, an ninh, Tổng công ty vẫn hoàn thành toàn diện các nhiệm vụ được giao.

Đà tăng trưởng tiếp tục được duy trì trong năm 2025, khi VATM điều hành hơn 930.000 chuyến bay, tăng 7,3% so với năm trước, đồng thời bảo đảm an toàn tuyệt đối 100% chuyến bay trong vùng trời phụ trách, con số biết nói về năng lực và kỷ luật vận hành.

Đáng chú ý, các dự án hạ tầng trọng điểm, đặc biệt là hệ thống quản lý bay tại sân bay Long Thành, đang được triển khai đúng tiến độ, tạo “bệ phóng” cho giai đoạn phát triển mới.

Chuyển đổi số toàn diện, kiến tạo “bầu trời thông minh”

Ông Nguyễn Mạnh Kiên, Phó Tổng giám đốc VATM chia sẻ, năm 2026 đánh dấu bước chuyển quan trọng khi VATM triển khai Chiến lược phát triển đến năm 2030, tầm nhìn 2045 (Quyết định số 97/QĐ-HĐTV ngày 16/3/2026). Chiến lược xác định bốn trụ cột: an toàn là cốt lõi; khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực; nguồn nhân lực là then chốt; và hội nhập quốc tế là hướng đi tất yếu.

Chiến lược khẳng định bốn trụ cột xuyên suốt: lấy an toàn làm giá trị cốt lõi; lấy khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo làm động lực đột phá; lấy nguồn nhân lực là nhân tố then chốt; và bảo đảm phát triển đồng bộ, thống nhất gắn với hội nhập quốc tế sâu rộng. Trong đó, chuyển đổi số được xác định là nhiệm vụ xuyên suốt, đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao năng lực điều hành bay và từng bước hình thành mô hình “bầu trời thông minh”.

"Hướng tới tương lai, VATM đặt mục tiêu đến năm 2030 trở thành nhà cung cấp dịch vụ bảo đảm hoạt động bay số hàng đầu khu vực châu Á - Thái Bình Dương, làm chủ các công nghệ không lưu thế hệ mới như quản lý bay theo quỹ đạo (TBO), hệ thống quản lý thông tin diện rộng (SWIM), trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data). Xa hơn, đến năm 2045, Tổng công ty hướng tới vị thế nhà cung cấp dịch vụ không lưu hàng đầu khu vực, góp phần đưa Việt Nam trở thành trung tâm trung chuyển hàng không quan trọng", ông Kiên cho hay.

Ông Kiên cho biết thêm, để hiện thực hóa tầm nhìn đó, VATM đang triển khai đồng bộ các chương trình, đề án trọng điểm, hướng tới xây dựng hạ tầng dữ liệu không lưu, tối ưu hóa quản lý luồng bay, phát triển mô hình đài kiểm soát không lưu số, quản lý tàu bay không người lái và hệ sinh thái dịch vụ số toàn diện. Những bước đi này không chỉ nâng cao hiệu quả khai thác mà còn góp phần giảm phát thải, hướng tới phát triển bền vững theo xu thế toàn cầu.

Song hành với đó là yêu cầu kiên định nguyên tắc cốt lõi: không đánh đổi an toàn, an ninh và chủ quyền vùng trời trong bất kỳ hoàn cảnh nào. Đây không chỉ là yêu cầu xuyên suốt trong chỉ đạo điều hành mà còn là giá trị văn hóa đã được hun đúc qua nhiều thế hệ người lao động VATM - những “người gác trời” thầm lặng, luôn giữ vững kỷ luật, bản lĩnh và sự chính xác tuyệt đối trong từng quyết định.