Trong số đó, cái tên được nhắc đến nhiều nhất chính là cá chiên – loài cá da trơn khổng lồ từng được xem là "chúa tể" của vùng nước xiết, khiến không ít ngư dân phải e dè mỗi lần giăng lưới.
Cá chiên, tên khoa học Bagarius yarrelli, thuộc họ cá nheo, phân bố ở các con sông lớn có dòng chảy mạnh. Tại sông Đà, loài cá này từng được xếp vào hàng đặc sản quý hiếm nhờ thịt săn chắc, ít xương dăm và hương vị đặc biệt.
Tuy nhiên, điều khiến cá chiên trở nên nổi tiếng không chỉ nằm ở giá trị ẩm thực, mà còn ở kích thước khổng lồ và ngoại hình dữ dằn. Những con trưởng thành có thể nặng từ vài chục kg, nhưng theo nhiều ghi nhận từ ngư dân, cá chiên sông Đà từng đạt tới 70–100kg, dài gần 2m. Với thân hình đồ sộ, đầu bẹt, miệng rộng và hàng râu dài đặc trưng, loài cá này dễ khiến người lần đầu nhìn thấy phải "lạnh sống lưng".
Sát thủ đáy sông nơi nước xiết
Không giống nhiều loài cá nước ngọt khác, cá chiên thường sống ở tầng đáy, trú ẩn trong các hang đá, hốc sâu nơi dòng nước chảy xiết và xoáy mạnh. Đây cũng chính là lý do khiến việc phát hiện và đánh bắt chúng trở nên cực kỳ khó khăn.
Theo kinh nghiệm của ngư dân, cá chiên là loài săn mồi điển hình. Chúng ăn cá nhỏ, tôm, thậm chí cả các sinh vật sống dưới đáy sông. Khi mắc câu, cá thường phản ứng dữ dội, quẫy mạnh và tìm cách lẩn sâu vào khe đá để thoát thân. Không ít người từng ví việc săn cá chiên giống như "đối đầu với thú dữ dưới nước".
Những câu chuyện truyền miệng ở vùng lòng hồ sông Đà kể lại rằng, đã có trường hợp cá lớn kéo căng dây câu, thậm chí làm chao đảo cả thuyền nhỏ. Dù có thể mang màu sắc phóng đại, nhưng phần nào cho thấy sức mạnh và độ "lì lợm" của loài cá này trong môi trường tự nhiên khắc nghiệt.
Từ huyền thoại "thủy quái" đến loài cá hiếm gặp
Chính sự kết hợp giữa kích thước lớn, tập tính dữ và môi trường sống hiểm trở đã khiến cá chiên được gán cho biệt danh "thủy quái sông Đà". Trong nhiều năm, hình ảnh những con cá khổng lồ nặng hàng chục kg được kéo lên từ lòng sông đã trở thành đề tài gây tò mò, thậm chí ám ảnh với không ít người.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia và ghi nhận từ thực tế, cá chiên tự nhiên trên sông Đà hiện nay đã giảm mạnh. Nguyên nhân đến từ việc khai thác quá mức trong thời gian dài, cùng với sự thay đổi môi trường sống khi các công trình thủy điện xuất hiện, làm biến đổi dòng chảy và hệ sinh thái.
Trước nguy cơ suy giảm, nhiều địa phương ven sông Đà đã triển khai mô hình nuôi cá chiên lồng nhằm vừa bảo tồn nguồn gen, vừa phát triển kinh tế. Tuy nhiên, theo người nuôi, cá chiên nuôi khó có thể đạt kích thước và độ "dữ" như cá tự nhiên, do điều kiện môi trường khác biệt.
Dẫu vậy, việc nhân giống và nuôi thương phẩm vẫn được xem là hướng đi cần thiết để duy trì loài cá đặc hữu này, đồng thời giảm áp lực khai thác lên quần thể ngoài tự nhiên.
Minh Khang
