Trong bối cảnh căng thẳng với Iran leo thang đỉnh điểm, Hoa Kỳ đã triển khai hai nhóm tác chiến tàu sân bay cùng các lực lượng hải quân bổ sung tới Trung Đông. Nhóm tác chiến tàu sân bay USS Abraham Lincoln hiện đã có mặt tại các vùng biển khu vực, trong khi USS Gerald R. Ford — tàu sân bay mới và tiên tiến nhất của Hải quân Mỹ — cũng đã được lệnh điều động. Thực tế, dường như bóng ma chiến tranh đã bắt đầu bao trùm Trung Đông.
Tàu sân bay vốn được coi là trung tâm trong việc phô diễn sức mạnh quân sự của Mỹ, có khả năng phát động các chiến dịch không quân liên tục chống lại đối thủ từ khoảng cách rất xa. Sự hiện diện của hai "pháo đài bay" này chắc chắn sẽ được tận dụng tối đa để phá hủy tiềm lực chiến tranh của Tehran.
Tuy nhiên, Iran — với nền quân sự nhỏ bé hơn đáng kể và phải chịu hàng loạt lệnh trừng phạt quốc tế — đã dành hàng thập kỷ để phát triển các năng lực hải quân bất đối xứng, vốn được thiết kế đặc biệt để đối phó với những đợt triển khai quân như thế này. Trong số đó, quan trọng nhất phải kể đến các tàu ngầm mini lớp Ghadir — những con tàu nhỏ gọn, hoạt động cực êm và được tối ưu hóa cho các chiến dịch phục kích tại vùng nước nông của Vịnh Ba Tư.
Dù không thể đối đầu trực diện với lực lượng hải quân hùng hậu của Mỹ, nhưng tàu ngầm Ghadir lại là một trong số ít các nền tảng kỹ thuật của Iran có khả năng gây thiệt hại thông qua các chiến thuật bất đối xứng. Theo NSJ, câu hỏi đặt ra lúc này không phải là liệu chúng có gây ra mối nguy hiểm về mặt lý thuyết hay không, mà là liệu việc sử dụng chúng có phải là một bước đi chiến lược khôn ngoan của Tehran ngay từ đầu.
Lớp Ghadir: "Sát thủ" chuyên trị các đòn phục kích
Các tàu ngầm lớp Ghadir của Iran được chế tạo chuyên biệt cho mục đích tàng hình và phục kích thay vì tham gia vào các trận hải chiến trực diện.
Với lượng giãn nước khi lặn khoảng 120 tấn, chúng nhỏ hơn nhiều so với các tàu ngầm quân sự thông thường và vận hành với thủy thủ đoàn ít người. Đặc điểm này cho phép chúng cơ động linh hoạt trong các môi trường ven biển chật hẹp.
Khác với tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân, lớp Ghadir sử dụng hệ thống truyền động diesel-điện. Khi hoạt động bằng năng lượng pin, tàu ngầm diesel-điện tạo ra tiếng ồn cực thấp, khiến các hệ thống sonar rất khó phát hiện.
Về hỏa lực, các tàu ngầm này được trang bị ngư lôi có khả năng đánh chìm tàu mặt nước và cũng có thể rải thủy lôi để gây gián đoạn giao thông hàng hải hoặc phong tỏa các tuyến đường hành quân. Iran đã tập trung mạnh mẽ vào tác chiến thủy lôi như một phần cốt lõi trong học thuyết hải quân, coi đây là cách hiệu quả để thách thức các lực lượng hải quân ưu thế hơn.
Yếu tố địa lý cũng góp phần làm tăng hiệu quả của loại tàu ngầm này. Vịnh Ba Tư tương đối nông, với độ sâu trung bình chỉ khoảng 50 mét, tạo ra điều kiện gây khó khăn cho việc dò tìm bằng sonar, giúp tàu ngầm có thể ẩn mình sát đáy biển. Những đặc tính này biến tàu ngầm mini trở thành mảnh ghép hoàn hảo cho chiến lược phòng thủ của Iran, cho phép chúng hoạt động tại các vùng nước ven bờ — nơi mà các tàu ngầm cỡ lớn và tàu mặt nước phải đối mặt với rủi ro bị phát hiện cao hơn.
“Dòng máu Triều Tiên” trong thiết kế tàu ngầm Iran
Chương trình tàu ngầm mini của Iran có nguồn gốc từ việc chuyển giao công nghệ và các thiết kế nước ngoài, đặc biệt là tàu ngầm lớp Yono của Triều Tiên. Những con tàu của Bình Nhưỡng đã phục vụ như nền tảng để Iran tự sản xuất lớp Ghadir trong nước, bắt đầu từ giữa những năm 2000.
Kể từ đó, Iran đã mở rộng quy mô sản xuất đáng kể. Các nhà phân tích ước tính hiện quốc gia này đang vận hành hơn 20 chiếc, biến chúng trở thành thành phần trung tâm trong cấu trúc lực lượng hải quân của Tehran.
Việc Iran đầu tư vào tàu ngầm mini là một phần của chiến lược vô cùng tính toán. Nhận thấy không thể cạnh tranh trực tiếp với Hoa Kỳ và các cường quốc khác về không quân hạm đội hay tàu mặt nước, Iran tập trung vào các nền tảng có khả năng sống sót cao để đe dọa đối phương một cách bất đối xứng.
Thay vì tìm cách cân bằng sức mạnh hải quân trực diện, Iran đã xây dựng một lực lượng được thiết kế để làm phức tạp hóa các hoạt động của Mỹ và gia tăng rủi ro cho bất kỳ sự can thiệp quân sự nào.
Tại sao tàu ngầm của Iran lại quan trọng vào lúc này?
Việc Mỹ triển khai nhiều nhóm tác chiến tàu sân bay gần Iran đã làm tăng đáng kể tầm quan trọng chiến lược của hạm đội tàu ngầm này. Tàu sân bay nằm trong số những con tàu được bảo vệ nghiêm ngặt nhất thế giới, nhưng về nguyên tắc, chúng vẫn dễ bị tổn thương trước các cuộc tấn công từ tàu ngầm.
Trong lịch sử, tàu ngầm luôn là một trong những mối đe dọa lớn nhất đối với tàu chiến mặt nước nhờ khả năng tàng hình. Ngay cả các lực lượng hải quân hiện đại cũng phải dành nguồn lực khổng lồ cho tác chiến chống ngầm, bao gồm máy bay tuần tra, hệ thống sonar và sử dụng các tàu ngầm tấn công để săn lùng.
Về lý thuyết, các tàu ngầm Iran hoạt động gần bờ biển của họ có thể thực hiện các cuộc phục kích hoặc rải thủy lôi tại các điểm nghẽn hàng hải quan trọng như eo biển Hormuz. Chỉ riêng khả năng hiện diện của tàu ngầm cũng đủ buộc các nhà hoạch định quân sự phải tính đến rủi ro, từ đó phải áp dụng các biện pháp phòng thủ tốn kém để ngăn chặn.
Tuy nhiên, trên thực tế, chính quyền Iran hiểu rất rõ rằng ngay cả khi họ có khả năng tấn công các khí tài của Mỹ, đòn đáp trả có thể sẽ tàn khốc hơn nhiều và không thể chống đỡ nổi. Những chiếc tàu ngầm của Iran giờ đây có thể làm phức tạp thêm tình hình khi Mỹ triển khai cái mà Tổng thống Donald Trump từng mô tả là một "hạm đội khổng lồ".
Liệu Iran có thực sự sử dụng những con tàu ngầm này cho một đòn tấn công? Câu trả lời vẫn còn nằm ở phía trước.
Quốc Vinh (Theo NSJ)
