Bài toán quy đổi chuẩn quốc tế
Phân tích về cấu trúc và định hướng của đề thi tốt nghiệp THPT môn tiếng Anh năm 2026, báo Tiền phong dẫn lời Tiến sĩ Nguyễn Thị Ngọc Quỳnh, Trưởng phòng Quản trị chất lượng thuộc Trường đại học Ngoại ngữ (Đại học Quốc gia Hà Nội) nhìn nhận rằng đề thi đang hoàn thành tốt vai trò cơ bản là đánh giá mức độ đạt hay không đạt của thí sinh để xét công nhận tốt nghiệp.
Bằng việc bám sát chương trình đào tạo cốt lõi, đề thi vẫn tạo điều kiện để học sinh ở mọi vùng miền trên cả nước có thể chạm đến mục tiêu nền tảng này. Tuy nhiên, dưới góc độ của một chuyên gia kiểm tra và đánh giá, bà Quỳnh thẳng thắn chỉ ra rằng mô hình đề thi "hai trong một" hiện nay đang phải gánh vác quá nhiều trọng trách.
Bà Quỳnh bày tỏ sự đồng cảm sâu sắc với áp lực khổng lồ đặt lên vai những người ra đề, bởi chúng ta đang buộc một bài thi vừa phải phục vụ mục tiêu xét tốt nghiệp đại trà, lại vừa phải làm nhiệm vụ phân loại nhóm học sinh xuất sắc để cung cấp dữ liệu cho các trường đại học tuyển sinh.
Để giải quyết bài toán phân hóa bậc cao này, việc đề thi phải xuất hiện những nội dung hóc búa, thậm chí là các từ vựng hiếm gặp vượt ra ngoài khuôn khổ của chương trình giáo dục phổ thông là một hệ quả tất yếu.
Trong bối cảnh thực tế hiện nay, học sinh không chỉ học theo sách giáo khoa mà còn đầu tư mạnh mẽ vào các chứng chỉ quốc tế như IELTS từ rất sớm. Áp lực phải đo lường và phân loại được nhóm thí sinh có năng lực vượt trội này đã vô tình đẩy đề thi tốt nghiệp vào một vòng luẩn quẩn.
Nếu không có những câu hỏi đánh đố, đề thi sẽ trở nên bất công với những học sinh giỏi đang muốn cạnh tranh vào các trường đại học tốp đầu. Ngược lại, việc nhồi nhét các kiến thức vượt chương trình vào một kỳ thi mang bản chất xét tốt nghiệp lại làm dấy lên những băn khoăn về tính hợp lý.
Theo bà Quỳnh, giải pháp căn cơ nhất cho vấn đề này là cần tách biệt rõ ràng các mục tiêu, trả lại cho mỗi đề thi một mục đích đánh giá duy nhất và cụ thể.
Thí sinh làm bài thi các môn tự chọn. Ảnh: Thanh niên
Xoay quanh câu chuyện tranh luận về việc xác định mức điểm tương đương giữa đề thi tốt nghiệp và các chứng chỉ quốc tế như IELTS trong xét tuyển đại học, Tiến sĩ Nguyễn Thị Ngọc Quỳnh giải thích dưới góc nhìn khoa học rằng mức độ tương đương này luôn được đánh giá dựa trên Khung năng lực ngoại ngữ Việt Nam và Khung tham chiếu chung châu Âu (CEFR).
Thông thường, các cơ sở giáo dục đại học hoặc cơ quan quản lý sẽ căn cứ vào bản đặc tính kỹ thuật của đề để đưa ra mức quy đổi điểm thi tương ứng với các bậc năng lực 3, 4 hoặc 5. Dù vậy, bất kỳ một công cụ đánh giá nào cũng chỉ phản ánh năng lực tại một thời điểm nhất định và luôn đi kèm một biên độ dao động kỹ thuật cho phép.
Đặt trong bối cảnh tiếng Anh đã trở thành môn thi tự chọn, phần lớn thí sinh dự thi đều đã có sự tự sàng lọc, sở hữu thế mạnh ngoại ngữ hoặc mang mục tiêu rõ ràng là dùng điểm để xét tuyển đại học.
Do đó, định hướng nâng chuẩn đề thi cũng đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết cho các cơ quan quản lý trong việc đầu tư nguồn lực giảng dạy đồng bộ ở mọi vùng miền, tránh việc vô tình làm khoét sâu thêm khoảng cách giáo dục giữa các nhóm đối tượng học sinh.
Tranh cãi về độ khó thực tế, lời giải thích từ cơ quan quản lý
Phản hồi trực tiếp về trải nghiệm làm bài, nhiều giáo viên và thí sinh cho biết đề thi môn tiếng Anh năm nay tiếp tục duy trì một số câu hỏi có độ khó cao, đặc biệt tập trung ở phần đọc hiểu với những kiến thức được cho là vượt quá phạm vi nội dung chương trình giáo dục phổ thông, theo báo Thanh niên.
Đáng chú ý, nhiều thí sinh tại TP.HCM dù sở hữu thành tích ấn tượng trong các kỳ thi chuẩn hóa quốc tế như IELTS hay SAT cũng phải thừa nhận đề thi thực sự khó nhằn. Các em buộc phải vận dụng những kỹ năng và chiến thuật làm bài được rèn luyện trong quá trình ôn thi SAT, IELTS mới có thể xử lý trọn vẹn một số câu hỏi hóc búa.
Chia sẻ về vấn đề này, một giáo viên tại Hà Nội nhận định rằng những điểm số giỏi xuất sắc trong kỳ thi năm nay chủ yếu sẽ thuộc về nhóm thí sinh có sẵn tố chất, được gia đình tạo điều kiện đầu tư học IELTS từ sớm, hoặc những em tích cực chủ động cọ xát với các nguồn tài liệu nâng cao bên ngoài nhà trường.
Nhiều tranh luận liên quan đến việc xác định mức điểm tương đương giữa đề thi tốt nghiệp và các chứng chỉ quốc tế như IELTS trong xét tuyển đại học. Ảnh minh họa
Trước những băn khoăn và nhận xét từ dư luận, ông Nguyễn Ngọc Hà, Phó cục trưởng Cục Quản lý chất lượng (Bộ GD&ĐT) đã lên tiếng phản hồi chi tiết.
Ông Hà khẳng định, công tác ra đề thi đối với tất cả các môn nói chung đều tuân thủ nghiêm ngặt chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ, trong đó yêu cầu cốt lõi là kỳ thi phải đảm bảo đúng các mục đích đã đề ra và đề thi phải có độ phân hóa phù hợp.
Cho đến thời điểm hiện tại, kết quả của kỳ thi tốt nghiệp THPT vẫn phải gánh vác trọn vẹn hai mục đích chính: vừa để xét công nhận tốt nghiệp, vừa làm dữ liệu tin cậy cho các trường đại học, cao đẳng thực hiện công tác tuyển sinh. Chính vì vậy, yêu cầu về tính phân hóa cao trong cấu trúc đề thi là điều bắt buộc và vô cùng cần thiết.
Đi sâu vào vấn đề độ khó của môn tiếng Anh, Phó cục trưởng Nguyễn Ngọc Hà cho biết ban ra đề đã tiến hành các bước thảo luận vô cùng kỹ lưỡng và khoa học. Yêu cầu đầu ra về năng lực ngoại ngữ tối thiểu đối với học sinh tốt nghiệp THPT là phải đạt bậc 3 trên khung năng lực 6 bậc.
Lý giải về việc đề thi xuất hiện một số từ vựng mới bị đánh giá là vượt quá trình độ bậc 3, ông Hà nhấn mạnh rằng những từ vựng này hoàn toàn được đặt ở các vị trí không mang tính chất quyết định đến việc chọn đáp án đúng.
Nguyên tắc tối thượng mà ban ra đề đã thống nhất là tuyệt đối không cho phép các từ mới, từ vượt trình độ đóng vai trò là từ khóa quyết định trực tiếp tới điểm số của câu hỏi.
Trong suốt quá trình xây dựng và phản biện đề thi, các chuyên gia nhận thấy rằng đối với những trường hợp xuất hiện từ mới trong phần đọc hiểu, thí sinh hoàn toàn có thể dựa vào việc phân tích ngữ cảnh chung của đoạn văn để đưa ra phán đoán chính xác mà không nhất thiết phải hiểu tường tận nghĩa đen của từng từ vựng đó.
