Thông tin trên báo VietNamnet, cách đây không lâu, mạng xã hội lan truyền hình ảnh một phụ nữ cầm điện thoại đến nhà thuốc, màn hình hiển thị đoạn trao đổi với ChatGPT liệt kê hàng loạt thuốc trị ho, sổ mũi, nghẹt mũi… và yêu cầu dược sĩ bán đúng danh sách đó.
Chỉ sau vài giờ bức ảnh được chia sẻ rộng rãi, nhiều người thừa nhận đây là thói quen phổ biến. Từ ăn dặm cho con, nấu cháo, chăm sóc người ốm đến mua thuốc, họ đều dùng trợ lý ảo thay vì hỏi bác sĩ hay chuyên gia dinh dưỡng.
Giới chuyên môn đánh giá đây là hành vi coi thường sức khỏe, tiềm ẩn rủi ro nghiêm trọng.
Hình ảnh một phụ nữ cầm điện thoại đến nhà thuốc đang gây chú ý trên mạng xã hội những ngày gần đây. Ảnh: Vietnamnet.
"Mỗi cơ thể là một cá thể riêng biệt"
Trao đổi trên báo Sức khỏe và Đời sống, ThS.BS Nguyễn Thu Huyền (Khoa Nội Tim mạch, Bệnh viện 19-8) cho biết: Mỗi cơ thể là một cá thể riêng biệt. Khi thuốc vào cơ thể, phần lớn được hấp thu tại ruột non, sau đó chuyển hóa ở gan và thải trừ chủ yếu qua thận, một phần nhỏ có thể được đào thải qua mật, phân hoặc hơi thở. Do đó, mỗi bệnh nhân có khả năng hấp thu, chuyển hóa và đào thải thuốc khác nhau tùy theo chức năng gan, thận, đường tiêu hóa và thể trạng.
Chính vì vậy, bác sĩ khi kê đơn thuốc luôn phải cân nhắc cẩn thận để đảm bảo hiệu quả điều trị và tránh tác dụng phụ. Bên cạnh đó, khi khám trực tiếp, bác sĩ không chỉ thăm khám kỹ triệu chứng lâm sàng (gồm triệu chứng cơ năng và thực thể) mà còn chỉ định làm các xét nghiệm cơ bản và cận lâm sàng để đánh giá chức năng các cơ quan, xác định nguyên nhân gây bệnh và bệnh lý kèm theo, từ đó mới đưa ra được chẩn đoán xác định và kê đơn phù hợp cho từng người bệnh.
Cùng một triệu chứng ho hoặc nghẹt mũi nhưng nguyên nhân có thể hoàn toàn khác nhau - từ cảm cúm thông thường cho tới viêm phổi, viêm xoang, hen phế quản hay thậm chí bệnh tim mạch.
Nếu người dân tự ý mua thuốc không có đơn, đặc biệt là các loại thuốc kê đơn, có thể che lấp triệu chứng bệnh hoặc gây phản ứng không mong muốn khi sử dụng thuốc không phù hợp, khiến bệnh diễn tiến nặng hơn. Một số loại thuốc thường bị lạm dụng như corticoid có thể gây ra nhiều tác dụng phụ nghiêm trọng: tăng đường huyết, tăng huyết áp, loãng xương, rối loạn tâm thần, suy tuyến thượng thận khi ngưng đột ngột.
Tương tự, các thuốc tim mạch, thuốc chống đông, thuốc an thần nếu dùng sai liều hoặc sai chỉ định có thể dẫn tới tụt huyết áp, rối loạn nhịp tim, chảy máu tiêu hóa, thậm chí tử vong.
Ngoài ra, tình trạng lạm dụng kháng sinh do tự tra thuốc trên mạng hoặc từ AI còn dẫn đến kháng kháng sinh, khiến việc điều trị các bệnh nhiễm khuẩn về sau trở nên khó khăn, tốn kém hơn và có thể không còn đáp ứng thuốc.
Không có bất kỳ thuật toán nào thay thế được sự thăm khám của bác sĩ
Ở góc nhìn của người làm dược, chia sẻ trên báo Phụ nữ Việt Nam, ông Châu Thanh Tú, Dược sĩ trưởng, Hội đồng chuyên môn dược, Hệ thống nhà thuốc và tiêm chủng Long Châu, cho rằng, trí tuệ nhân tạo không hoàn toàn là kẻ thù của ngành y.
"AI có thể giúp con người hiểu rõ hơn về sức khỏe của mình - về cơ chế bệnh, cách phòng ngừa, chế độ ăn uống, sinh hoạt. Nó cũng có thể gợi ý thời điểm nên đi khám, hoặc khám ở chuyên khoa nào. Ở mức độ này, AI là công cụ tuyệt vời". Nhưng ông cũng thừa nhận, ranh giới giữa "hỗ trợ hiểu biết" và "tự điều trị" đang ngày càng mờ nhạt. Người dùng dễ dàng bước qua ranh giới ấy chỉ bằng một cú click chuột.
Khi ChatGPT bị lạm dụng trong điều trị bệnh. Ảnh minh họa: Báo Tuổi trẻ.
"Khi người dân bắt đầu dựa hoàn toàn vào chẩn đoán của AI, tự mua thuốc, tự điều chỉnh liều, hay kết hợp nhiều loại thuốc mà không hiểu rõ tương tác - họ đã ra khỏi vùng an toàn. Lúc này, AI không còn là công cụ giúp đỡ mà trở thành mối nguy tiềm ẩn", ông Tú cảnh báo.
Trong y học, khái niệm "thời gian vàng" có ý nghĩa sống còn. Với bệnh nhân đột quỵ, nhồi máu cơ tim hay nhiễm khuẩn nặng, chỉ cần chậm vài giờ là hậu quả đã khác biệt hoàn toàn. Nhưng khi người bệnh tin vào "kê đơn online" của AI, họ đang đánh mất khoảng thời gian quý giá ấy. "Có những người đến viện muộn, khi bệnh đã chuyển biến nặng. Khi hỏi vì sao không đi khám sớm, họ nói đã hỏi AI rồi, thấy bảo chỉ là cảm cúm, nghỉ ngơi là khỏi. Đến lúc không chịu nổi nữa mới vào viện, thì đã muộn", bác sĩ Nam chia sẻ.
Không chỉ sai trong điều trị, AI còn có thể khiến người dùng ngộ nhận về sức khỏe của chính mình. Những câu trả lời được viết trơn tru, thuyết phục và có vẻ "chuyên môn" khiến nhiều người tin tưởng tuyệt đối, quên mất rằng AI không chịu trách nhiệm cho sai sót của nó. Còn cái giá phải trả chính là cơ thể người dùng. Cả bác sĩ và dược sĩ đều có chung một nhận định, trí tuệ nhân tạo là bước tiến vĩ đại của nhân loại, nhưng chỉ thực sự hữu ích khi được con người sử dụng đúng chỗ.
Bác sĩ Vũ Hoài Nam chia sẻ, khi cơ thể phát tín hiệu bất thường - một cơn ho kéo dài, cơn sốt không dứt, hay cơn đau bụng âm ỉ - thì đó không còn là chuyện để "tra Google" hay "hỏi ChatGPT". "Không có bất kỳ thuật toán nào thay thế được sự thăm khám của bác sĩ", ông nhấn mạnh.
Theo Vietnamnet, trong y khoa, chẩn đoán phải dựa trên thăm khám lâm sàng, xét nghiệm và tiền sử bệnh cụ thể. Thuốc nào cũng có tác dụng phụ; quyết định dùng hay không phải cân nhắc lợi ích - rủi ro, do bác sĩ chuyên môn đánh giá. Ví dụ, điều trị rối loạn cương dương cần đánh giá nguy cơ tim mạch trước khi kê thuốc ức chế PDE-5, vì có thể gây tụt huyết áp nguy hiểm. Liều lượng, thời điểm, tần suất phải cá nhân hóa và theo dõi chặt chẽ.
AI không thể thăm khám thực thể như bắt mạch, soi họng, nghe tim phổi. Do đó, nhận định của AI chỉ mang tính tổng quát, không thay thế được bác sĩ. Người dân chỉ nên coi đây là công cụ hỗ trợ, giúp đặt câu hỏi đúng hơn khi đi khám, chứ không phải "bác sĩ ảo" để tự điều trị.
