Hiểu đúng yêu cầu đề bài
Sáng mai 11/6, hơn 1,22 triệu thí sinh chính thức bước vào kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 với môn thi đầu tiên là Văn. Trong cấu trúc đề thi tốt nghiệp THPT, câu nghị luận xã hội luôn được xem là phần thi quan trọng, vừa giúp thí sinh ghi điểm, vừa tạo sự phân hóa rõ rệt giữa các bài làm. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều học sinh vẫn gặp khó khăn trong việc xác định vấn đề nghị luận, triển khai ý tưởng, lựa chọn dẫn chứng và thể hiện quan điểm cá nhân.
Trao đổi với PV Đời sống & Pháp luật, cô Lâm Thị Lan Anh, giáo viên Ngữ văn Trường THPT Hiệp Hòa số 3 (Bắc Ninh), cho biết để làm tốt dạng bài này, học sinh không chỉ cần nắm chắc kỹ năng làm văn mà còn phải rèn luyện tư duy phản biện, khả năng quan sát đời sống và cập nhật các vấn đề xã hội.
Cô Lan Anh cho biết, nghị luận xã hội trong đề thi tốt nghiệp THPT thường xuất hiện dưới dạng đoạn văn khoảng 200 chữ hoặc bài văn khoảng 600 chữ. Nội dung đề thường được khai thác từ ngữ liệu phần Đọc hiểu, xoay quanh các vấn đề về tư tưởng, đạo lý, hiện tượng đời sống hoặc những vấn đề gắn với tuổi trẻ.
“Điều quan trọng nhất là học sinh phải đọc kỹ đề, xác định chính xác từ khóa và yêu cầu trọng tâm. Nhiều em mất điểm không phải vì thiếu kiến thức mà do hiểu chưa đúng vấn đề cần nghị luận”, cô Lan Anh nhấn mạnh.
Theo nữ giáo viên, những dạng đề thường gặp gồm nghị luận về tư tưởng, đạo lý; nghị luận về hiện tượng đời sống; nghị luận xã hội tích hợp từ văn bản đọc hiểu và các vấn đề liên quan đến trách nhiệm, lý tưởng, sứ mệnh của tuổi trẻ.
Để bài viết có sức thuyết phục, học sinh cần vận dụng linh hoạt các thao tác lập luận như giải thích, phân tích, chứng minh, bình luận, so sánh và bác bỏ.
Ngày mai các sĩ tử bước vào kỳ thi THPT với bài thi môn Ngữ văn đầu tiên với thời gian làm bài 120 phút
Trong đó, giải thích giúp làm rõ nội dung vấn đề; phân tích chỉ ra nguyên nhân, biểu hiện và tác động; chứng minh sử dụng dẫn chứng thực tế để củng cố luận điểm; còn bình luận và bác bỏ giúp thể hiện quan điểm, chính kiến của người viết.
“Các thao tác lập luận không tồn tại riêng lẻ mà cần được kết hợp hài hòa. Một bài viết tốt phải vừa có lý lẽ, vừa có dẫn chứng, đồng thời thể hiện được góc nhìn riêng của học sinh”, cô Lan Anh chia sẻ.
Ưu tiên dẫn chứng thực tiễn, tránh học thuộc văn mẫu
Theo cô giáo Trường THPT Hiệp Hòa số 3, một trong những hạn chế phổ biến của học sinh hiện nay là sử dụng dẫn chứng quá cũ hoặc mang tính liệt kê, thiếu phân tích.
Để khắc phục điều này, học sinh nên xây dựng cho mình một “ngân hàng dẫn chứng” từ đời sống thực tế, các vấn đề thời sự, những tấm gương vượt khó, cống hiến cho cộng đồng hay các câu chuyện truyền cảm hứng trong xã hội.
“Dẫn chứng không cần nhiều, quan trọng là phải phù hợp và làm sáng tỏ được luận điểm. Với đoạn văn 200 chữ, chỉ cần một dẫn chứng tiêu biểu nhưng được phân tích hợp lý sẽ hiệu quả hơn việc liệt kê nhiều ví dụ một cách dàn trải”, cô Lan Anh lưu ý.
Bên cạnh đó, học sinh cần chủ động theo dõi tin tức, các vấn đề xã hội nổi bật như chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, bảo vệ môi trường, hoạt động thiện nguyện của giới trẻ để làm giàu vốn hiểu biết và tăng tính thực tiễn cho bài viết.
Một bài nghị luận xã hội đạt điểm cao không chỉ dừng lại ở việc trình bày đúng kiến thức mà còn cần thể hiện được chiều sâu tư duy.
Cô Lâm Thị Lan Anh, giáo viên Ngữ văn Trường THPT Hiệp Hòa số 3 (Bắc Ninh)
Theo cô Lan Anh, học sinh nên tập thói quen nhìn nhận vấn đề từ nhiều góc độ, biết đặt ra những câu hỏi phản biện và mạnh dạn bày tỏ quan điểm cá nhân trên cơ sở lập luận chặt chẽ.
“Trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay, đề thi không hướng đến việc kiểm tra khả năng học thuộc mà chú trọng đánh giá năng lực tư duy. Vì vậy, các em cần học cách suy nghĩ độc lập thay vì phụ thuộc vào văn mẫu”, nữ giáo viên nhận định.
Cô Lan Anh cho rằng, việc rèn luyện kỹ năng viết nghị luận xã hội không chỉ phục vụ cho kỳ thi tốt nghiệp THPT mà còn góp phần hình thành năng lực tư duy, kỹ năng phản biện và trách nhiệm công dân của học sinh.
Để đạt kết quả tốt, các em cần luyện viết thường xuyên, nắm chắc cấu trúc bài làm, biết lựa chọn dẫn chứng phù hợp và không ngừng cập nhật kiến thức từ thực tiễn cuộc sống.
“Chìa khóa để đạt điểm cao nằm ở việc hiểu đúng vấn đề, lập luận logic, dẫn chứng xác thực và thể hiện được chính kiến riêng. Khi có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, học sinh hoàn toàn có thể biến câu nghị luận xã hội thành phần thi ghi điểm hiệu quả trong kỳ thi tốt nghiệp THPT”, cô Lan Anh nhấn mạnh.
