"Sát thủ đánh chặn" Mirage 2000-5: Lá chắn mới trên chiến trường Ukraine

Vào tháng 6/2024, Không quân Pháp vận hành 26 máy bay chiến đấu siêu âm Dassault Mirage 2000-5, trong khi chính phủ nước này tuyên bố sẽ chuyển giao một phần trong số này cho Ukraine. Những chiếc Mirage 2000-5, được sản xuất từ thập niên 1980, bắt đầu được bàn giao cho Kyiv từ tháng 2/2025. Tuy nhiên, đến tháng 7, một chiếc đã gặp tai nạn và bị rơi.

Về lý thuyết, Pháp có thể chuyển giao toàn bộ 26 máy bay Mirage 2000-5 cho Ukraine – đủ để trang bị trọn vẹn một lữ đoàn không quân chiến thuật. Dẫu vậy, cho đến nay, các tiêm kích siêu thanh này mới chỉ được sử dụng cho nhiệm vụ phòng thủ, chủ yếu tuần tra và bảo vệ bầu trời các thành phố Ukraine.

Khi nào Ukraine sẽ chuyển lực lượng Mirage 2000 sang vai trò tấn công?

Hiện chưa rõ Pháp đã cam kết chuyển giao bao nhiêu chiếc Mirage 2000 trong giai đoạn đầu. Nhiều nguồn tin cho rằng con số ban đầu vào khoảng 10 chiếc, song khả năng sẽ còn tăng thêm. Đây được xem là tín hiệu tích cực đối với năng lực không quân Ukraine.

Cam kết mới từ Paris được Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov công bố trên mạng xã hội, sau cuộc trao đổi với người đồng cấp Pháp Catherine Watren. Ông Fedorov bày tỏ sự cảm ơn đối với Pháp vì “nhiều năm hợp tác bền chặt và những đóng góp quan trọng trong việc tăng cường năng lực phòng không và không quân của Ukraine”.

Theo ông Mykhailo Fedorov, Pháp sẽ tiếp tục cung cấp thêm đạn dược và trang thiết bị, bao gồm tên lửa dành cho các hệ thống phòng không SAMP/T và Crotale. Riêng với Mirage 2000, ông Fedorov cho biết Ukraine “đang chờ nhận thêm máy bay”, điều được kỳ vọng sẽ “tăng cường đáng kể năng lực tác chiến trên không”.

Một số ý kiến cho rằng tuyên bố này thực chất là sự tái khẳng định thỏa thuận đạt được giữa hai nước từ mùa thu năm ngoái.
Trả lời báo Le Monde hồi tháng 9, cựu Ngoại trưởng Ukraine Dmytro Kuleba từng cho biết Pháp có thể nâng số lượng Mirage cung cấp từ 10 lên 20 chiếc.

“Chuyên gia săn tên lửa” trong kho của Ukraine

Một số nhà quan sát nhận định, trong bối cảnh tiêm kích Rafale hiện đại đang dần thay thế Mirage 2000 trong biên chế Không quân Pháp, Paris có thể chuyển giao cho Kyiv toàn bộ hoặc gần như toàn bộ 26 chiếc Mirage 2000-5 từng hoạt động vào năm 2024. Ukraine cũng có kế hoạch mua Rafale, song phải mất nhiều năm nữa loại máy bay này mới có thể được bàn giao với số lượng đáng kể.

Nếu sở hữu khoảng 25 chiếc Mirage 2000 còn lại, Ukraine có thể thành lập đầy đủ một lữ đoàn không quân chiến thuật – tương đương quy mô một phi đội của Không quân Mỹ. Quy mô lớn cho phép lực lượng này duy trì hiệu quả tác chiến cao, linh hoạt trong công tác bảo dưỡng, đồng thời đảm bảo phi công được duy trì cường độ huấn luyện và hoạt động thường xuyên.

Hiện tại, vai trò của Mirage 2000 trong biên chế Ukraine vẫn mang tính phòng thủ thuần túy. Những tiêm kích này chủ yếu thực hiện tuần tra phòng không, sử dụng tên lửa tầm nhiệt Magic và tên lửa dẫn đường radar Super 530 để đánh chặn các mục tiêu trên không của Nga.

Đáng chú ý, Mirage 2000 đang dần trở thành “chuyên gia săn tên lửa” của Ukraine. Với tốc độ cao, chúng được sử dụng để đánh chặn tên lửa hành trình Nga bay ở tốc độ khoảng 900 km/giờ, trong khi các máy bay không người lái tấn công Shahed có tốc độ thấp hơn được giao cho những lớp phòng thủ khác, như hệ thống gây nhiễu, hỏa lực mặt đất, trực thăng hoặc máy bay cánh quạt.

Về mặt kỹ thuật, Mirage 2000 được trang bị hệ thống gây nhiễu và có khả năng mang bom lượn Hammer cùng các loại vũ khí không đối đất. Tuy nhiên, đến nay chưa có bằng chứng nào cho thấy những tiêm kích này đã tham gia các phi vụ tấn công. Thực tế cho thấy Ukraine vẫn đang khai thác Mirage 2000 chủ yếu cho nhiệm vụ phòng thủ bầu trời.

Vai trò này có thể thay đổi trong tương lai, khi lực lượng Mirage 2000 của Ukraine được mở rộng và các phi công tích lũy thêm kinh nghiệm tác chiến. Trước đó, phi đội F-16 của Ukraine cũng từng đảm nhiệm nhiệm vụ phòng thủ trong gần một năm trước khi được triển khai cho các chiến dịch tấn công.