Năm 2026 được giới chuyên môn đánh giá là một cột mốc quan trọng trong lịch sử thám hiểm không gian khi hàng loạt quốc gia và doanh nghiệp cùng hướng mục tiêu đến Mặt Trăng. Hàng loạt chương trình lớn đã được lên kế hoạch, từ nhiệm vụ Hằng Nga 7 của Trung Quốc cho đến Artemis II của Mỹ. Ngoài ra còn có các dự án của khu vực tư nhân như Blue Moon Pathfinder Mission 1, Blue Ghost Mission 2 hay Griffin Mission 1.
Trong làn sóng thám hiểm này, nước Mỹ chiếm tỷ lệ nhiệm vụ khá lớn. Nguyên nhân chủ yếu đến từ chiến lược hợp tác thương mại của Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ NASA. Thay vì chỉ dựa vào các chương trình do nhà nước trực tiếp vận hành, NASA đang hợp tác với nhiều công ty tư nhân nhằm phát triển công nghệ đổ bộ và khai thác Mặt Trăng. Những nhiệm vụ này đóng vai trò cung cấp dữ liệu, thử nghiệm công nghệ và chuẩn bị cho kế hoạch đưa con người trở lại Mặt Trăng trong tương lai.
Tuy nhiên, hành trình này không hề dễ dàng. Trong số các nhiệm vụ đã được triển khai, thành công rõ ràng vẫn còn hạn chế. Một trong những nhiệm vụ hiếm hoi được đánh giá thành công là Blue Ghost Mission 1. Nhiều dự án khác vẫn gặp khó khăn trong giai đoạn hạ cánh, vốn được xem là bước phức tạp nhất của các sứ mệnh thám hiểm Mặt Trăng.
Trong bối cảnh đó, nhiệm vụ IM-3 của công ty Intuitive Machines đang nhận được nhiều sự chú ý. Đây là lần thử thứ ba của công ty này sau hai lần đổ bộ trước đó không đạt kết quả như mong đợi. Theo thông tin mới nhất, tàu đổ bộ của nhiệm vụ IM-3 đã được đặt tên chính thức là Trinity.
Trước đó, nhiệm vụ IM-1 được thực hiện vào năm 2024 với tàu đổ bộ Nova-C mang tên Odysseus. Con tàu mang theo sáu thiết bị khoa học do NASA cung cấp cùng nhiều tải trọng thương mại khác. Kế hoạch ban đầu là hạ cánh tại khu vực giữa Biển Tĩnh Lặng và Biển Nguy Hiểm trên bề mặt Mặt Trăng.
Mặc dù con tàu đã tiếp cận bề mặt thành công, quá trình hạ cánh không diễn ra hoàn hảo. Tàu đổ bộ bị nghiêng sau khi chạm đất, khiến nhiều thiết bị khoa học không thể triển khai đúng kế hoạch. Khi đêm Mặt Trăng kéo đến và nguồn năng lượng suy giảm, nhiệm vụ buộc phải kết thúc sớm.
Đến năm 2025, Intuitive Machines tiếp tục thực hiện nhiệm vụ IM-2 với mục tiêu tham vọng hơn. Lần này, tàu đổ bộ hướng tới khu vực gần cực nam của Mặt Trăng, nơi được cho là có thể tồn tại băng nước dưới bề mặt. Tải trọng chính của nhiệm vụ là hệ thống khoan PRIME-1, kết hợp với thiết bị quang phổ khối MSolo nhằm phân tích các mẫu vật dưới lòng đất.
Tuy nhiên, sự cố kỹ thuật xảy ra trong giai đoạn hạ cánh đã khiến nhiệm vụ thất bại. Cảm biến đo khoảng cách bằng laser gặp trục trặc, khiến tàu xác định sai độ cao so với bề mặt. Sau khi chạm đất, tàu đổ bộ bị lật và cuối cùng rơi vào một hố va chạm có đường kính khoảng 20 mét. Dữ liệu từ các thiết bị trên tàu không thể thu thập đầy đủ và nhiệm vụ buộc phải kết thúc.
Hai lần thất bại liên tiếp khiến nhiệm vụ IM-3 mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với Intuitive Machines. Nếu tiếp tục gặp trục trặc, uy tín của công ty trong các chương trình hợp tác với NASA có thể bị ảnh hưởng. Ngược lại, một lần hạ cánh thành công sẽ chứng minh rằng doanh nghiệp này đã làm chủ công nghệ đổ bộ Mặt Trăng.
Theo kế hoạch hiện tại, tàu Trinity của nhiệm vụ IM-3 sẽ hướng tới khu vực Reiner Gamma thuộc Oceanus Procellarum, còn được gọi là Đại dương Bão tố. Đây là một trong những vùng địa chất đặc biệt nhất trên Mặt Trăng.
Khu vực Reiner Gamma nổi tiếng với hiện tượng dị thường từ trường mạnh. Các nhà khoa học từng phát hiện dấu hiệu này từ năm 1998 khi tàu Lunar Prospector của NASA bay ở độ cao khoảng 30 km phía trên bề mặt. Những phép đo khi đó cho thấy cường độ từ trường tại khu vực này đạt tới vài chục nanoTesla.
Sau đó, tàu thăm dò Kaguya của Nhật Bản cũng xác nhận sự tồn tại của dị thường này ở nhiều độ cao khác nhau. Tuy nhiên, nguyên nhân thực sự của hiện tượng vẫn chưa được giải thích đầy đủ. Một số giả thuyết cho rằng đây có thể là tàn dư của từ trường cổ đại của Mặt Trăng hoặc liên quan đến các vật chất giàu kim loại trong lớp vỏ.
Nếu nhiệm vụ IM-3 hạ cánh thành công, các thiết bị khoa học trên tàu sẽ tiến hành đo đạc từ trường, phân tích đất Mặt Trăng và nghiên cứu plasma trong khu vực. Những dữ liệu này có thể giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về cấu trúc địa chất và lịch sử từ trường của vệ tinh tự nhiên duy nhất của Trái Đất.
Ngoài các thiết bị nghiên cứu, tàu đổ bộ còn mang theo nhiều tải trọng quốc tế như robot tự hành, cảm biến bức xạ và thí nghiệm trồng cây trong môi trường Mặt Trăng. Những thí nghiệm này được kỳ vọng sẽ cung cấp thêm thông tin quan trọng cho các kế hoạch xây dựng căn cứ lâu dài trên Mặt Trăng trong tương lai.
Một điểm đáng chú ý khác là Intuitive Machines cũng dự định triển khai vệ tinh chuyển tiếp dữ liệu của riêng mình trong quỹ đạo Mặt Trăng. Hệ thống này nhằm xây dựng mạng lưới truyền thông thương mại phục vụ các sứ mệnh khoa học và hoạt động khai thác trong tương lai.
Ban đầu, nhiệm vụ IM-3 dự kiến được phóng vào cuối tháng 10 năm 2025. Tuy nhiên kế hoạch đã bị lùi sang năm 2026 và thời điểm chính xác vẫn chưa được công bố. Việc tàu đổ bộ được đặt tên chính thức cho thấy dự án vẫn đang tiếp tục tiến triển.
Trong bối cảnh cuộc đua thám hiểm Mặt Trăng ngày càng nóng lên, thành công hay thất bại của IM-3 sẽ không chỉ ảnh hưởng đến riêng Intuitive Machines mà còn phản ánh những thách thức kỹ thuật mà các chương trình thương mại đang phải đối mặt. Nếu hạ cánh thành công, nhiệm vụ này có thể mở ra những bước tiến mới trong việc nghiên cứu Mặt Trăng và chuẩn bị cho kỷ nguyên khám phá không gian sâu rộng hơn của nhân loại.
Đức Khương
