Ngày 27/1, Bộ Y tế tổ chức hội nghị phổ biến các nghị định của Chính phủ về biện pháp phòng, chống tác hại của thuốc lá và quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế.
Thông tin tại hội nghị, bà Đinh Thị Thu Thủy, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Y tế) cho biết, sau khi Nghị quyết của Quốc hội có hiệu lực (31/12/2025), trong đó quy định cấm sử dụng thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng từ năm 2025, tình trạng sử dụng các sản phẩm này đã có những dấu hiệu giảm rõ rệt.
Theo báo cáo của Bộ Công an, trước thời điểm ban hành lệnh cấm, mỗi năm cả nước ghi nhận hơn 100 vụ việc liên quan đến thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Nhiều vụ trong số này phát hiện có chứa chất ma túy, liên quan đến buôn lậu hoặc hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc. Tuy nhiên, sau khi quy định cấm được triển khai, trong năm 2025 chỉ còn 5 vụ việc liên quan đến các sản phẩm này có yếu tố ma túy bị xử lý.
Bà Đinh Thị Thu Thủy, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Y tế)
“Như tại Bệnh viện Bạch Mai, trước đây mỗi tháng trung tâm tiếp nhận từ 5–6 ca ngộ độc liên quan đến thuốc lá điện tử. Từ khi có lệnh cấm, số ca nhập viện giảm còn khoảng 1–2 ca mỗi tháng. Đây là tín hiệu rất đáng mừng”, bà Thủy cho biết.
Làm rõ thêm về các chế tài xử phạt, ông Phan Công Hiếu (Vụ Pháp chế, Bộ Y tế) cho biết, các nghị định mới đã bổ sung quy định xử phạt cụ thể đối với các hành vi liên quan đến thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng.
Theo đó, người trực tiếp sử dụng thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng sẽ bị phạt tiền từ 3–5 triệu đồng. Không chỉ dừng lại ở người sử dụng, người chứa chấp, dung túng, cho phép người khác sử dụng các sản phẩm này tại địa điểm thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý của mình cũng sẽ bị phạt từ 5–10 triệu đồng.
Ngoài phạt tiền, toàn bộ tang vật vi phạm buộc phải tiêu hủy nhằm ngăn chặn việc tái sử dụng hoặc đưa trở lại thị trường. Để bảo đảm tính răn đe và khả năng thực thi, thẩm quyền xử phạt được mở rộng cho nhiều lực lượng chức năng như UBND các cấp, quản lý thị trường, công an, hải quan, bộ đội biên phòng và cảnh sát biển.
Đáng chú ý, không chỉ xử lý hành chính, các hành vi sản xuất, buôn bán, tàng trữ, vận chuyển thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng trái phép với số lượng lớn còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định về buôn bán hàng cấm. Người vi phạm có thể đối mặt với mức phạt tiền từ 50 triệu đến 1 tỉ đồng hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 5 năm, tùy theo tính chất, mức độ hành vi.
Thủ đoạn tinh vi về sản xuất, buôn bán thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng gây khó khăn cho lực lượng chức năng
Nhiều thủ đoạn tinh vi, gây khó cho lực lượng chức năng
Dù pháp luật đã có khái niệm về thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, song theo ông Lê Đình Bình, kiểm soát viên chính thị trường, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), trên thực tế vẫn còn nhiều quan điểm khác nhau trong việc xác định linh kiện, bộ phận cấu thành của các sản phẩm này khi được nhập khẩu, mua bán rời rạc, chưa lắp ráp hoàn chỉnh.
Bên cạnh đó, các đối tượng vi phạm ngày càng sử dụng thủ đoạn tinh vi để né tránh sự kiểm tra, xử lý của cơ quan chức năng. Nhiều cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ, cá nhân bán hàng lưu động không bày bán công khai mà chỉ giao dịch lén lút khi có khách hỏi mua.
Trên không gian mạng, hoạt động mua bán thuốc lá điện tử được tổ chức kín kẽ hơn thông qua các nhóm kín, có sàng lọc người tham gia. Khi thỏa thuận xong, các đối tượng chuyển sang nhắn tin riêng, sử dụng tài khoản ảo, số điện thoại và tài khoản ngân hàng không chính chủ, thậm chí giao dịch bằng tiền ảo. Khi có dấu hiệu bị phát hiện, các nhóm và tài khoản nhanh chóng bị xóa bỏ.
“Những thủ đoạn này gây rất nhiều khó khăn cho công tác phát hiện, xác minh và xử lý vi phạm”, ông Bình nhận định. Ngoài ra, công tác giám định hàng hóa hiện vẫn tốn nhiều thời gian và chi phí, trong khi nguồn kinh phí và trang thiết bị phục vụ cho hoạt động này còn hạn chế.
Đại diện Tổ chức HealthBridge Canada tại Việt Nam cho rằng, kinh nghiệm quốc tế cho thấy để thực thi hiệu quả lệnh cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, cần sự phối hợp đồng bộ giữa hệ thống pháp luật, công tác giáo dục – tư vấn, hoạt động thực thi và chế tài xử phạt nghiêm minh.
Theo đó, các cơ quan chức năng cần tăng cường phối hợp liên ngành nhằm ngăn chặn tình trạng nhập lậu qua cửa khẩu, kiểm soát chặt thị trường nội địa, đồng thời đầu tư nguồn lực cho việc phát hiện, gỡ bỏ các hoạt động quảng cáo, mua bán thuốc lá điện tử trên môi trường mạng.
Song song với đó là đẩy mạnh truyền thông, giáo dục, huy động sự tham gia của gia đình, nhà trường và cộng đồng trong việc giám sát, phát hiện và ngăn chặn trẻ em, thanh thiếu niên tiếp cận và sử dụng các sản phẩm thuốc lá điện tử từ các nguồn bất hợp pháp.
