Đồ gia dụng inox (bát đũa, xoong, nồi, chảo) vốn được nhiều gia đình ưa chuộng nhờ đặc tính bền, nhẹ, khó vỡ, dễ làm sạch. Tuy nhiên, một khảo sát gần đây của Đài phát thanh và truyền hình Hồ Bắc (Trung Quốc) phối hợp với các đơn vị kiểm định độc lập cho thấy thực trạng đáng báo động: tỷ lệ hàng giả trên chợ mạng lên tới 70%.
Cụ thể, trong 20 mẫu sản phẩm ngẫu nhiên được quảng cáo là inox 304 hoặc inox 316 (tiêu chuẩn dùng cho thực phẩm và y tế), có tới 14 mẫu không đạt chuẩn. Thậm chí khi kiểm tra 6 sản phẩm bán chạy nhất, 4 mẫu bị phát hiện là hàng mạo danh.
Động cơ chính của việc làm giả nằm ở chênh lệch lợi nhuận khổng lồ. Trên thị trường nguyên liệu, inox 304 đạt chuẩn đắt gấp bốn lần thép 410 hoặc 201 - loại thường chứa nhiều tạp chất, khả năng chống ăn mòn kém.
Kỹ thuật phù phép inox giả như thật
Để qua mặt người tiêu dùng, người sản xuất hàng giả sử dụng chiêu bài "bánh sandwich": Lớp vỏ bên ngoài được mạ một lớp inox 304 cực mỏng, trong khi phần lõi bên trong hoàn toàn là thép 410 hoặc 201 rẻ tiền.
Thủ thuật này giúp sản phẩm dễ dàng vượt qua các bài kiểm tra bằng thuốc thử hóa học thông thường. Nhiều người mua dung dịch thử inox về nhỏ lên bề mặt, thấy không đổi màu đỏ (dấu hiệu của inox kém chất lượng) nên yên tâm sử dụng. Tuy nhiên, chỉ sau một thời gian ngắn, lớp mạ mỏng bên ngoài bị mài mòn trong quá trình cọ rửa, phần lõi kém chất lượng sẽ lộ ra và bắt đầu rỉ sét.
Ngoài ra, thay vì ghi rõ mã số thép (như SUS304, SUS316) dập chìm trên sản phẩm, bao bì các loại hàng này thường chỉ ghi chung chung là "thép không gỉ cao cấp" (high quality stainless steel) để lách luật khi bị kiểm tra.
Nguy cơ thôi nhiễm kim loại nặng
Việc sử dụng inox công nghiệp (như mác thép 201, 410 kém phẩm cấp) làm đồ đựng thực phẩm tiềm ẩn rủi ro thôi nhiễm kim loại nặng. Theo các chuyên gia vật liệu, loại thép này thường chứa hàm lượng mangan cao, trong khi tỷ lệ crom và niken thấp.
Khi tiếp xúc lâu với thực phẩm, đặc biệt là đồ nóng trên 100 độ C hoặc các món có tính axit (như canh chua, dưa muối, nước sốt chanh, giấm) và đồ mặn, cấu trúc bề mặt kim loại dễ bị phá vỡ. Các kim loại nặng như mangan, chì, cadimi có thể giải phóng vào thức ăn.
Trẻ em là đối tượng dễ bị tổn thương nhất trước các kim loại này. Việc tích tụ kim loại nặng lâu ngày có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh, gây các vấn đề về da, hô hấp hoặc tiêu hóa.
Đặc biệt, khi mangan vào cơ thể sẽ rất khó đào thải ra ngoài, theo thời gian, nếu tích lũy nhiều có thể dẫn tới ngộ độc phổi, thận, tim mạch, thần kinh, gây ra hội chứng manganism tương tự như bệnh Parkinson.
Lời khuyên đến người tiêu dùng
Người dùng nên ưu tiên lựa chọn các thương hiệu uy tín, chọn sản phẩm có dập nổi rõ ràng chỉ số SUS304 hoặc SUS316 trên thân hoặc đáy.
Có thể sử dụng nam châm để thử, dù không chính xác tuyệt đối (do quá trình gia công inox 304 có thể sinh từ tính nhẹ), nhưng nếu nam châm hút rất mạnh thì khả năng cao đó là inox pha tạp hoặc thép 410
Theo Ủy ban tiêu chuẩn đo lường chất lượng Quốc gia Việt Nam, với các dụng cụ inox, người dùng không nên sử dụng ngay khi mới mua về. Bởi chúng thường có một lớp dầu bên ngoài để tạo độ sáng bóng, đẹp mắt. Nếu dùng ngay thì lớp dầu này sẽ bám vào thực phẩm, gây ảnh hưởng đến sức khỏe và chất lượng món ăn. Vì vậy, hãy tráng sơ nồi qua một chút nước ấm, hoặc dùng miếng vải mềm để rửa sơ nồi với nước sạch, để ráo là có thể dùng được.
Hạn chế lưu trữ các món quá chua hoặc quá mặn trong đồ inox qua đêm. Vì trong các thực phẩm có vị chua có tính axit nên nếu nấu quá lâu trên nồi, hoặc để thực phẩm có vị chua qua đêm sẽ làm mài mòn inox của nồi. Còn với các thực phẩm quá nhiều gia vị, gây mặn thì sẽ sinh ra các độc tố có hại, đôi khi thực phẩm cũng bị biến chất khi tiếp xúc với inox, gây hại cho sức khỏe. Chính vì thế, hãy cho thức ăn ra hộp đựng để bảo quản.
Đối với các trường hợp nồi bị cháy khét không nên dùng cọ bùi sắt để chà xát mạnh, mà hãy ngâm với nước ấm cho vết cháy mềm ra rồi hẳn dùng miếng cọ nồi mềm để làm sạch. Còn đối với những vết bẩn cứng đầu bắt buộc phải dùng cọ búi sắt, cước nhôm thì hãy chà nhẹ tay, tránh làm xước bề mặt nồi.
Bên cạnh đó cũng không nên sử dụng các chất tẩy rửa mạnh để tẩy vết bẩn vì sẽ làm mài mòn tính inox của nồi. Tốt hơn hết hãy dùng các miếng rửa chén mềm, hay vải mềm để làm sạch.
Nguyễn Phượng (Tổng hợp)
