Năm 2018, Umbala là một trong những startup công nghệ Việt được nhắc đến nhiều nhất sau màn gọi vốn thành công gần 6 tỷ đồng trên Shark Tank Việt Nam.
Nhà sáng lập Nguyễn Minh Thảo khi đó mang đến tham vọng xây dựng một nền tảng video ngắn và livestream "Make in Vietnam", trong bối cảnh TikTok vẫn chưa thực sự bùng nổ tại thị trường trong nước. Thế nhưng chỉ chưa đầy một năm sau, ứng dụng Umbala.Tv phải dừng phát triển để chuyển hướng sang blockchain.
Đi trước xu hướng, gọi vốn thành công nhưng bước vào cuộc chơi đầy tốn kém
Umbala được Nguyễn Minh Thảo (thường được biết đến với tên Don Thảo hoặc Thảo Râu) phát triển từ khoảng năm 2015. Ứng dụng cho phép người dùng quay, chỉnh sửa và chia sẻ video ngắn, đồng thời livestream để tương tác với khán giả và tạo thu nhập từ nội dung. Đây là ý tưởng còn khá mới tại Việt Nam ở thời điểm Facebook Live mới phổ biến, còn TikTok chưa tạo được sức ảnh hưởng như sau này.
Theo giới thiệu của startup, Umbala sở hữu đội ngũ kỹ sư từng học tập và làm việc tại Thung lũng Silicon, tự phát triển công nghệ nén video để tối ưu trải nghiệm trên điện thoại cấu hình thấp và mạng di động không ổn định. Chính năng lực công nghệ là điểm khiến dự án tạo được sự chú ý trong giới khởi nghiệp.
Tên tuổi Umbala thực sự được biết đến rộng rãi khi xuất hiện trên Shark Tank Việt Nam mùa đầu tiên. CEO Nguyễn Minh Thảo đề nghị gọi vốn 150.000 USD đổi lấy 5% cổ phần, đồng thời gây ấn tượng bằng phong cách thuyết trình nhanh và câu nói: "CEO phải là người ngu nhất công ty", với quan điểm người lãnh đạo cần tập hợp những nhân sự giỏi hơn mình để xây dựng sản phẩm.
Tuy nhiên, thương vụ cũng cho thấy hai góc nhìn rất khác nhau về tương lai của startup.
Shark Phạm Thanh Hưng quyết định không đầu tư vì chưa hiểu rõ mô hình kinh doanh. Trong khi đó, Shark Thái Vân Linh đánh giá lĩnh vực mạng xã hội video là cuộc chơi đòi hỏi nguồn vốn cực lớn, lên tới hàng triệu, thậm chí hàng chục triệu USD, nên số tiền startup đang tìm kiếm khó có thể tạo lợi thế cạnh tranh lâu dài. Ngược lại, Shark Vương và Shark Thủy (tức ông Nguyễn Ngọc Thủy, đã bị Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an (C03) khởi tố, bắt tạm giam về tội "Lừa đảo chiếm đoạt tài sản" trong một vụ án khác) vẫn quyết định cùng rót 260.000 USD (gần 6 tỷ đồng thời điểm đó) để đổi lấy 15% cổ phần, giúp Umbala trở thành một trong những thương vụ nổi bật nhất mùa đầu Shark Tank Việt Nam.
Thành công tại Shark Tank mang lại cho Umbala nguồn vốn và hiệu ứng truyền thông rất lớn. Nhưng những gì diễn ra sau đó cho thấy, thuyết phục được nhà đầu tư mới chỉ là bước khởi đầu. Thách thức thực sự nằm ở việc duy trì một nền tảng mạng xã hội trong cuộc cạnh tranh với các "ông lớn" công nghệ toàn cầu.
Vì sao Umbala vẫn thất bại dù đi trước TikTok?
Nếu nhìn lại hành trình của Umbala, có thể thấy startup này không thất bại vì thiếu ý tưởng. Thực tế đã chứng minh mô hình video ngắn và livestream là xu hướng đúng khi TikTok nhanh chóng trở thành một trong những nền tảng phát triển mạnh nhất thế giới.
Điều Umbala thiếu là nguồn lực để theo đuổi cuộc chơi đủ lâu.
Khác với nhiều mô hình startup khác, mạng xã hội video là lĩnh vực đòi hỏi chi phí khổng lồ. Doanh nghiệp không chỉ phải đầu tư cho máy chủ, băng thông và hạ tầng lưu trữ dữ liệu mà còn liên tục chi tiền để thu hút người dùng và xây dựng cộng đồng nhà sáng tạo nội dung. Khi lượng người dùng tăng, chi phí vận hành cũng tăng theo, trong khi doanh thu thường đến rất chậm.
Đó cũng chính là điều Shark Thái Vân Linh từng cảnh báo trên Shark Tank: cuộc chơi mạng xã hội không chỉ cần một sản phẩm tốt mà còn cần nguồn vốn đủ lớn để duy trì nhiều năm.
Thực tế, chỉ vài tháng sau khi Umbala gọi vốn thành công, TikTok bắt đầu mở rộng mạnh tại Việt Nam. Theo chia sẻ của Nguyễn Minh Thảo sau này, startup Việt không đủ nguồn lực tài chính để cạnh tranh với một đối thủ sở hữu tiềm lực vượt trội. Đầu năm 2019, Umbala xác nhận dừng phát triển ứng dụng Umbala.Tv và chuyển toàn bộ định hướng sang Umbala Network theo mô hình blockchain.
Bên cạnh áp lực cạnh tranh, startup còn liên tiếp đối mặt với những tranh cãi nội bộ.
Đầu năm 2018, nhiều idol livestream phản ánh họ không nhận được khoản thu nhập như kỳ vọng sau khi tham gia nền tảng. Trên mạng xã hội xuất hiện các nhóm tố Umbala "quỵt lương", cho rằng điều kiện thanh toán đã thay đổi so với cam kết ban đầu.
Trước phản ứng này, Nguyễn Minh Thảo khẳng định Umbala hoạt động theo mô hình chia sẻ doanh thu dựa trên hiệu suất chứ không trả lương cố định. Ông cho rằng một số quản lý trung gian đã truyền đạt sai chính sách tuyển dụng và tuyên bố sẽ đối soát, thanh toán cho những trường hợp đủ điều kiện.
Cùng thời điểm, kế hoạch phát hành token UMB để gọi vốn theo hình thức ICO cũng tạo ra nhiều ý kiến trái chiều, trong bối cảnh thị trường tiền mã hóa đang bước vào giai đoạn bùng nổ. Những tranh cãi liên tiếp khiến startup gặp thêm áp lực về uy tín, trong khi cuộc cạnh tranh trên thị trường ngày càng khốc liệt.
Nhìn lại, có thể thấy Umbala không thất bại vì một nguyên nhân duy nhất. Việc phải đối đầu với những nền tảng sở hữu nguồn lực tài chính vượt trội, cùng những lùm xùm trong quá trình vận hành, đã khiến startup dần đánh mất lợi thế của một người đi trước.
Một câu chuyện chưa cũ của startup công nghệ Việt
Sau gần một thập kỷ, Nguyễn Minh Thảo không còn xuất hiện nhiều trên truyền thông. Sau khi dừng Umbala.Tv, ông lựa chọn tập trung vào các dự án công nghệ khác và hoạt động kín tiếng hơn, gần như không xuất hiện trên truyền thông.
Dù không thể trở thành kỳ lân công nghệ, Umbala vẫn thường được nhắc đến như một trong những startup nội địa sớm nhìn thấy tiềm năng của video ngắn và livestream. Câu chuyện của startup này cho thấy trong lĩnh vực công nghệ tiêu dùng, đi trước thị trường chỉ là một lợi thế ban đầu. Điều quyết định khả năng tồn tại lại là nguồn vốn, năng lực mở rộng hạ tầng và khả năng duy trì cuộc chơi đủ lâu để xây dựng hệ sinh thái người dùng.
Ở góc độ đó, Umbala không đơn thuần là câu chuyện về một startup thất bại. Đây còn là ví dụ cho bài toán mà nhiều doanh nghiệp công nghệ Việt vẫn đang đối mặt: làm thế nào để biến một ý tưởng tốt thành một nền tảng có thể cạnh tranh với các "gã khổng lồ" toàn cầu.
Sau gần 10 năm, câu hỏi ấy vẫn chưa có lời giải trọn vẹn. Nhưng hành trình của Umbala cho thấy, trong ngành công nghệ, khoảng cách giữa việc tạo ra một sản phẩm tốt và xây dựng được một nền tảng thành công ở quy mô toàn cầu đôi khi lớn hơn rất nhiều so với những gì người ta nhìn thấy trên sân khấu gọi vốn.
Minh Ngọc (tổng hợp)
