Sự khác nhau và cách phân biệt thành ngữ, tục ngữ

Thứ 3, 23/04/2024 12:04
Thành ngữ, tục ngữ thuộc hai ngành nghiên cứu riêng biệt, là ngôn ngữ và văn học, khác nhau về nội dung ngữ nghĩa và chức năng sử dụng.

Trong chương trình giáo dục hiện tại, thành ngữ và tục ngữ được giới thiệu cho học sinh cấp tiểu học và cấp trung học cơ sở.

Cụ thể, theo sách Ngữ Văn lớp 7, thành ngữ được dạy ở tuần 12, trong phần “Tiếng Việt” như một loại đơn vị từ vựng, còn tục ngữ được dạy ở tuần 18, 19 trong phần Văn học với tư cách là những văn bản tác phẩm văn học dân gian.

Phần ghi nhớ trong sách giáo khoa có ghi rõ khái niệm về thành ngữ, tục ngữ như sau:

“Thành ngữ là loại cụm từ có cấu tạo cố định, biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh.

Nghĩa của thành ngữ có thể bắt nguồn trực tiếp từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó nhưng thường thông qua một số phép chuyển nghĩa như ẩn dụ, so sánh...”. [1, tr.144]

 “Nhìn chung, tục ngữ có những đặc điểm về hình thức:

- Ngắn gọn;

- Thường có vần, nhất là vần lưng;

- Các vế thường đối xứng nhau cả về hình thức, cả về nội dung;

- Lập luận chặt chẽ, giàu hình ảnh”. [2, tr.5]

Từ điển thành ngữ tục ngữ Việt Nam của giáo sư Nguyễn Lân.

Từ điển thành ngữ tục ngữ Việt Nam của giáo sư Nguyễn Lân. 

Lên cấp trung học phổ thông, trong bài “Khái quát văn học dân gian Việt Nam” ở chương trình lớp 10, riêng tục ngữ được xếp theo thứ tự ở vị trí thứ 7 trong 12 thể loại của văn học dân gian, còn thành ngữ thì không hề thấy. [3, tr.18]

Theo đó, trong sách giáo khoa, việc giải thích để giúp cho các học sinh phân biệt thành ngữ, tục ngữ chưa được chú trọng, chỉ mới dừng ở mức độ cung cấp khái niệm của từng loại, chưa đưa ra sự so sánh, phân biệt.

Điểm chung giữa thành ngữ và tục ngữ là về hình thức cấu tạo: đều được cấu tạo từ cùng một loại đơn vị là “từ”, đều là những tổ hợp từ cố định, kết hợp với nhau theo một cấu trúc chặt chẽ, có thể có vần điệu và đối xứng (về số lượng tiếng).

Thế nhưng, thành ngữ, tục ngữ là hai loại đơn vị khác xa nhau, thuộc hai ngành nghiên cứu riêng biệt, là ngôn ngữ và văn học, khác nhau về nội dung ngữ nghĩa và chức năng sử dụng. Do đó, không thể có một câu vừa là tục ngữ vừa là thành ngữ được.

Theo định nghĩa trong Từ điển tiếng Việt của tác giả Hoàng Phê, “thành ngữ” là “tập hợp từ cố định đã quen dùng mà nghĩa thường không thể giải thích được một cách đơn giản bằng nghĩa của các từ tạo nên nó”. [4, tr.882]

Còn “tục ngữ” là “câu ngắn gọn, thường có vần điệu, đúc kết tri thức, kinh nghiệm sống và đạo đức thực tiễn của nhân dân”. [4, tr.1026]

Theo thuật ngữ ngôn ngữ học, tục ngữ là một câu hoàn chỉnh (cho nên viết hoa đầu câu), diễn đạt trọn vẹn một ý có nội dung là một nhận xét về kinh nghiệm đời sống, ví dụ: “Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng”, “Có công mài sắt, có ngày nên kim”, “Ăn vóc, học hay”...

Còn thành ngữ chỉ là một cụm từ cố định (cho nên không viết hoa từ đầu cụm), nêu ra một khái niệm một cách có hình ảnh, chẳng hạn: “đẹp như tiên”, “mẹ tròn con vuông”, “trăm năm hạnh phúc” ...

Có nhiều cách để có thể phân biệt sự khác nhau giữa tục ngữ và thành ngữ, đơn giản nhất là căn cứ vào hai phương diện sau:

1.Hình thức: Thành ngữ, tục ngữ đều có vần hoặc không có vần, có nhịp điệu hoặc không có nhịp điệu, nhưng tục ngữ thường là câu nói ngắn gọn, còn thành ngữ chỉ là cụm từ cố định.

Tục ngữ là một câu hoàn chỉnh, còn thành ngữ chưa thành câu, mới chỉ là cụm từ (cho nên chỉ nên nói “câu tục ngữ”, chứ nói “câu thành ngữ” là chưa đúng)

2. Về nội dung: Tục ngữ diễn đạt trọn vẹn một ý, có thể là một nhận xét, đánh giá, một kinh nghiệm, tâm lý, phong tục tập quán, chân lý quen thuộc, nhằm giáo dục khuyên răn, hướng dẫn con người trong ứng xử, cuộc sống; còn thành ngữ, chưa diễn đạt một ý trọn vẹn, chỉ đề cập đến một khái niệm.

 Tục ngữ thường dùng độc lập, kiểu như “Có công mài sắt, có ngày nên kim”, “Đi một ngày đàng học một sàng khôn”, “Một cây làm chẳng nên non, Ba cây chụm lại nên hòn núi cao”...

Còn thành ngữ chỉ là một vế câu nên thường dùng để tạo câu, chêm xen vào trong câu nói, chẳng hạn: “Chúc hai bạn sống với nhau đến “răng long đầu bạc”, “Chúc chị mẹ tròn con vuông”, “Bạn đừng nên “đứng núi này trông núi nọ”...

Mặc dù thành ngữ và tục ngữ đều chứa đựng và phản ánh tri thức của nhân dân về các sự vật, hiện tượng của thế giới khách quan, song chúng khác nhau ở chỗ những tri thức ấy khi được rút lại thành những khái niệm thì tạo nên thành ngữ, còn khi được trình bày thành những nhận xét, đánh giá thì tạo nên tục ngữ.

Qua những phân tích trên, ta có thể hiểu được sự khác nhau giữa thành ngữ và tục ngữ.

Hiểu biết nội dung ý nghĩa và phân biệt được những đơn vị thành ngữ, tục ngữ để sử dụng phù hợp với ngữ cảnh, đạt hiệu quả cao, cũng chính là trân trọng tiếng mẹ đẻ - tôn trọng nét đẹp truyền thống văn hóa lâu đời của dân tộc.

M.M (T/h)

Cùng chuyên mục

Mức phí giữ xe vi phạm giao thông mới nhất

Chủ nhật, 26/05/2024 12:46
Người vi phạm giao thông ngoài việc phải hoàn thành nghĩa vụ nộp phạt lỗi vi phạm, còn phải đóng đầy đủ phí trông giữ xe trong thời điểm phương tiện bị thu giữ.

Xem lịch âm hôm nay 27/5/2024 - Âm lịch hôm nay 27/5 chuẩn nhất

Chủ nhật, 26/05/2024 12:00
Xem lịch âm hôm nay ngày 27 tháng 5 năm 2024; Lịch vạn niên hôm nay thứ Hai ngày 27 tháng 5 năm 2024 chuẩn nhất, chính xác nhất.

Có được mua máy đo nồng độ cồn để đối chiếu với cảnh sát

Chủ nhật, 26/05/2024 11:45
Người dân có thể mua máy đo nồng độ cồn để tự kiểm tra nồng độ cồn trong hơi thở của mình và đối chiếu với kết quả đo của cảnh sát.

Tuyển sinh vào lớp 6 trường THCS chất lượng cao: Điều kiện thế nào?

Chủ nhật, 26/05/2024 11:15
Theo thông báo, học sinh ở Hà Nội trung bình cần đạt khoảng 9 điểm mỗi môn để dự tuyển lớp 6 vào Trường THCS Cầu Giấy.

Vụ sát hại cô gái trẻ bỏ xác vào vali: Quá khứ "u ám" của Võ Thành Long

Chủ nhật, 26/05/2024 10:57
Một trong hai nghi phạm của vụ án sát hại cô gái trẻ, giấu xác vào vali ở Vũng Tàu từng có tiền án. Điều đáng nói đối tượng đã chấp hành án tù khi chưa đủ 18 tuổi.
     
Nổi bật trong ngày

Giúp sức AIC, cựu phó giám đốc Sở Kế hoạch và Đầu tư TP.HCM hưởng lợi 1,9 tỷ

Chủ nhật, 26/05/2024 07:34
Bà Trần Thị Bình Minh, cựu phó giám đốc Sở Kế hoạch và Đầu tư TP.HCM, với cáo buộc đã bỏ qua sai sót, tạo điều kiện cho AIC trúng thầu dự án 12 phòng thí nghiệm.

Biên giới Nga - Ukraine chịu ảnh hưởng do pháo kích và UAV tấn công

Chủ nhật, 26/05/2024 10:32
Nga - Ukraine đã pháo kích qua lại và tấn công bằng máy bay không người lái vùng biên giới giữa hai nước.

Cách xử lý nhanh khi bị côn trùng chui vào tai

Chủ nhật, 26/05/2024 01:16
Khi côn trùng chui vào tai, bạn cần xử lý kịp thời và đúng cách với từng loại côn trùng để tránh ảnh hưởng đến sức khỏe.

Xôn xao thông tin mẹ không đóng 100.000 đồng quỹ phụ huynh, con ngồi nhìn các bạn liên hoan

Chủ nhật, 26/05/2024 03:01
Mới đây, mạng xã hội không khỏi xôn xao trước bài đăng "bóc phốt" của một vị phụ huynh về vấn đề đóng tiền quỹ hội phụ huynh của lớp con mình đang học lớp 1.

Kết quả xổ số miền Nam hôm nay 26/5/2024

Chủ nhật, 26/05/2024 04:43
XSMN 26/5 – KQXSMN - XSMN 26/5/2024 - Tường thuật trực tiếp kết quả xổ số miền Nam hôm nay ngày 26 tháng 5 năm 2024 ba đài nhanh và chính xác nhất.
xe.nguoiduatin.vn