Trong giới vật lý học, có một định luật được mệnh danh là "lời tiên tri tuyệt vọng nhất" về số phận của vạn vật: Định luật thứ hai của Nhiệt động lực học, hay còn gọi là định luật tăng Entropy. Nó khẳng định rằng trong một hệ kín như vũ trụ của chúng ta, mức độ hỗn loạn (entropy) sẽ luôn tăng lên và không bao giờ giảm đi.
Điều này đồng nghĩa với việc vũ trụ đang tiến dần về một trạng thái gọi là "Cân bằng nhiệt" (Heat Death) - một cái kết lạnh lẽo, nơi mọi ngôi sao đều tắt ngấm, mọi sự chuyển động đều dừng lại và thời gian dường như mất đi ý nghĩa. Nhưng liệu sự kết thúc của vật lý có đồng nghĩa với sự diệt vong của ý thức?
Kỷ nguyên bóng tối và sự chờ đợi một "Googol năm"
Theo dòng chảy thời gian, "Kỷ nguyên Các vì sao" (Stelliferous Era) rực rỡ mà chúng ta đang chiêm ngưỡng hiện nay thực chất chỉ là một khoảnh khắc ngắn ngủi. Khi nguồn nguyên liệu khí và bụi để tạo sao cạn kiệt, vũ trụ sẽ bước vào "Kỷ nguyên Lỗ đen" tăm tối. Giai đoạn này được dự báo sẽ kéo dài một khoảng thời gian khủng khiếp: một googol năm - tức con số 1 theo sau bởi 100 số 0.
Trong khoảng thời gian dài đằng đẵng đến mức vô tận đó, vũ trụ sẽ trở thành một nấm mồ lạnh lẽo tiệm cận độ không tuyệt đối. Vật chất phân rã, các lỗ đen bay hơi dần qua bức xạ Hawking, và không gian trở nên đồng nhất đến mức không còn bất kỳ sự chênh lệch năng lượng nào để tạo ra "công". Đó là sự thắng thế tuyệt đối của sự hỗn loạn vô hình. Tuy nhiên, trước khi bóng tối vĩnh cửu thực sự buông xuống, nền văn minh nhân loại (hoặc bất cứ thứ gì chúng ta tiến hóa thành) sẽ không ngồi yên chờ chết.
Chiến lược sinh tồn giai đoạn 1: Quản trị các vì sao
Cuộc chiến chống lại sự diệt vong sẽ bắt đầu bằng việc quy hoạch lại năng lượng ở quy mô thiên hà. Các nhà khoa học tương lai sẽ nhận ra rằng những ngôi sao khổng lồ như Mặt trời là một sự lãng phí năng lượng khủng khiếp vì chúng cháy quá nhanh. Sự chú ý sẽ chuyển sang các ngôi sao lùn đỏ - những thiên thể nhỏ bé, ánh sáng yếu ớt nhưng lại có tuổi thọ lên tới hàng nghìn tỷ năm.
Một nền văn minh cấp độ cao có thể thực hiện "chăn nuôi sao" (Star Husbandry). Họ sẽ sử dụng công nghệ tiên tiến để can thiệp vào cấu trúc của một ngôi sao lớn, xé nhỏ nó ra thành hàng chục ngôi sao lùn đỏ. Kết hợp với việc xây dựng các siêu cấu trúc như "Quả cầu Dyson" (Dyson Sphere) bao quanh để thu giữ trọn vẹn từng photon năng lượng, nhân loại có thể kéo dài kỷ nguyên ánh sáng và sự sống thêm một khoảng thời gian dài gấp bội so với tuổi thọ tự nhiên của vũ trụ. Đây là kế hoạch "thắt lưng buộc bụng" vĩ đại nhất trong lịch sử tồn tại.
Chiến lược giai đoạn 2: Sự bất tử của ý thức kỹ thuật số
Tuy nhiên, dù tiết kiệm đến đâu, vật chất hữu cơ vẫn quá mong manh và tốn kém để duy trì trong một vũ trụ đang chết dần. Để tồn tại, con người buộc phải tiến hóa sang một hình thái mới: Ý thức kỹ thuật số.
Việc tải tâm trí vào các siêu máy tính không chỉ giúp chúng ta thoát khỏi sự lão hóa sinh học mà còn biến sự lạnh lẽo của vũ trụ thành lợi thế. Theo nguyên lý Landauer trong tính toán, nhiệt độ càng thấp, năng lượng cần thiết để xử lý thông tin càng nhỏ. Khi vũ trụ lạnh đi, hiệu suất tính toán của chúng ta sẽ đạt mức tối đa.
Điều thú vị nhất nằm ở sự cảm nhận thời gian. Trong hình thái kỹ thuật số, chúng ta có thể làm chậm tốc độ xử lý của não bộ. Một ý nghĩ có thể mất hàng triệu năm thực tế để hoàn thành, nhưng đối với chủ thể ý thức, nó chỉ diễn ra trong tích tắc.
Bằng cách này, một tỷ năm trôi qua bên ngoài sẽ chỉ như một cái chớp mắt đối với cư dân kỹ thuật số. Nhân loại sẽ sống trong trạng thái "ngủ đông" ý thức, trôi qua hàng tỷ tỷ năm một cách nhẹ nhàng, chờ đợi những biến chuyển cuối cùng của không gian.
Canh bạc cuối cùng: Tái khởi động vũ trụ
Nhưng entropy là một kẻ thù kiên nhẫn, và năng lượng trong một vũ trụ đóng là hữu hạn. Để thực sự chiến thắng cái chết nhiệt, chúng ta phải tìm cách phá vỡ chính cái "hộp" vũ trụ này.
Các giả thuyết về Đa vũ trụ (Multiverse) hay việc tạo ra các "vũ trụ bỏ túi" (Pocket Universes) trong phòng thí nghiệm có thể là những lối thoát hiểm. Nhưng kịch bản táo bạo và đầy chất sử thi nhất chính là việc con người tự tay tạo ra một Vụ Nổ Lớn mới.
Nếu nền văn minh tương lai phát triển đến mức có thể thao túng được cấu trúc của không-thời gian và trọng lực, họ có thể thực hiện một quy trình đảo ngược. Thay vì để vũ trụ giãn nở mãi mãi vào hư vô, họ sẽ dùng năng lượng tích trữ để buộc không gian co lại, gom tất cả vật chất và năng lượng tàn dư về một điểm duy nhất. Sự kiện này, được gọi là "Vụ Co Lớn" (Big Crunch), sẽ nén mọi thứ trở lại thành một điểm kỳ dị (Singularity) với mật độ và nhiệt độ vô hạn.
Từ điểm kỳ dị đó, một Vụ Nổ Lớn (Big Bang) mới sẽ được kích hoạt. Một vũ trụ mới sẽ khai sinh từ tro tàn của vũ trụ cũ, mang theo những hằng số vật lý mới, những ngôi sao mới và có thể là cả hạt giống ký ức của nền văn minh tiền nhiệm.
Viễn cảnh về Cân bằng nhiệt nhắc nhở chúng ta về sự hữu hạn của vật chất, nhưng những giải pháp giả thuyết kể trên lại minh chứng cho sự vô hạn của trí tuệ và khát vọng sống. Dù định luật entropy là bản án khắc nghiệt của tạo hóa, nhưng con người - những "bụi sao biết tư duy" - luôn tìm cách lách qua khe cửa hẹp của định mệnh.
Chúng ta đã đi từ việc đánh lửa bằng đá đến việc mơ về việc thắp sáng lại cả vũ trụ. Hành trình đó khẳng định rằng: Miễn là còn trí tò mò và khát vọng tồn tại, thì ngay cả khi những ngôi sao cuối cùng vụt tắt, đó vẫn chưa phải là sự kết thúc vĩnh hằng, mà chỉ là sự chuẩn bị cho một bình minh mới rực rỡ hơn.
Đức Khương
