Một tài liệu nội bộ của Microsoft vừa bị rò rỉ đang làm dấy lên nhiều tranh cãi khi hé lộ mục tiêu đầy tham vọng của hãng trong cuộc đua trí tuệ nhân tạo. Ngay ở giai đoạn đầu của dự án AI mới mang tên Scout, tài liệu ghi rõ mục tiêu: "Make people addicted" (Khiến mọi người nghiện).
Thế nhưng, giữa lúc Microsoft đặt mục tiêu biến AI thành công cụ không thể thiếu trong công việc hằng ngày, thực tế trên thị trường lại cho thấy hãng vẫn còn một chặng đường dài trước khi đạt được tham vọng đó.
Scout là gì?
Thông tin trên xuất hiện trong tài liệu nội bộ có tên ClawPilot: Overview and Plan with Project Lobster, do trang 404 Media tiếp cận được. Theo nội dung tài liệu, Scout là một trợ lý AI thế hệ mới được Microsoft phát triển để hoạt động liên tục trong nền Windows và hệ sinh thái Microsoft 365.
Câu chuyện bắt đầu từ Omar Shahine, một giám đốc điều hành lâu năm của Microsoft, người đã tự tay xây dựng một trợ lý AI cá nhân cho mình vào đầu năm 2026 bằng cách sử dụng OpenClaw, công cụ AI agent mã nguồn mở đang gây sốt trong giới công nghệ.
Shahine đặt tên cho trợ lý của mình là Lobster, trình bày nó trong một chương trình tăng tốc AI nội bộ của Microsoft, và được công ty yêu cầu biến nó thành sản phẩm thực sự. Project Lobster ra đời từ đó, với tên gọi thử nghiệm nội bộ là ClawPilot trước khi được đặt tên chính thức là Scout khi ra mắt công khai vào tháng 6 năm 2026.
Scout được mô tả là một trợ lý cá nhân "luôn bật" tích hợp vào Microsoft 365, có khả năng quản lý lịch làm việc, lọc và xử lý hộp thư đến, tự động nộp chi phí, chuẩn bị tài liệu cho cuộc họp và thực thi các quy trình công việc lặp đi lặp lại, ngay cả khi người dùng không ngồi trước màn hình.
Tài liệu nội bộ mô tả nó là công cụ dành cho "knowledge workers" — những người làm việc trong lĩnh vực tài chính, pháp lý, vận hành, nhân sự, và các vai trò tương tự, những người chưa bao giờ nghe đến OpenClaw và sẽ không bao giờ mở terminal.
Gây nghiện cho người dùng
Điều gây chú ý nhất là cách Microsoft mô tả mục tiêu của dự án. Sau dòng chữ "Make people addicted", tài liệu tiếp tục nêu kế hoạch mở rộng các kỹ năng của Scout để người dùng ngày càng phụ thuộc vào trợ lý AI này trong công việc hằng ngày.
Theo nhóm phát triển, quá trình đó sẽ diễn ra khi AI ngày càng hiểu thói quen của người dùng, có thể xử lý nhiều tác vụ hơn và dần trở thành một phần không thể thiếu trong quy trình làm việc.
Tuy nhiên, chính cách dùng từ "addicted" đã làm dấy lên tranh luận ngay trong nội bộ Microsoft. Một số nhân viên cho rằng không có sản phẩm nào nên đặt mục tiêu khiến người dùng "nghiện", đặc biệt khi AI ngày càng đóng vai trò quan trọng trong cuộc sống và công việc.
Ngược lại, cũng có ý kiến cho rằng mục tiêu giữ chân người dùng vốn là điều mọi công ty công nghệ đều theo đuổi, chỉ khác ở chỗ Microsoft lần này đã diễn đạt quá thẳng thắn trong tài liệu nội bộ.
Dù vậy, điều đáng chú ý hơn là khoảng cách giữa tham vọng và vị thế hiện tại của Microsoft trên thị trường AI. Theo tài liệu, hơn 1.000 nhân viên Microsoft, bao gồm cả CEO Satya Nadella, đã sử dụng Scout trong giai đoạn thử nghiệm và nhóm phát triển ghi nhận tỷ lệ sử dụng hằng ngày cũng như khả năng giữ chân người dùng khá tích cực. Nhưng những kết quả này mới chỉ diễn ra trong phạm vi nội bộ.
Thực tế phũ phàng
Ở thị trường bên ngoài, Microsoft vẫn chưa tạo được sức hút tương xứng với kỳ vọng. Dù Copilot là một trong những sản phẩm AI đầu tiên tận dụng công nghệ của OpenAI, nhiều lĩnh vực quan trọng, đặc biệt là lập trình, hiện lại chứng kiến Claude Code của Anthropic được cộng đồng nhà phát triển đánh giá cao hơn.
Trong khi đó, không ít tính năng AI tích hợp vào Windows từng nhận phản ứng trái chiều từ người dùng và chưa tạo ra sức lan tỏa đủ lớn như ChatGPT. Chính một nhân viên Microsoft cũng thừa nhận trong bài viết rằng công ty "không giỏi tạo ra những sản phẩm gây nghiện như các hãng công nghệ lớn khác".
Điều này cho thấy mục tiêu của Microsoft không đơn thuần là xây dựng thêm một chatbot, mà là tạo ra một AI Agent luôn hiện diện trong công việc hằng ngày. Nếu thành công, Scout sẽ không chỉ trả lời câu hỏi mà còn thay người dùng xử lý nhiều tác vụ, ghi nhớ thói quen làm việc và dần trở thành trung tâm của hệ sinh thái Microsoft 365.
Đây cũng là hướng phát triển mà nhiều công ty AI lớn như OpenAI, Anthropic hay Google đang theo đuổi khi cuộc đua chuyển từ chatbot sang các AI Agent có khả năng hành động thay con người.
Chính vì vậy, tranh cãi xoay quanh tài liệu bị rò rỉ không chỉ nằm ở hai chữ "gây nghiện". Điều khiến giới công nghệ quan tâm hơn là ranh giới giữa việc tạo ra một sản phẩm đủ hữu ích để người dùng muốn sử dụng mỗi ngày với việc thiết kế một hệ thống khiến họ ngày càng phụ thuộc vào AI.
Khi các trợ lý AI có thể ghi nhớ thói quen, tự thực hiện công việc và hiện diện trong mọi hoạt động trên máy tính, câu hỏi không còn là AI có thông minh hay không, mà là các công ty công nghệ sẽ sử dụng sức mạnh đó theo cách nào.
Nguyễn Hải
