Con cháu về quê ngủ lại nhà ông bà, bạn bè ở nhờ sau một buổi gặp mặt hay người thân từ tỉnh khác đến khám bệnh rồi nghỉ qua đêm… đều là những tình huống thường gặp trong đời sống. Không ít người vẫn cho rằng thủ tục thông báo lưu trú chỉ dành cho khách sạn, nhà nghỉ hoặc homestay.
Tuy nhiên, quy định pháp luật về cư trú cũng áp dụng đối với hộ gia đình khi có người đến ở lại qua đêm. Từ ngày 1/7/2026, Luật số 118/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật liên quan đến an ninh, trật tự chính thức có hiệu lực, trong đó sửa đổi Điều 30 Luật Cư trú về thông báo lưu trú.
Ảnh minh họa bởi AI
Người thân, bạn bè ngủ lại cũng phải thông báo lưu trú
Theo quy định mới, khi có người lưu trú qua đêm, thành viên hộ gia đình có trách nhiệm thông báo việc lưu trú với cơ quan đăng ký cư trú. Điều luật không phân biệt người ở lại là bạn bè, người yêu, đồng nghiệp hay người thân trong gia đình.
Như vậy, bản thân việc đến nhà người khác ngủ lại không phải hành vi vi phạm. Vấn đề phát sinh khi người có trách nhiệm không thực hiện hoặc thực hiện không đúng quy định về thông báo lưu trú.
Thông thường, trách nhiệm này thuộc về thành viên hộ gia đình tại nơi khách đến ở. Tuy nhiên, nếu cá nhân, thành viên hộ gia đình đều không có mặt tại chỗ ở, người đến lưu trú phải tự thực hiện việc thông báo. Điều này có nghĩa không phải trong mọi trường hợp cả khách và gia chủ đều bị xử lý; cơ quan chức năng sẽ xác định người có nghĩa vụ thông báo trong tình huống cụ thể.
Nội dung cần cung cấp gồm họ tên, ngày tháng năm sinh, số định danh cá nhân hoặc số hộ chiếu, lý do lưu trú, thời gian và địa chỉ lưu trú. Khách đến ở nên chuẩn bị căn cước, hộ chiếu hoặc thông tin định danh chính xác để gia chủ thực hiện thủ tục.
Một mốc thời gian đặc biệt quan trọng là việc thông báo phải hoàn thành trước 23 giờ của ngày bắt đầu lưu trú. Nếu khách đến sau 23 giờ, thủ tục phải được thực hiện trước 8 giờ sáng hôm sau. Thời gian lưu trú không quá 30 ngày; nếu chuyển đến sinh sống, học tập hoặc làm việc từ 30 ngày trở lên, người dân cần xem xét thực hiện thủ tục đăng ký tạm trú.
Không thông báo đúng quy định có thể bị phạt đến 1 triệu đồng
Theo khoản 1 Điều 10 Nghị định 282/2025/NĐ-CP, người không thực hiện đúng quy định của pháp luật về thông báo lưu trú, khai báo tạm vắng có thể bị cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1 triệu đồng. Nghị định này có hiệu lực từ ngày 15/12/2025.
Do đó, cần phân biệt hai mốc thời gian. Mức xử phạt nêu trên không phải đến ngày 1/7/2026 mới bắt đầu tồn tại. Đây là mức phạt đã được quy định tại Nghị định 282/2025/NĐ-CP, trong khi Luật số 118/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 làm rõ trường hợp phải thông báo là khi có người “lưu trú qua đêm”, đồng thời mở rộng và xác định cụ thể hơn trách nhiệm của các chủ thể liên quan.
Người dân cũng không nên hiểu rằng cứ phát hiện một người ngủ lại thì cả khách lẫn chủ nhà cùng bị phạt. Nếu thành viên hộ gia đình có mặt nhưng không thực hiện thông báo, trách nhiệm trước hết thuộc về phía hộ gia đình. Ngược lại, khi không có cá nhân hoặc thành viên hộ gia đình tại chỗ ở, người khách phải tự thông báo.
Ngoài ra, hành vi không xuất trình giấy tờ liên quan đến cư trú hoặc thông tin cư trú trên ứng dụng định danh quốc gia khi cơ quan, người có thẩm quyền yêu cầu kiểm tra cũng nằm trong nhóm hành vi có thể bị cảnh cáo hoặc phạt từ 500.000 đồng đến 1 triệu đồng.
Ảnh minh họa
Khách và gia chủ cần làm gì để tránh vi phạm?
Đối với gia chủ, ngay khi biết khách sẽ ngủ lại, cần chủ động lấy thông tin và thực hiện thông báo, thay vì chờ đến khi khách chuẩn bị rời đi. Họ tên, số định danh, thời gian lưu trú và địa chỉ phải được nhập chính xác; sau khi gửi trực tuyến, nên kiểm tra trạng thái tiếp nhận để bảo đảm yêu cầu đã được ghi nhận.
Về phía người đến ở, cần báo trước cho gia chủ, cung cấp đầy đủ thông tin cá nhân và phối hợp thực hiện thủ tục. Nếu ở lại tại căn nhà không có chủ hộ hoặc thành viên hộ gia đình, khách phải chủ động tự thông báo trong thời hạn quy định.
Người dân không bắt buộc phải trực tiếp tới trụ sở công an. Theo Bộ Công an, việc thông báo có thể thực hiện qua điện thoại, hộp thư điện tử, trang thông tin của cơ quan đăng ký cư trú, Cổng Dịch vụ công quốc gia, ứng dụng VNeID hoặc phần mềm thông báo lưu trú. Thủ tục được tiếp nhận ngay và không thu lệ phí.
Ảnh minh họa
Thu Phương
