Bộ Công an mới đây đã ban hành Thông tư 118/2026/TT-BCA (hiệu lực từ 01/07/2026) sửa đổi, bổ sung nhiều quy định quan trọng liên quan đến công tác thu thập, điều chỉnh dữ liệu căn cước, đồng thời làm rõ trách nhiệm của lực lượng Công an cấp xã. Song song đó, các quy định tại Thông tư 117/2026/TT-BCA (cũng có hiệu lực từ ngày 1/7/2026) đã thiết lập hành lang pháp lý chặt chẽ trong việc khai thác thông tin sinh trắc học của công dân.
Chuẩn hóa dữ liệu Căn cước: Cho phép công dân cam kết nếu thiếu giấy tờ
Căn cứ Thông tư 118/2026/TT-BCA, đối với các thông tin cá nhân bao gồm nơi sinh, nơi đăng ký khai sinh, quê quán, dân tộc, tôn giáo, nơi thường trú, nơi tạm trú và nơi ở hiện tại trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư cũng như Cơ sở dữ liệu căn cước, quy trình thu thập và cập nhật được thực hiện theo hướng linh hoạt nhưng đảm bảo tính chính xác:
Trường hợp thiếu địa danh hành chính cấp xã, cấp tỉnh: Công an cấp xã hoặc cơ quan quản lý căn cước yêu cầu người dân trình các giấy tờ, tài liệu hợp lệ do cơ quan có thẩm quyền cấp để bổ sung, điều chỉnh thông tin trên hệ thống.
Trường hợp giấy tờ không thể hiện đủ địa danh hành chính: Cơ quan quản lý sẽ hướng dẫn người dân cung cấp thông tin và lập văn bản cam kết, tự chịu trách nhiệm về tính trung thực của các dữ liệu đã kê khai (nơi sinh, nơi đăng ký khai sinh, quê quán). Lực lượng Công an cấp xã có trách nhiệm chủ trì, phối hợp với cơ quan quản lý hộ tịch và các đơn vị liên quan tiến hành xác minh, đối soát bảo đảm tính thống nhất trước khi cập nhật vào dữ liệu chung.
Điều chỉnh thông tin dân tộc, tôn giáo: Trường hợp chưa có hoặc người dân có nhu cầu cập nhật, điều chỉnh lại cho phù hợp, cơ quan chức năng sẽ tiếp nhận và xử lý theo quy định hiện hành.
Cập nhật theo địa danh hành chính mới: Các thông tin về nơi sinh, nơi đăng ký khai sinh, quê quán, nơi thường trú, nơi tạm trú, nơi ở hiện tại được căn cứ theo Giấy khai sinh hoặc giấy tờ chứng minh chỗ ở hợp pháp. Nếu địa danh hành chính đã có sự thay đổi, điều chỉnh bởi cơ quan có thẩm quyền thì hệ thống sẽ ghi nhận theo tên gọi địa danh hành chính mới nhất.
Mở rộng trách nhiệm của lực lượng Công an cấp xã
Thông tư 118/2026/TT-BCA quy định cụ thể và chi tiết nhóm nhiệm vụ của Công an cấp xã trong công tác quản lý căn cước và dữ liệu dân cư trên địa bàn:
Ảnh tạo bởi AI
Quản lý và số hóa dữ liệu: Thu thập, cập nhật, chỉnh sửa thông tin của công dân cũng như người gốc Việt Nam chưa xác định được quốc tịch; thực hiện chuẩn hóa, số hóa và khai thác dữ liệu dân cư, dữ liệu căn cước.
Rà soát và tiếp nhận hồ sơ: Nắm tình hình, rà soát đối tượng chưa được cấp giấy chứng nhận căn cước; tổ chức thu nhận hồ sơ cấp thẻ căn cước, giấy chứng nhận căn cước, hồ sơ tích hợp thông tin và hồ sơ cập nhật dữ liệu sinh trắc học.
Thanh tra và giải quyết khiếu nại: Kiểm tra việc sử dụng thẻ căn cước, giấy chứng nhận căn cước theo quy định pháp luật; giải quyết các khiếu nại, tố cáo phát sinh trong quá trình thu thập, cập nhật, khai thác dữ liệu và cấp phát căn cước trong phạm vi địa bàn phụ trách; thực hiện báo cáo định kỳ và đột xuất lên Công an cấp tỉnh.
Chỉ được khai thác dữ liệu sinh trắc học trong 6 trường hợp từ 1/7/2026
Liên quan đến việc bảo vệ quyền riêng tư và an toàn dữ liệu cá nhân, Thông tư 117/2026/TT-BCA (ban hành ngày 29/6/2026) đặt ra những quy định hết sức nghiêm ngặt. Theo đó, các dữ liệu sinh trắc học nhạy cảm — bao gồm ảnh khuôn mặt, vân tay, mống mắt, ADN và các dữ liệu sinh trắc học khác — chỉ được phép khai thác trong 06 trường hợp cụ thể:
Ảnh tạo bởi AI
Phục vụ công tác xác thực danh tính công dân;
Giải quyết các thủ tục hành chính;
Bảo đảm an ninh quốc gia;
Bảo đảm trật tự, an toàn xã hội;
Phòng, chống tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật;
Thực hiện theo yêu cầu bằng văn bản của cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định pháp luật.
Ngoại trừ 6 trường hợp nêu trên, mọi hoạt động khai thác dữ liệu sinh trắc học đều bị nghiêm cấm.
Nhằm tăng cường tính minh bạch và giám sát, Thông tư 117/2026/TT-BCA yêu cầu toàn bộ lịch sử khai thác dữ liệu sinh trắc học phải được hệ thống kỹ thuật ghi nhận, lưu vết chi tiết (xác định rõ cơ quan, cá nhân thực hiện và mục đích truy cập). Cơ quan quản lý ưu tiên việc trả về kết quả xác thực dạng đúng/sai hoặc trùng khớp/không trùng khớp thay vì cung cấp file dữ liệu sinh trắc học gốc. Đồng thời, toàn bộ dữ liệu phải được mã hóa, phân quyền chặt chẽ và áp dụng các giải pháp an ninh mạng tối đa trong quá trình lưu trữ, truyền nhận.
Thái Hà
