Tình trạng cài đặt các phần mềm máy tính như Windows hay Office không có bản quyền để thu tiền dịch vụ đang diễn ra khá phổ biến tại Việt Nam thời gian trước đây. Tuy nhiên, Việt Nam hiện đang siết chặt quản lý trong lĩnh vực này với việc Công an tỉnh Phú Thọ khởi tố vụ án đầu tiên trên cả nước liên quan dùng Windows và Microsoft Office lậu
Số liệu thống kê tính đến cuối tháng 5/2026 cho thấy, các cơ quan chức năng trên toàn quốc đã phát hiện và xử lý hơn 1.400 vụ xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, trong đó có gần 1.200 vụ bị phạt hành chính và hàng chục vụ việc bị khởi tố hình sự. Tổng số tiền xử phạt lên tới gần 13 tỷ đồng, với giá trị hàng hóa vi phạm được xác định khoảng 36 tỷ đồng.
Hành vi thương mại hóa phần mềm bẻ khóa (crack) này có thể khiến người thực hiện đối diện với án tù và các khoản phạt tài chính rất nặng. Cụ thể như sau:
Đối diện án tù đến 3 năm vì tội xâm phạm quyền tác giả
Theo quy định pháp luật hiện hành, việc tự ý sao chép, cài đặt phần mềm hệ điều hành Windows hoặc ứng dụng văn phòng Office lậu để kinh doanh, kiếm lời có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về “Tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan” được quy định tại Điều 225 Bộ luật Hình sự. Các khung hình phạt cụ thể bao gồm:
Khung cơ bản: Áp dụng nếu người vi phạm thuộc một trong các trường hợp:
Khung tăng nặng (Phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm hoặc phạt tiền từ 300 triệu đến 1 tỷ đồng): Áp dụng nếu người vi phạm thuộc một trong các trường hợp:
Ngoài các hình phạt chính nêu trên, cá nhân phạm tội còn có thể phải chịu hình phạt bổ sung như bị phạt tiền từ 20 đến 200 triệu đồng, bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm các công việc liên quan trong vòng 1 đến 5 năm.
Bị phạt hành chính đến 50 triệu đồng nếu chưa đến mức truy cứu hình sự
Trong trường hợp quy mô vi phạm nhỏ, chưa đủ các yếu tố cấu thành tội phạm hình sự, người cài đặt phần mềm lậu sẽ bị xử phạt hành chính. Điều 16 Nghị định 341/2025/NĐ-CP quy định rõ các mức phạt tiền đối với cá nhân vi phạm dựa trên các tiêu chí cụ thể:
| Số lợi bất hợp pháp thu được | Mức thiệt hại hoặc giá trị hàng hóa vi phạm | Mức phạt tiền đối với cá nhân |
| Dưới 10 triệu đồng | Dưới 20 triệu đồng | 5 - 10 triệu đồng |
| Từ 10 đến dưới 20 triệu đồng | Từ 20 đến dưới 40 triệu đồng | 10 - 20 triệu đồng |
| Từ 20 đến dưới 30 triệu đồng | Từ 40 đến dưới 60 triệu đồng | 20 - 30 triệu đồng |
| Từ 30 đến dưới 50 triệu đồng | Từ 60 đến dưới 100 triệu đồng | 30 - 50 triệu đồng |
Lưu ý đối với tổ chức: Nếu đơn vị thực hiện hành vi vi phạm là một tổ chức (như doanh nghiệp, công ty máy tính) thì mức phạt tiền sẽ tăng gấp đôi so với khung phạt áp dụng cho cá nhân.
Bên cạnh việc nộp phạt, các cá nhân và tổ chức vi phạm bắt buộc phải thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả nghiêm ngặt. Cụ thể là phải gỡ bỏ, xóa sạch toàn bộ các bản sao phần mềm lậu trên môi trường mạng viễn thông cũng như Internet. Đồng thời, toàn bộ số tiền kiếm được từ dịch vụ cài đặt lậu này sẽ bị tịch thu và buộc phải hoàn trả lại cho chủ thể nắm giữ quyền tác giả hợp pháp.
Thái Hà
