Người gửi hàng qua bưu chính sẽ phải định danh
Dự thảo Luật Bưu chính sửa đổi đang được đưa ra lấy ý kiến với đề xuất mang tính bước ngoặt: gắn mã định danh riêng biệt cho từng bưu gửi đi kèm thông tin định danh xác thực của người gửi. Giải pháp này nhằm tối ưu hóa năng lực giám sát xuyên suốt lộ trình chuyển phát, đồng thời tạo bệ phóng vững chắc cho sự phát triển của ngành bưu chính số trong bối cảnh nền kinh tế số và thương mại điện tử bùng nổ.
Quy định mới về việc định danh cá nhân, tổ chức gửi hàng được xem là một cuộc cải cách lớn trong tư duy quản lý dịch vụ chuyển phát. Khác với quy định hiện hành vốn chỉ định nghĩa "bưu gửi" là thư tín, gói hay kiện hàng hóa được tiếp nhận, vận chuyển và phát hợp pháp qua mạng lưới; dự thảo luật mới đã bổ sung một thuộc tính cốt lõi.
Theo đó, bưu gửi phải là sản phẩm được chấp nhận, chia chọn, vận chuyển, phát tới địa chỉ và "bắt buộc phải được định danh riêng biệt, bảo đảm có thể theo dõi, truy tìm dấu vết trong suốt vòng đời cung ứng dịch vụ".
Để hiện thực hóa điều này, người gửi có nghĩa vụ phải cung cấp đầy đủ thông tin định danh cá nhân theo đúng các quy định pháp luật về định danh và xác thực điện tử. Đồng thời, họ phải ghi chính xác thông tin người gửi, người nhận lẫn tính chất nội dung bên trong gói hàng.
Đối với các đơn vị chuyển phát, họ sẽ chịu trách nhiệm định danh trực tiếp người đến gửi hàng ngay tại thời điểm tiếp nhận, bên cạnh việc tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn về an toàn, an ninh và bảo mật dữ liệu bưu chính.
Thiết lập nền tảng bưu chính số và siết chặt an toàn dữ liệu
Cơ quan soạn thảo đã dành hẳn một chương riêng biệt để quy định về "bưu chính số và bảo đảm an toàn, an ninh trong hoạt động bưu chính". Khái niệm dữ liệu bưu chính được chuẩn hóa bao gồm toàn bộ thông tin về kiện hàng, người sử dụng dịch vụ và nhật ký của quá trình từ khâu nhận hàng, phân loại, vận chuyển cho đến khi phát thành công.
Theo nguyên tắc vận hành của mô hình bưu chính số, dòng dữ liệu này phải được gắn chặt vào từng bưu gửi cụ thể, hỗ trợ việc ghi nhận, lưu trữ và kết xuất thông tin bất cứ lúc nào. Hệ thống hạ tầng của các doanh nghiệp bưu chính cũng được yêu cầu phải sở hữu năng lực kết nối, liên thông và chia sẻ dữ liệu linh hoạt với nhau.
Các doanh nghiệp có nghĩa vụ khởi tạo, lưu giữ toàn bộ dữ liệu phát sinh, đồng thời thiết lập các phương án bảo mật tương thích với quy mô và mức độ rủi ro hoạt động. Nếu xảy ra các sự cố ngoài ý muốn như rò rỉ hoặc mất mát dữ liệu, doanh nghiệp bắt buộc phải phát thông báo khẩn cấp cho cơ quan quản lý và các bên liên quan.
Đáng chú ý, dự thảo luật cũng cho phép các đơn vị chuyển phát cung cấp dữ liệu bưu chính khi nhận được văn bản yêu cầu hợp pháp từ cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Dù vậy, quy trình bàn giao thông tin này phải bảo đảm đúng mục đích, nằm trong phạm vi cần thiết và đặc biệt là "không được làm phát sinh các khoản chi phí bất hợp lý cho phía doanh nghiệp".
Theo lộ trình kế hoạch được công bố, dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) dự kiến sẽ được trình lên Quốc hội để xem xét và cho ý kiến tại kỳ họp diễn ra vào tháng 10/2026.
Thái Hà
