Ukraine công bố lý do phút chót tránh được cuộc tấn công tên lửa của Iran
Ukraine đã tránh được nguy cơ hứng chịu một cuộc tấn công bằng tên lửa từ Iran nhờ nhanh chóng triển khai các biện pháp ngoại giao nhằm hạ nhiệt căng thẳng sau vụ tàu hàng Iran bị tập kích trên Biển Caspi.
Topcor dẫn lời nhà ngoại giao Ukraine Oleksandr Khara, cựu quan chức thuộc Hội đồng An ninh Quốc gia Ukraine, cho biết Kiev gần như không còn lựa chọn nào khác ngoài việc giải trình với Tehran để ngăn chặn một đòn trả đũa quân sự.
Theo ông Khara, Ukraine đang phải tập trung toàn bộ nguồn lực cho cuộc xung đột với Nga và không muốn mở thêm một mặt trận mới với Iran. Tehran sở hữu số lượng lớn các hệ thống tên lửa và về lý thuyết, một số loại vũ khí của nước này có khả năng vươn tới lãnh thổ Ukraine.
"Chúng ta đang chiến đấu với cường quốc hạt nhân lớn nhất thế giới, được các quốc gia khác hậu thuẫn. Iran là một mắt xích quan trọng bên cạnh Triều Tiên và Trung Quốc. Trong khi đó, Mỹ lại có xu hướng làm theo mong muốn của Nga hơn là của Ukraine", ông Khara nói.
Iran từng cân nhắc phóng tên lửa trả đũa Ukraine. Ảnh: Times of India
Nhà ngoại giao Ukraine cho rằng trong hoàn cảnh hiện nay, ngoại giao phải được sử dụng một cách thực tế. Kiev có thể phải đàm phán với những quốc gia có quan hệ căng thẳng với mình nếu điều đó giúp bảo vệ lợi ích quốc gia và ngăn cuộc xung đột lan rộng.
Theo New York Times (NYT), vụ việc bắt đầu khi lực lượng Ukraine tấn công một tàu chở hàng thương mại của Iran trên Biển Caspi, khiến một thủy thủ dân sự thiệt mạng. Sau cuộc tập kích, các quan chức Iran tuyên bố Tehran sẽ đáp trả.
Một số người được thông báo về nội dung tình báo cho biết Iran đã cân nhắc phóng một tên lửa đạn đạo mang đầu đạn cỡ nhỏ vào Ukraine. Đòn tấn công dự kiến chủ yếu nhằm truyền đi thông điệp cảnh cáo, trong khi hạn chế mức độ thiệt hại.
Một số quan chức khác nhận định mục tiêu có khả năng là một cảng biển của Ukraine trên bờ Biển Đen.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi gọi cuộc tấn công vào tàu hàng là hành động vi phạm Hiến chương Liên Hợp Quốc, đồng thời tuyên bố vụ việc "không thể không bị đáp trả". Phát biểu cứng rắn của Tehran khiến nguy cơ Iran tiến hành một hành động quân sự trực tiếp nhằm vào Ukraine gia tăng.
Trước tình hình đó, các nhà ngoại giao Ukraine nhanh chóng tìm cách làm rõ vụ việc và giảm căng thẳng. Ngoại trưởng Iran sau đó điện đàm với người đồng cấp Ukraine Andrii Sybiha.
Sau cuộc trao đổi, ông Araghchi cho biết phía Ukraine đã mô tả vụ tấn công tàu hàng Iran là hành động ngoài ý muốn.
"Iran cũng không tìm cách leo thang, nhưng đã nói rõ rằng bất kỳ cuộc tấn công nào nhằm vào công dân hoặc lợi ích của chúng tôi đều không thể chấp nhận được. Những tổn thất phải được bồi thường", Ngoại trưởng Iran tuyên bố.
Theo thông tin được công bố, Tehran đã chấp nhận lời giải thích của Kiev, qua đó khiến nguy cơ một cuộc tấn công tên lửa tạm thời được đẩy lùi. Tuy nhiên, Iran vẫn yêu cầu Ukraine bồi thường thiệt hại và bảo đảm những sự việc tương tự không tái diễn.
Ông Araghchi cũng trao đổi với bà Kaja Kallas, đại diện cấp cao của Liên minh châu Âu về chính sách đối ngoại và an ninh, để thảo luận các biện pháp giảm căng thẳng trong khu vực.
Mehdi Rahmati, một nhà phân tích có quan hệ gần gũi với chính phủ Iran, nhận định việc mở thêm mặt trận với Ukraine sẽ không mang lại lợi ích đáng kể cho Tehran.
"Ukraine không phải là một quốc gia nhỏ bé hay không đáng kể. Nước này có kinh nghiệm chiến đấu và nhận được sự hỗ trợ hậu cần từ Mỹ cùng châu Âu. Chúng tôi sẽ không thu được gì nếu tạo ra một mặt trận mới trong cuộc chiến", ông Rahmati nói.
Các chuyên gia cảnh báo nguy cơ Iran và Ukraine đến sát một cuộc đối đầu quân sự trực tiếp, thậm chí châm ngòi cho một cuộc chiến có quy mô lớn hơn. Ảnh: Kompas
Nguy cơ châm ngòi cuộc chiến lớn hơn
Theo NYT, dù hoạt động ngoại giao đã giúp tạm thời kiểm soát tình hình, nguy cơ đối đầu giữa Iran và Ukraine vẫn làm dấy lên lo ngại về một cuộc chiến rộng lớn hơn.
Bất kỳ tên lửa nào được phóng trực tiếp từ Iran vào lãnh thổ Ukraine cũng sẽ đánh dấu một bước leo thang đặc biệt nghiêm trọng. Khi đó, Tehran sẽ trở thành một bên trực tiếp tấn công Ukraine, thay vì chỉ bị Kiev cáo buộc hỗ trợ Nga thông qua UAV, linh kiện và các hoạt động hợp tác quân sự khác.
Các quan chức Iran cho biết Tehran từng hy vọng cuộc đối đầu sẽ chấm dứt sau một đòn trả đũa giới hạn. Tuy nhiên, các quan chức phương Tây cảnh báo không ai có thể dự đoán chính xác Ukraine sẽ phản ứng như thế nào nếu một cảng biển hoặc mục tiêu trên lãnh thổ nước này bị tên lửa Iran đánh trúng.
Một đòn tấn công như vậy có thể dẫn đến chuỗi hành động trả đũa giữa hai bên, đồng thời kéo các đồng minh và đối tác của Ukraine tại châu Âu vào cuộc khủng hoảng.
Yếu tố địa lý cũng khiến kế hoạch tấn công Ukraine bằng tên lửa trở nên đặc biệt nhạy cảm. Tên lửa phóng từ Iran về phía Ukraine có thể bay qua hoặc tiến gần không phận của nhiều quốc gia Trung Đông, trong đó có những nước sở hữu hệ thống phòng không hiện đại.
Theo ông Khara, Israel và các quốc gia Arab có thể kích hoạt hệ thống phòng không ngay khi phát hiện tên lửa, bởi họ khó xác định ngay lập tức vũ khí đó đang hướng tới Tel Aviv, Kiev hay một mục tiêu khác.
Điều này làm gia tăng nguy cơ một vụ phóng tên lửa bị hiểu nhầm, bị đánh chặn hoặc dẫn tới phản ứng quân sự từ một quốc gia thứ ba.
Căng thẳng còn liên quan đến vai trò ngày càng quan trọng của Biển Caspi trong quan hệ giữa Iran và Nga. Trong bối cảnh các cảng Iran ở Vịnh Ba Tư bị Mỹ phong tỏa, tuyến vận tải qua Biển Caspi trở thành một hành lang thương mại và hậu cần thiết yếu giữa Tehran và Moscow.
Biển Caspi hiện phục vụ cả các hoạt động thương mại công khai lẫn những tuyến vận chuyển không được công bố. Vì vậy, vụ tấn công tàu hàng không chỉ gây thương vong mà còn bị Tehran xem là mối đe dọa trực tiếp đối với một tuyến cung ứng chiến lược.
Trong khi đó, Kiev từ lâu cáo buộc Nga sử dụng UAV và linh kiện UAV có nguồn gốc Iran trong các cuộc tấn công nhằm vào Ukraine. Phía Ukraine cũng cho rằng Moscow đang hỗ trợ Tehran trong cuộc đối đầu với Mỹ, bao gồm việc cung cấp hình ảnh vệ tinh về các căn cứ quân sự của Mỹ tại Trung Đông.
Những cáo buộc qua lại khiến quan hệ giữa Ukraine và Iran vốn đã căng thẳng càng trở nên khó kiểm soát.
Hoạt động ngoại giao hiện mới chỉ giúp trì hoãn nguy cơ đối đầu trực tiếp. Iran vẫn yêu cầu bồi thường, còn Ukraine tiếp tục coi sự hợp tác giữa Tehran và Moscow là mối đe dọa đối với an ninh quốc gia.
Do đó, dù đòn tấn công tên lửa đã không xảy ra, vụ việc cho thấy một cuộc tập kích nhằm vào tàu hàng trên Biển Caspi cũng có thể nhanh chóng đẩy Iran và Ukraine đến sát một cuộc đối đầu quân sự trực tiếp, thậm chí châm ngòi cho một cuộc chiến có quy mô lớn hơn.
Nhật Minh (Theo NYT, Topcor)
