Mới đây, vụ bê bối gian lận học thuật của nữ nhà văn Tưởng Phương Chu đã bùng nổ trở thành chủ đề nóng nhất trên các nền tảng mạng xã hội Trung Quốc, thu hút hơn 200 triệu lượt xem và hàng triệu lượt bình luận.
Từng được tung hô là "thần đồng văn học" từ năm 7 tuổi, việc người phụ nữ 36 tuổi này bị tước bằng master đã tạo nên một cơn địa chấn truyền thông, giáng một đòn mạnh vào niềm tin của công chúng đối với những hình mẫu biểu tượng "con nhà người ta" vốn được dựng xây suốt nhiều thập kỷ.
Từ đỉnh cao danh vọng của một "thiên tài nhí"
Tưởng Phương Chu sinh ra trong một gia đình công chức bình thường ở tỉnh Hồ Bắc, có mẹ là giáo viên ngữ văn kiêm nhà văn mạng và bố là cảnh sát đường sắt. Nhờ sự định hướng sát sao từ gia đình, tài năng viết lách của cô bộc lộ từ rất sớm. Bắt đầu sáng tác từ năm 7 tuổi, Tưởng Phương Chu gây chấn động dư luận khi xuất bản cuốn sách đầu tay "Mở cửa sổ trời" vào năm 9 tuổi.
Dựa trên những trải nghiệm thực tế khi làm lớp trưởng, cuốn sách lập tức được ca ngợi là hiện tượng độc đáo - dòng văn học thiếu nhi do chính thiếu nhi sáng tác.
Đến năm 11 tuổi, cô tiếp tục ra mắt tiểu thuyết đề cập trực diện đến tuổi dậy thì, bạo lực học đường và hàng loạt vấn đề xã hội nhạy cảm dưới góc nhìn của một học sinh tiểu học. Tên tuổi của Tưởng Phương Chu nhanh chóng trở thành hiện tượng thu hút sự chú ý của giới chuyên môn.
Những cây bút đại thụ như nhà văn Diêm Liên Khoa từng không tiếc lời khen ngợi rằng các suy ngẫm về văn học của cô vượt xa độ tuổi và thế hệ của mình, trong khi không ít độc giả còn ví von cô đọc nhiều sách hơn cả các giáo sư đại học.
Sự nổi tiếng ấy biến Tưởng Phương Chu thành "con cún vàng" của truyền thông và là niềm ao ước của hàng triệu phụ huynh Trung Quốc khao khát con mình thành tài. Lộ trình thăng tiến của cô thăng hoa vượt bậc khi bước vào ngưỡng cửa đại học.
Năm 2008, trong kỳ thi đại học gaokao cực kỳ khắc nghiệt, Tưởng Phương Chu đạt 561 trên tổng số 750 điểm. Dù mức điểm này chưa đủ để chen chân vào các trường đại học danh giá nhất, cô vẫn nghiễm nhiên trúng tuyển vào khoa Báo chí của Đại học Thanh Hoa lừng danh nhờ cơ chế tuyển sinh đặc cách giúp cộng tới 60 điểm vào kết quả thi.
Dù quyết định này từng khiến Đại học Thanh Hoa hứng chịu làn sóng chỉ trích gay gắt về việc trao ưu đãi đặc quyền và làm tổn hại tính công bằng của kỳ thi quốc gia Trung Quốc, nhà trường vẫn kiên quyết bảo vệ lựa chọn của mình. Họ khẳng định các chuyên gia đã nhìn thấy tiềm năng và năng lực viết lách xuất sắc của cô, đồng thời cho rằng việc phụ thuộc cứng nhắc vào điểm số sẽ làm bỏ sót những tài năng khác biệt.
Chưa dừng lại ở đó, ngay khi còn ngồi trên ghế nhà trường, Tưởng Phương Chu đã gia nhập Tuần báo Mới - một tạp chí hàng đầu ở miền nam Trung Quốc với tư cách phóng viên cộng tác, trước khi chính thức đảm nhận vị trí Phó Tổng biên tập ngay sau khi tốt nghiệp.
Sự nghiệp của cô đạt đến đỉnh cao khi cô vinh dự tháp tùng cựu Thủ tướng Lý Khắc Cường sang Colombia trong một chuyến giao lưu văn hóa quốc tế, đồng thời liên tục thực hiện các chuyến diễn thuyết khắp đất nước để chia sẻ về trải nghiệm sáng tác và tuổi thơ đặc biệt của mình.
Đến cú ngã đau đớn vì gian lận học thuật
Tuy nhiên, chiếc hào quang rực rỡ được bao bọc quanh Tưởng Phương Chu bắt đầu rạn nứt nghiêm trọng từ chính chiếc bằng master mà cô nhận được tại Đại học Nhân dân Trung Quốc vào năm 2019. Cơn địa chấn chính thức bùng nổ vào tháng 8 năm 2025, khi Giáo sư triết học Tiêu Ưng thuộc Đại học Thanh Hoa công khai lên tiếng cáo buộc nữ nhà văn có hành vi đạo văn nghiêm trọng và gian lận học thuật trong luận văn master, đồng thời đưa ra hàng loạt bằng chứng đối chiếu chi tiết.
Thời điểm đó, Tưởng Phương Chu kiên quyết phủ nhận mọi cáo buộc, đanh thép đáp trả và cho rằng đây là những chiêu trò "bôi nhọ" danh dự cá nhân. Mọi chuyện tưởng chừng đã êm đẹp khi vào ngày 5 tháng 7, Đại học Nhân dân Trung Quốc ra thông báo minh oan cho cô, kết luận rằng cô không vi phạm gian lận học thuật mà chỉ mắc một số "lỗi diễn đạt không phù hợp", đồng thời chỉ đưa ra án phạt nhẹ nhàng là cấm giảng viên hướng dẫn của cô tuyển sinh trong một năm.
Thế nhưng, trước phản ứng dữ dội từ dư luận và các bằng chứng không thể chối cãi do giới trí thức liên tục cung cấp, nhà trường buộc phải tái mở cuộc điều tra khẩn cấp. Chỉ vài ngày sau, Đại học Nhân dân Trung Quốc đã phải tự đảo ngược quyết định của chính mình.
Kết quả kiểm tra chuyên sâu xác nhận có tới 9 đoạn văn trong luận văn của Tưởng Phương Chu trùng lặp hoàn toàn với một bài báo nghiên cứu nước ngoài mà không hề trích dẫn nguồn theo đúng quy định.
Ngay lập tức, bằng master của Tưởng Phương Chu chính thức bị thu hồi. Đến ngày 13 tháng 7, trước bằng chứng mười mươi, cựu "thần đồng văn học" đành phải cúi đầu chấp nhận án phạt và gửi lời xin lỗi công khai đến giảng viên hướng dẫn cùng toàn thể độc giả.
Trường hợp của Tưởng Phương Chu không đơn thuần là sai phạm của một cá nhân, mà nó bóc trần căn bệnh sùng bái "thiên tài" vốn đã cắm rễ sâu trong xã hội hiện đại. Trong một môi trường luôn khao khát thành công nhanh chóng, truyền thông và các phụ huynh đã vô tình đưa những đứa trẻ còn quá nhỏ lên bệ phóng quá sớm, đẩy chúng vào vòng xoáy của "ấn phẩm", "lượng truy cập" và thành tích ảo mà tước đi một tuổi thơ bình thường cùng sự rèn luyện nhân cách căn bản.
Bên cạnh đó, bê bối này cũng gióng lên hồi chuông cảnh báo khẩn cấp về quy trình kiểm duyệt luận văn kém chất lượng và sự nương tay khó hiểu tại các cơ sở giáo dục đại học. Dư luận đặt ra câu hỏi cay đắng: Tại sao một sản phẩm gian lận rõ ràng như vậy lại có thể dễ dàng vượt qua các khâu thẩm định nghiêm ngặt để nhận bằng master, và liệu có bao nhiêu trường hợp tương tự vẫn đang lọt lưới?
Tưởng Phương Chu không phải là nhân vật công chúng duy nhất ngã ngựa vì gian lận. Ngay sau đó, vào ngày 15 tháng 7, Đại học Tây Bắc cũng đã tước bằng master và chức danh phó giáo sư của nhà thơ Giả Thiển Thiển - con gái của tiểu thuyết gia nổi tiếng Giả Bình Ao - cũng vì bê bối đạo văn.
Trước đó vào năm 2019, scandal gian lận học thuật của ngôi sao điện ảnh Địch Thiên Lâm cũng từng khiến anh bị tước bằng tiến sĩ, buộc ngành giáo dục Trung Quốc phải siết chặt toàn bộ quy trình thẩm định luận văn trên toàn quốc.
Án phạt đắng ngắt dành cho Tưởng Phương Chu gửi đi một thông điệp vô cùng đanh thép: môi trường học thuật chân chính tuyệt đối không có đất sống cho những đặc quyền hay sự gian dối. Khi chiếc áo khoác thần đồng rực rỡ bị lột bỏ, thứ còn lại chỉ là bài học đắt giá về sự trung thực, tính tự trọng và cái giá phải trả cho những ảo tưởng về sự thành công xổi.
Tham khảo: SCMP
Đức Khương
