Nhiều người đặt câu hỏi: "Liệu cách tiếp cận này có phù hợp với thể trạng và thói quen ăn uống của người Việt Nam hay không?" PGS.TS.BS Lâm Vĩnh Niên, Trưởng khoa Dinh dưỡng - Tiết chế, Bệnh viện Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh, cho hay vấn đề này cần được nhìn nhận một cách thận trọng, dựa trên cả cơ sở khoa học lẫn bối cảnh văn hóa – kinh tế.
Mỗi quốc gia có “tháp dinh dưỡng” riêng
Theo PGS.TS.BS Lâm Vĩnh Niên, tháp dinh dưỡng không phải là một mô hình mang tính toàn cầu và bất biến. Mỗi quốc gia đều xây dựng hệ thống khuyến nghị riêng, phù hợp với đặc điểm dân cư, nguồn thực phẩm và điều kiện kinh tế – xã hội.
“Tại Việt Nam, chúng ta vẫn sử dụng các hướng dẫn chính thức của Viện Dinh dưỡng Quốc gia. Những mô hình từ Mỹ, Anh hay Pháp chủ yếu mang tính tham khảo. Khi tư vấn cho cộng đồng và người bệnh, cần dựa trên khuyến nghị trong nước để đảm bảo cả tính pháp lý lẫn cơ sở khoa học”, PGS.TS.BS Lâm Vĩnh Niên nói.
Vì vậy, dù tháp dinh dưỡng đảo ngược của Mỹ đang được truyền thông quốc tế nhắc đến nhiều, việc áp dụng trực tiếp tại Việt Nam là chưa chính thức. Người dân nên coi đây là một nguồn thông tin tham khảo, không phải chuẩn mực thay thế cho hướng dẫn trong nước.
Vì sao chất đạm được “đẩy lên cao”?
Một trong những điểm nổi bật của mô hình mới là việc nhấn mạnh vai trò của protein (chất đạm). Theo PGS.TS.BS Lâm Vĩnh Niên, đây là nhóm chất nền tảng cho cả cấu trúc và chức năng sống của cơ thể.
Xương, cơ và các cơ quan đều có nền tảng là protein. Không chỉ vậy, các quá trình vận động, chuyển hóa, hoạt động của men, kháng thể hay các chất dẫn truyền thần kinh đều gắn liền với protein. Có thể nói, protein tham gia trực tiếp vào hầu hết các hoạt động sống.
Trong bối cảnh dân số đang già hóa, nguy cơ thiếu đạm ở người cao tuổi ngày càng được nhắc đến nhiều. Việc tăng cường nhận thức về vai trò của protein, theo PGS.TS.BS Lâm Vĩnh Niên là một hướng đi hợp lý, đặc biệt với nhóm người lớn tuổi hoặc người có nhu cầu phục hồi thể lực.
Tuy nhiên, PGS.TS.BS Lâm Vĩnh Niên cũng lưu ý rằng trong tháp dinh dưỡng đảo ngược, phần lớn nguồn protein được nhấn mạnh là từ thực phẩm động vật. Điều này có thể kéo theo những nguy cơ nhất định.
“Thực phẩm động vật có giá trị dinh dưỡng cao về chất lượng protein, nhưng đồng thời cũng thường đi kèm lượng chất béo bão hòa và cholesterol cao hơn. Khi tăng tổng lượng đạm động vật, nguy cơ gia tăng các yếu tố bất lợi cho tim mạch và chuyển hóa là điều cần tính đến”, PGS.TS.BS Lâm Vĩnh Niên cảnh báo.
So với khuyến nghị của nhiều tổ chức chuyên môn, mức protein trong mô hình của Mỹ được cho là cao hơn so với một số hướng dẫn trước đây. Điều này càng khiến việc áp dụng cần được cân nhắc, đặc biệt với những người có bệnh nền như tim mạch, thận hay rối loạn chuyển hóa.
Một điểm dễ gây hiểu lầm là việc tháp đảo ngược “hạ thấp” vai trò của tinh bột. Trên thực tế, theo PGS.TS.BS Lâm Vĩnh Niên, mô hình này vẫn khuyến khích tiêu thụ tinh bột ở dạng lành mạnh.
“Họ nhấn mạnh việc sử dụng thực phẩm nguyên hạt, ít chế biến – tức là ‘real food’, thực phẩm đúng nghĩa chứ không phải sản phẩm công nghiệp, chế biến sẵn. Đây là định hướng tích cực và phù hợp với xu hướng dinh dưỡng hiện đại”, PGS.TS.BS Lâm Vĩnh Niên cho biết.
Như vậy, tinh bột không bị loại bỏ, mà được khuyến nghị chọn lọc kỹ hơn về nguồn gốc và mức độ chế biến.
Áp dụng tại Việt Nam: Cần lưu ý điều gì?
Theo chuyên gia, yếu tố quan trọng khi bàn đến việc “nhập khẩu” một mô hình dinh dưỡng từ nước ngoài là tính phù hợp với thể trạng, thói quen ăn uống và điều kiện kinh tế của người dân.
“Không phải ai cũng có điều kiện tiêu thụ nhiều thực phẩm giàu đạm động vật. Thói quen ẩm thực của người Việt vốn dựa nhiều vào cơm, rau, đậu, cá. Vì vậy, nếu áp dụng máy móc một mô hình khác, có thể gây mất cân đối trong khẩu phần”, PGS.TS.BS Lâm Vĩnh Niên nói.
PGS.TS.BS Lâm Vĩnh Niên cho rằng, trong bối cảnh hiện nay, người dân nên tiếp tục tuân thủ các khuyến nghị của Viện Dinh dưỡng Quốc gia – nơi đã xây dựng tháp dinh dưỡng phù hợp cho từng nhóm tuổi, giới tính và tình trạng sức khỏe. Các mô hình quốc tế chỉ nên đóng vai trò tham khảo, giúp mở rộng góc nhìn và nâng cao nhận thức về vai trò của từng nhóm chất.
Từ góc độ chuyên môn, vị chuyên gia nhấn mạnh rằng không có nhóm chất nào nên được “tôn vinh” hay “hạ thấp” một cách tuyệt đối. Một chế độ ăn hợp lý cần đảm bảo sự cân bằng giữa tinh bột, đạm, chất béo, vitamin và khoáng chất, đồng thời ưu tiên thực phẩm tươi, ít chế biến.
Điều quan trọng nhất không phải là chạy theo một mô hình thời thượng, mà là hiểu nhu cầu của chính cơ thể mình và lựa chọn khẩu phần phù hợp. Cân bằng và đa dạng vẫn là nguyên tắc cốt lõi của dinh dưỡng bền vững.
Trong bối cảnh thông tin về dinh dưỡng ngày càng phong phú, việc lắng nghe ý kiến từ các chuyên gia trong nước và bám sát các khuyến nghị chính thức sẽ giúp người tiêu dùng tránh được những trào lưu thiếu cơ sở, đồng thời xây dựng một chế độ ăn lành mạnh, phù hợp với thực tế Việt Nam.
Ngọc Minh
