Mỗi dịp tháng Chạp Âm lịch, khi việc thắp hương diễn ra dày hơn bình thường, không ít người chăm chú quan sát từng nén nhang sau lễ cúng, lo lắng khi thấy tàn hương gãy vụn, lại thở phào khi tàn đứng thẳng hoặc cuộn tròn. Thế nhưng, theo các nhà nghiên cứu văn hóa và giới chuyên môn, cách “đọc” tàn hương này thực chất đang bị hiểu sai bản chất.
Nhiều người quan niệm, tàn hương cháy đều, không gãy vụn thường được xem là dấu hiệu thuận lợi. Nhiều người tin rằng tàn hương thẳng đứng tượng trưng cho gia đạo yên ổn, công việc hanh thông; còn tàn cong, cuộn thành vòng lại được gán cho ý nghĩa tròn đầy, viên mãn khi năm cũ sắp khép lại. Ngược lại, nếu tàn rơi sớm hay gãy ngang, không ít gia chủ sinh tâm lý bất an, cho rằng việc cầu khấn chưa “linh”.
Ảnh minh họa
Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu văn hóa cho rằng đây là cách diễn giải mang tính truyền miệng, không có trong nghi lễ thờ cúng tổ tiên.
Góc nhìn khoa học: Tàn hương là kết quả của quá trình cháy
Giải thích dựa trên góc nhìn khoa học, các chuyên gia nhấn mạnh, hình thái, tình trạng của tàn hương sau khi hương được đốt hết, là kết quả của cả 1 quá trình cháy. Cụ thể, hương, nhang, cháy theo cơ chế cháy âm ỉ, phụ thuộc vào nhiên liệu, lượng oxy, nhiệt độ và điều kiện môi trường xung quanh. Phần tàn còn lại sau khi cháy chỉ là tro – sản phẩm của phản ứng vật lý và hóa học, hoàn toàn không mang thông tin dự báo cát – hung.
Một trong những yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến hình dạng tàn hương là chất lượng nhang. Hương làm từ bột gỗ pha keo hóa học hoặc tạp chất thường cháy nhanh, kết cấu tro yếu nên dễ gãy, rơi sớm. Trong khi đó, hương trầm hoặc hương thảo mộc tự nhiên có cấu trúc chắc hơn, cháy chậm, phần tàn thường liền khối và có xu hướng đứng lâu hơn. Điều này lý giải vì sao cùng một cách thắp, nhưng có nén hương giữ được tàn thẳng, có nén lại gãy vụn chỉ sau một thời gian ngắn.
Tiếp đến là yếu tố không khí và thời tiết. Ví dụ như ở miền Bắc, thời điểm tháng Chạp Âm lịch thời tiết thường có độ ẩm cao. Từ đó khiến tàn hương mềm, dễ cong hoặc đổ, dù nén hương được cắm rất ngay ngắn. Đây là hiện tượng vật lý hoàn toàn bình thường. Trong điều kiện khô ráo hơn, tàn hương sẽ lại có xu hướng cứng hơn và dễ giữ được hình dạng thẳng đứng lâu hơn.
Ảnh minh họa
Luồng không khí trong không gian thờ cúng cũng ảnh hưởng trực tiếp đến cách hương cháy. Gió lùa từ cửa sổ, quạt, điều hòa hay sự thay đổi nhiệt độ trong phòng đều có thể khiến ngọn lửa và hướng cháy của nén hương thay đổi, kéo theo tàn bị cong hoặc nghiêng. Đây chính là yếu tố khí động học.
Cuối cùng là yếu tố khách quan từ bên ngoài, là cách gia chủ cắm hương và tình trạng bát hương. Bát hương quá đầy tro, tro quá lỏng hoặc nén hương được cắm hơi nghiêng cũng khiến tàn khó đứng vững. Trong nhiều trường hợp, chỉ cần thay đổi cách cắm hoặc dọn bớt tro, hình dạng tàn hương đã khác đi rõ rệt.
Ảnh minh họa
Thay vì nhìn tàn hương, nên chú trọng điều gì?
Các nhà nghiên cứu văn hóa cho rằng việc “xem tàn hương” là biểu hiện của tâm lý gán ý nghĩa cho hiện tượng ngẫu nhiên, đặc biệt mạnh vào thời điểm cuối năm khi con người mong cầu sự yên tâm cho năm mới. Phật giáo cũng không khuyến khích việc suy đoán vận mệnh qua tàn hương, bởi điều này dễ dẫn tới mê tín và tạo áp lực tâm lý không cần thiết.
Theo các chuyên gia, trong tháng Chạp, điều quan trọng không nằm ở việc tàn hương cong hay thẳng, mà ở cách thắp hương an toàn, vừa phải, chọn hương đảm bảo chất lượng và giữ bàn thờ gọn gàng, thông thoáng. Việc quá chú ý đến hình dạng tàn, thậm chí cố “giữ tàn” cháy lâu, còn tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ trong không gian kín.
