Nỗi ám ảnh sau đám cháy
ThS.BSNT Đỗ Thùy Dung, Viện sức khỏe Tâm thần (Bệnh viện Bạch Mai) cho biết từng tiếp nhận một bệnh nhi 10 tuổi nhập viện trong tình trạng sợ hãi, hoảng loạn sau một vụ cháy chung cư xảy ra vào ban đêm.
Theo lời kể của gia đình, bé là con thứ hai trong gia đình có ba anh chị em. Trước khi xảy ra sự cố, trẻ có học lực khá, tính cách hiền lành, sống cùng bố mẹ, chị gái và em trai nhỏ chưa đầy một tuổi trong môi trường gia đình hòa thuận.
Đêm xảy ra cháy, khói dày đặc bao trùm khu chung cư. Trong lúc hoảng loạn tìm đường thoát hiểm, người cha dẫn hai con chạy xuống cầu thang nhưng chị gái của bệnh nhi bị lạc lại. Sau đó, bé được đưa đến bệnh viện trong trạng thái căng thẳng, khóc lóc và liên tục hỏi thăm tình trạng của người thân.
“Thời điểm nhập viện, bệnh nhi không biết bố mẹ và chị gái của mình có an toàn hay không vì mỗi người được đưa đi cấp cứu tại các cơ sở y tế khác nhau”, bác sĩ Dung cho biết.
Qua thăm khám, trẻ được xác định có các biểu hiện căng thẳng tâm lý, rối loạn giấc ngủ và dấu hiệu trầm cảm. Những ngày sau đó, trẻ ngủ kém, khó vào giấc, thường xuyên giật mình tỉnh giấc và khó ngủ lại.
Khi được thông báo bố mẹ đã an toàn và đang điều trị ở khoa khác, tâm trạng của trẻ phần nào ổn định hơn. Tuy nhiên, sau khi biết chị gái không qua khỏi, bé trở nên buồn bã, dễ xúc động, ít nói chuyện và thường khóc khi nhắc đến người thân.
Các bác sĩ chẩn đoán theo dõi rối loạn liên quan đến stress và ngộ độc khí CO. Trong suốt thời gian điều trị, trẻ được hội chẩn đa chuyên khoa để theo dõi cả sức khỏe thể chất lẫn tinh thần.
Song song với điều trị nội khoa, các nhân viên y tế tiến hành sơ cứu tâm lý ngay khi trẻ ổn định về thể trạng. Bác sĩ lắng nghe những lo lắng của bệnh nhi, đồng thời hạn chế các yếu tố gợi lại ký ức sang chấn như hình ảnh hay thông tin về vụ cháy trên truyền thông.
Bên cạnh đó, trẻ cũng được kết nối với các nguồn hỗ trợ như thầy cô, bạn bè và các tổ chức thiện nguyện nhằm giúp ổn định cuộc sống sau biến cố.
Sau 13 ngày điều trị, bệnh nhi được xuất viện với trạng thái tinh thần cải thiện rõ rệt, ăn ngủ tốt hơn. Một năm sau khi tái khám, trẻ đã ổn định tâm lý và duy trì việc học bình thường.
Một trường hợp khác là bệnh nhi nam 13 tuổi nhập viện vì cảm xúc thất thường sau một sự cố suýt chết đuối.
Theo người mẹ, trước đó cậu bé bị cô giáo mắng trong lớp nên bỏ học giữa giờ và ra bờ sông chơi. Không may, trẻ trượt chân rơi xuống nước và bị dòng sông cuốn trôi.
Trong khoảng hai giờ đồng hồ, từ 2 đến 5 giờ chiều, cậu bé phải bám vào một vật nổi để giữ mạng sống trước khi được một thuyền chài phát hiện và đưa lên bờ.
Khi được cứu, trẻ trong tình trạng tím tái, lạnh cóng và vô cùng hoảng loạn. Tại hiện trường có mặt gia đình, lực lượng công an, người dân và giáo viên phụ trách.
Sau khi được ủ ấm và sơ cứu, trẻ được chuyển đến bệnh viện theo dõi và sau đó xuất viện khi thể trạng ổn định. Tuy nhiên, sang chấn tâm lý bắt đầu xuất hiện trong những ngày sau đó.
Trong vòng một tuần, trẻ thường xuyên sợ hãi, cáu kỉnh, đêm ngủ giật mình, gặp ác mộng, vã mồ hôi, run rẩy và hồi hộp trống ngực. Thậm chí, cậu bé còn xuất hiện tình trạng tiểu dầm và phải ngủ cùng mẹ để được trấn an.
Khoảng một tháng sau, tình trạng tâm lý trở nên nghiêm trọng hơn. Trẻ dễ nổi nóng, buồn chán, khó tập trung học tập và cho biết bị bạn bè bắt nạt ở trường.
Qua thăm khám, bác sĩ ghi nhận bệnh nhi có hội chứng trầm cảm và lo âu, kèm các triệu chứng cơ thể như buồn nôn, đau ngực, đau tay chân. Kết quả đánh giá tâm lý cho thấy mức độ trầm cảm và lo âu ở mức trung bình, được chẩn đoán theo dõi rối loạn hỗn hợp lo âu và trầm cảm.
Trẻ em - nhóm dễ tổn thương sau thảm họa
PGS.TS.BS Nguyễn Văn Tuấn, Viện trưởng Viên Sức khỏe Tâm thần (Bệnh viện Bạch Mai) cho biết những người trải qua thảm họa thường gặp cả vấn đề về sức khỏe thể chất lẫn tinh thần. Nhiều tổn thương tâm lý không nhìn thấy ngay nhưng có thể gây hậu quả nặng nề như stress cấp, rối loạn stress sau sang chấn, lo âu hay trầm cảm.
Theo TS.BS Vũ Sơn Tùng, Trưởng Phòng Sức khỏe tâm thần trẻ em và vị thành niên, Viện Sức khỏe Tâm thần (Bệnh viện Bạch Mai), trẻ em là nhóm đặc biệt dễ bị tổn thương khi xảy ra thảm họa.
Ở lứa tuổi này, não bộ và khả năng điều hòa cảm xúc vẫn đang phát triển, trong khi khả năng hiểu và diễn đạt cảm xúc còn hạn chế. Trẻ cũng phụ thuộc nhiều vào cha mẹ và môi trường xung quanh.
Khi gia đình, trường học hoặc cộng đồng bị xáo trộn bởi thảm họa, trẻ rất dễ rơi vào trạng thái căng thẳng kéo dài.
Các rối loạn tâm lý thường gặp ở trẻ sau thảm họa gồm phản ứng stress cấp, rối loạn stress sau sang chấn (PTSD), trầm cảm, lo âu, rối loạn giấc ngủ và các triệu chứng cơ thể hóa như đau đầu, đau bụng, căng cơ.
Một nghiên cứu tổng quan hệ thống năm 2025 trên trẻ em và thanh thiếu niên sau động đất cũng cho thấy PTSD và trầm cảm là hai hậu quả tâm thần nổi bật nhất sau thảm họa.
Theo các chuyên gia, việc hỗ trợ tâm lý cần được thực hiện sớm ngay sau khi trẻ ổn định về thể chất. Nguyên tắc quan trọng là đảm bảo cảm giác an toàn, lắng nghe cảm xúc của trẻ và không ép trẻ kể lại sang chấn khi chưa sẵn sàng.
Gia đình cũng đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình hồi phục. Sự đồng hành, quan tâm và trấn an từ cha mẹ có thể giúp trẻ vượt qua nỗi sợ hãi và dần ổn định lại cuộc sống.
Ngọc Minh
