Bưởi đỏ Luận Văn là đặc sản nổi tiếng của vùng Thọ Xuân (Thanh Hóa), từng được chọn làm sản vật tiến vua dưới thời Hậu Lê. Điểm khác biệt làm nên danh tiếng của giống bưởi này chính là màu đỏ hiếm có: khi chín, từ vỏ quả, cùi, vỏ múi đến ruột bưởi đều ánh đỏ hồng hoặc đỏ gấc; múi mọng nước, vị ngọt dịu pha chua nhẹ, hương thơm đặc trưng không lẫn với bất kỳ giống bưởi nào khác.
Những ngày cận Tết Nguyên đán, bưởi đỏ Luận Văn trở thành mặt hàng được nhiều người săn lùng để làm quà biếu hoặc bày mâm ngũ quả, bởi màu sắc tượng trưng cho may mắn, tài lộc và thịnh vượng.
Năm nay, giá bưởi đỏ dao động từ 120.000 – 350.000 đồng/quả, tùy kích thước; bán theo cân khoảng 70.000 – 200.000 đồng/kg.
Đáng chú ý, thị trường xuất hiện dòng bưởi đỏ trồng theo tiêu chuẩn hữu cơ với số lượng hạn chế, giá từ 500.000 đồng/quả. Cá biệt, những quả đạt chuẩn cao nhất, nặng 1,6 – 1,9 kg, hình dáng đẹp, mùi thơm rõ có thể được bán với giá khoảng 2 triệu đồng/trái (theo VTC News).
Bưởi đỏ Luận Văn được trồng chủ yếu tại làng Luận Văn và các vùng lân cận thuộc xã Lam Sơn, với tổng diện tích hơn 60 ha. Khi còn non, quả có màu xanh, sau đó chuyển vàng và dần sang đỏ khi chín vào khoảng giữa tháng 10 âm lịch. Nếu được bảo quản đúng cách, bưởi có thể trưng bày suốt 2–4 tháng mà không hỏng, rất phù hợp với nhu cầu chưng Tết.
Điểm làm nên giá trị đặc biệt của bưởi Luận Văn là sự hội tụ đủ "sắc – hương – vị". Quả to, tròn đều, màu đỏ nhung sang trọng, bày trên ban thờ cả tháng không hỏng. Chính vì vậy, từ xa xưa, bưởi đỏ Luận Văn đã được chọn làm lễ vật tiến vua, dùng trong những dịp trọng lễ của cung đình.
Từng có thời điểm, giống bưởi tiến vua này đứng trước nguy cơ mai một. Năm 2005, Thanh Hóa triển khai chương trình khôi phục và phát triển giống bưởi Luận Văn; các cây đầu dòng còn sót lại được tuyển chọn, phục tráng và nhân giống. Năm 2013, bưởi Luận Văn được cấp chứng nhận chỉ dẫn địa lý; đến năm 2020, sản phẩm đạt OCOP 3 sao của tỉnh.
Hiện nay, bưởi đỏ Luận Văn đã có chỗ đứng vững trên thị trường, đặc biệt tại các đô thị lớn như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Đà Nẵng. Mỗi năm, giống bưởi tiến vua mang lại nguồn thu hàng chục tỷ đồng, tạo việc làm ổn định cho hàng trăm lao động địa phương, tiếp tục khẳng định giá trị của một đặc sản quý xứ Thanh mỗi độ Tết đến, Xuân về.
Hướng tới phát triển bền vững, địa phương và các hợp tác xã đang từng bước chuyển đổi mô hình sản xuất bưởi đỏ Luận Văn theo hướng an toàn, thân thiện với môi trường. Việc mở rộng diện tích trồng theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ; giảm sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật hóa học; tăng cường ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật giúp bảo vệ đất, nước và hệ sinh thái vườn đồi.
Song song đó, công tác bảo tồn nguồn gen bản địa, kiểm soát chất lượng giống, truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu gắn với du lịch trải nghiệm nông nghiệp được xác định là giải pháp lâu dài, nhằm nâng cao giá trị kinh tế, giữ vững danh tiếng bưởi tiến vua trên thị trường.
Ngọc Minh
