Meta Platforms vừa trải qua một trong những phiên giao dịch tồi tệ nhất trong hơn hai năm, khi mất khoảng 130 tỷ USD vốn hóa chỉ trong một ngày sau hai phán quyết liên tiếp liên quan đến an toàn người dùng trẻ tuổi. Diễn biến này làm dấy lên lo ngại rằng các công ty công nghệ có thể đối mặt với rủi ro pháp lý lớn hơn nhiều so với trước đây, đặc biệt khi các tòa án bắt đầu xem xét chính thiết kế nền tảng thay vì chỉ nội dung do người dùng đăng tải.
Cổ phiếu Meta giảm gần 8% trong phiên giao dịch ngày thứ Năm, ngay sau khi hai bồi thẩm đoàn tại Mỹ đưa ra các kết luận bất lợi cho công ty trong hai vụ kiện riêng biệt. Dù mức bồi thường trong từng vụ không quá lớn so với quy mô tài chính của Meta, điều khiến thị trường phản ứng mạnh lại nằm ở cơ sở pháp lý mà các phán quyết này dựa vào.
Vụ đầu tiên diễn ra tại bang New Mexico, nơi một bồi thẩm đoàn kết luận Meta đã không minh bạch về mức độ tồn tại của các nội dung khai thác trẻ em trên nền tảng, đồng thời gây hiểu lầm về mức độ an toàn của các dịch vụ như Facebook, Instagram và WhatsApp. Công ty bị yêu cầu bồi thường 375 triệu USD – thấp hơn so với mức 2 tỷ USD mà cơ quan công tố đề nghị, nhưng vẫn là một trong những khoản phạt lớn nhất liên quan đến an toàn trẻ em đối với một công ty công nghệ.
Chỉ một ngày sau đó, một bồi thẩm đoàn khác tại California tiếp tục đưa ra phán quyết bất lợi, cho rằng Meta cùng Alphabet’s YouTube có trách nhiệm trong việc thiết kế nền tảng theo hướng gây nghiện, làm trầm trọng thêm tình trạng sức khỏe tâm thần của người dùng. Trong vụ việc này, Meta chịu khoảng 70% trách nhiệm trong tổng số 3 triệu USD tiền bồi thường được trao cho nguyên đơn.
Điểm chung của cả hai phán quyết nằm ở cách lập luận: thay vì tập trung vào nội dung do người dùng đăng tải – lĩnh vực lâu nay được bảo vệ bởi Điều 230 của Đạo luật Chuẩn mực Truyền thông tại Mỹ – các bồi thẩm đoàn đã chuyển trọng tâm sang thiết kế sản phẩm. Những yếu tố như cuộn vô tận (infinite scroll) hay các thuật toán phân phối nội dung được cho là nhằm tối đa hóa thời gian sử dụng đã trở thành tâm điểm tranh luận tại tòa.
Chính cách tiếp cận này khiến giới đầu tư lo ngại. Nếu các tòa án tiếp tục chấp nhận lập luận rằng thiết kế nền tảng có thể gây hại và do đó phải chịu trách nhiệm pháp lý, hàng loạt vụ kiện tương tự đang chờ xét xử có thể tạo ra nghĩa vụ bồi thường lên tới hàng trăm tỷ USD đối với ngành công nghệ.
Một số chuyên gia pháp lý nhận định đây có thể là bước ngoặt quan trọng trong cách hệ thống tư pháp Mỹ nhìn nhận trách nhiệm của các công ty công nghệ. Các tổ chức tài chính lớn như JPMorgan và Goldman Sachs đã bắt đầu điều chỉnh lại dự báo, nhấn mạnh rủi ro “khó định lượng” từ các vụ kiện đang diễn ra.
Áp lực này đến trong bối cảnh Meta đã phải đối mặt với nhiều thách thức khác. Công ty đang lên kế hoạch chi tiêu hàng trăm tỷ USD cho hạ tầng AI trong những năm tới, trong khi mảng thực tế ảo và tăng cường (Reality Labs) vẫn đang ghi nhận khoản lỗ lũy kế lớn kể từ năm 2021. Điều này khiến dư địa ứng phó với các rủi ro pháp lý trở nên nhạy cảm hơn trong mắt nhà đầu tư.
Về phía công ty, CEO Mark Zuckerberg đã trực tiếp ra làm chứng trong một trong các phiên tòa, nhấn mạnh rằng các vấn đề sức khỏe tâm thần là phức tạp và không thể quy cho một nền tảng duy nhất. Meta cũng cho biết sẽ kháng cáo các phán quyết này.
Dù vậy, các diễn biến mới cho thấy một thay đổi đáng chú ý: các tính năng từng được xem là yếu tố giúp tăng trưởng người dùng và doanh thu – như cuộn vô tận hay thuật toán gợi ý – giờ đây có thể trở thành trọng tâm của các tranh chấp pháp lý. Nếu xu hướng này tiếp tục, không chỉ Meta mà toàn bộ ngành công nghệ có thể phải điều chỉnh cách thiết kế sản phẩm trong tương lai.
Nguyễn Hải
