Hiện nay, chủ sở hữu của nó là Sở Giao dịch Chứng khoán New York (NYSE), còn khoản lãi hằng năm chỉ tương đương khoảng 13,6 euro. Dù giá trị không lớn, đây được xem là trái phiếu còn hoạt động lâu đời nhất thế giới và là minh chứng hiếm hoi cho sức sống của một cam kết tài chính kéo dài suốt bốn thế kỷ.
Một trận lũ năm 1624 tạo nên "khoản nợ" kéo dài 400 năm
Đầu năm 1624, băng trôi trên sông Lek (Hà Lan) làm vỡ một đoạn đê quan trọng gần Utrecht, khiến nhiều khu vực bị ngập và đe dọa cả Amsterdam. Trong bối cảnh đó, cơ quan quản lý đê điều địa phương mang tên Hoogheemraadschap Lekdijk Bovendams quyết định huy động vốn từ người dân thay vì tăng thuế hoặc chờ ngân sách.
Ngày 10/12/1624, cơ quan này phát hành hơn 50 trái phiếu để thu về khoảng 23.000 Carolus guilders nhằm sửa chữa hệ thống đê. Trong số đó có một trái phiếu trị giá 1.200 Carolus guilders được bán cho một phụ nữ Amsterdam tên Elsken (Ellsjen) Jorisdochter. Đổi lại, bà và những người sở hữu sau này sẽ nhận mức lãi suất 2,5% mỗi năm mà không có thời hạn kết thúc.
Đây chính là loại trái phiếu vĩnh viễn (perpetual bond) - một dạng trái phiếu không có ngày đáo hạn. Khác với phần lớn trái phiếu hiện nay, người phát hành không phải hoàn trả gốc vào một thời điểm xác định mà chỉ cần tiếp tục trả lãi định kỳ, miễn là không vỡ nợ.
Trong suốt bốn thế kỷ, tờ trái phiếu này đã đi qua nhiều biến cố lớn của lịch sử nhân loại: các cuộc chiến tranh châu Âu, Cách mạng Công nghiệp, hai cuộc Thế chiến, đại dịch và nhiều cuộc khủng hoảng kinh tế.
Điều đặc biệt là tổ chức phát hành ban đầu không còn tồn tại. Tuy nhiên, nghĩa vụ trả nợ được chuyển giao cho các cơ quan kế nhiệm theo quá trình tái tổ chức bộ máy quản lý thủy lợi tại Hà Lan. Hiện nay, đơn vị chịu trách nhiệm thanh toán là Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden, cơ quan quản lý hệ thống đê quanh Utrecht.
Trong khi đó, đồng Carolus guilder cũng đã biến mất từ lâu. Khoản lãi hiện được quy đổi sang euro và chỉ còn khoảng 13,6 euro mỗi năm, tương đương hơn 400.000 đồng theo tỷ giá hiện nay.
Kỷ lục Guinness và biểu tượng của niềm tin tài chính
Sau nhiều đời được truyền lại, trái phiếu này được một chủ ngân hàng gốc Hà Lan sưu tầm rồi trao tặng cho Sở Giao dịch Chứng khoán New York (NYSE) vào năm 1938 như một biểu tượng của mối quan hệ giữa Amsterdam và New York - thành phố vốn có nguồn gốc từ thuộc địa New Amsterdam của người Hà Lan.
Ngày 10/12/2024, đúng dịp trái phiếu tròn 400 năm tuổi, đại diện NYSE sang Utrecht để nhận khoản tiền lãi còn tồn đọng từ năm 2004. Tổng số tiền nhận được là khoảng 299 bảng Anh (tương đương gần 380 USD thời điểm đó), sau đó được NYSE quyên góp cho một bảo tàng địa phương chuyên lưu giữ lịch sử hệ thống đê điều của khu vực.
Theo Guinness World Records, đây là trái phiếu còn hoạt động lâu đời nhất thế giới. Hồ sơ kỷ lục cho biết dù giá trị tài chính hiện nay không còn đáng kể, ý nghĩa của nó nằm ở việc cam kết trả nợ vẫn được duy trì liên tục qua hàng trăm năm, bất chấp sự thay đổi của chính quyền, tiền tệ và hệ thống pháp luật.
Các chuyên gia cho rằng tờ trái phiếu là minh chứng sống động cho sự phát triển sớm của thị trường vốn Hà Lan trong thế kỷ XVII - giai đoạn quốc gia này được xem là một trong những trung tâm tài chính tiên tiến nhất thế giới. Mô hình huy động vốn bằng trái phiếu khi đó đã giúp tài trợ cho nhiều công trình hạ tầng quy mô lớn, thay vì chỉ phụ thuộc vào nguồn ngân sách công.
Đến nay, cơ quan quản lý thủy lợi Hà Lan cho biết vẫn còn khoảng 7 trái phiếu cùng thời còn hiệu lực, trong đó xác định được vị trí của 5 bản gốc. Tuy nhiên, trái phiếu phát hành năm 1624 hiện do NYSE nắm giữ vẫn là bản lâu đời nhất còn được thanh toán lãi, đồng thời tiếp tục giữ kỷ lục Guinness như một "khoản nợ" kéo dài suốt bốn thế kỷ.
Nguồn: Fortune, Yahoo Finance, Guinness World Records
Minh Ngọc
