Năm 2021, một vụ tranh chấp lao động liên quan đến việc sử dụng bằng cấp và kinh nghiệm làm việc giả mạo của nhân sự cấp cao được công bố trên trang China Judgments Online đã thu hút sự chú ý của dư luận xứ Trung.
Theo nội dung bản án, tháng 3/2019, ông Lục Vân Sinh được Công ty Hằng Khải Bắc Kinh tuyển dụng vào vị trí Tổng giám đốc Trung tâm Sáng tạo. Ngày 18/3/2019, hai bên ký “Hợp đồng lao động”, tuy nhiên hợp đồng này chỉ có chữ ký của ông Lục Vân Sinh, phía công ty không ký tên cũng không đóng dấu tại phần cuối văn bản.
Theo thỏa thuận, mức lương thử việc sau thuế của ông Lục Vân Sinh là 72.800 NDT/tháng (hơn 273 triệu đồng), sau khi hết thử việc được nâng lên 91.000 NDT/tháng (hơn 341 triệu đồng), cao hơn đáng kể so với nhiều quản lý cùng cấp khác trong công ty. Ngày 12/9/2019, ông Lục Vân Sinh nộp đơn xin nghỉ việc. Từ ngày 26/9/2019, người này không còn đến công ty làm việc.
Sau khi ông Lục Vân Sinh rời đi, công ty trên tiến hành rà soát lại hồ sơ nhân sự và phát hiện nhiều vấn đề nghiêm trọng liên quan đến trình độ học vấn và kinh nghiệm làm việc của người đàn ông này. Từ đây, công ty cho rằng ông Lục Vân Sinh đã bịa đặt thông tin cá nhân để được tuyển dụng và nhận mức lương cao bất thường.
Công ty này sau đó đã khởi kiện, yêu cầu tòa án tuyên hợp đồng lao động giữa công ty và ông Lục Vân Sinh vô hiệu, đồng thời buộc người này hoàn trả 300.000 NDT (hơn 1,1 tỷ đồng) tiền lương đã chi trả vượt mức.
Trước tòa, phía công ty đưa ra 3 lập luận chính. Thứ nhất, ông Lục Vân Sinh không cung cấp được bằng tốt nghiệp và chứng chỉ xác thực của Học viện Nghệ thuật Chicago theo yêu cầu. Dù công ty nhiều lần yêu cầu bổ sung hồ sơ trong suốt quá trình làm việc, ông này vẫn không xuất trình được giấy tờ hợp lệ. Công ty cho rằng họ có đủ căn cứ để xác định ông Lục Vân Sinh đã che giấu trình độ học vấn thật và bịa đặt bằng cấp.
Thứ hai, trước việc ông Lục Vân Sinh không cung cấp chứng minh học vấn và có biểu hiện làm việc không đạt yêu cầu, công ty đã tiến hành điều tra chuyên sâu về kinh nghiệm làm việc mà ông này khai báo. Kết quả cho thấy các công ty như Ajiva Branding LLC Chicago và Ajiva Branding LLC Shanghai – nơi ông Lục Vân khai từng làm việc – đều không tồn tại.
Hơn nữa, công ty cấp giấy chứng nhận nghỉ việc cho ông Lục Vân Sinh lại là doanh nghiệp thuần vốn tại Trung Quốc, do chính ông Lục Vân Sinh nắm giữ 51% cổ phần, đồng thời giữ vai trò pháp nhân và giám đốc điều hành. Doanh nghiệp này không có nhân sự đóng bảo hiểm xã hội và cũng không có địa chỉ văn phòng cố định.
Thứ ba, công ty khẳng định việc tuyển dụng và trả mức lương cao cho ông Lục Vân Sinh hoàn toàn dựa trên thông tin học vấn và kinh nghiệm làm việc do ông này cung cấp. Hành vi gian dối đã trực tiếp xâm phạm quyền được biết thông tin của doanh nghiệp, làm phát sinh thiệt hại kinh tế, do đó một phần tiền lương mà ông Lục Vân Sinh nhận được được coi là thu nhập từ hành vi gian dối và cần phải hoàn trả.
Ở chiều ngược lại, ông Lục Vân Sinh cho rằng bản thân có hơn 10 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực sáng tạo và hoạch định thương hiệu, đã vượt qua nhiều vòng phỏng vấn và được lãnh đạo cao nhất của công ty trực tiếp tuyển dụng. Ông thừa nhận sử dụng bằng cấp và kinh nghiệm không đúng sự thật, nhưng cho rằng trong quá trình làm việc thực tế, ông hoàn toàn đáp ứng yêu cầu công việc, không gây thiệt hại cho công ty và được lãnh đạo cũng như đồng nghiệp công nhận.
Ngoài ra, ông Lục Vân Sinh lập luận rằng công ty có nghĩa vụ kiểm tra tính xác thực của hồ sơ ứng viên ngay từ đầu. Việc công ty không thẩm tra đầy đủ nhưng sau đó lại lấy lý do hồ sơ giả để đòi lại tiền lương là không hợp lý. Ông cũng cho rằng nếu công ty cho rằng trình độ của ông không phù hợp, hoàn toàn có thể từ chối tuyển dụng hoặc chấm dứt hợp đồng ngay trong thời gian thử việc.
Tại phiên sơ thẩm, tòa án địa phương nhận định do công ty không ký tên hoặc đóng dấu trên hợp đồng lao động, nên hợp đồng này chưa được xác lập về mặt pháp lý. Vì vậy, yêu cầu tuyên hợp đồng vô hiệu của công ty không được chấp nhận. Tuy nhiên, tòa án cho rằng ông Lục Vân Sinh đã cung cấp thông tin giả mạo, vi phạm nghiêm trọng nguyên tắc trung thực, thiện chí, xâm phạm quyền được biết của doanh nghiệp. Trên cơ sở đó, tòa chấp nhận yêu cầu buộc ông Lục Vân hoàn trả 300.000 NDT tiền lương.
Không đồng ý với phán quyết này, cả hai bên đều kháng cáo. Tại tòa phúc thẩm, tòa án tiếp tục khẳng định hợp đồng lao động giữa hai bên chưa được xác lập do thiếu chữ ký, con dấu của doanh nghiệp. Hai bên chỉ tồn tại quan hệ lao động trên thực tế, không đồng nhất với quan hệ hợp đồng lao động.
Đối với yêu cầu hoàn trả tiền lương, tòa án phúc thẩm cho rằng ông Lục Vân Sinh đã thừa nhận hành vi bịa đặt học vấn và kinh nghiệm làm việc, vi phạm nghiêm trọng nguyên tắc trung thực. Mặc dù trên thực tế, người này có cung cấp sức lao động, nhưng mức lương cao mà ông nhận được được xác lập trên cơ sở thông tin gian dối. Việc tòa sơ thẩm buộc ông hoàn trả 300.000 NDT, sau khi đã cân nhắc yếu tố lao động thực tế, là phù hợp và không có căn cứ để thay đổi.
Tòa án phúc thẩm do đó giữ nguyên phán quyết sơ thẩm. Vụ việc trên được khép lại với thông điệp rõ ràng: dù ở bất kỳ vị trí nào, hành vi gian dối về học vấn và kinh nghiệm làm việc đều có thể dẫn đến hậu quả pháp lý nghiêm trọng, kể cả nghĩa vụ hoàn trả tiền lương đã nhận.
Qua vụ việc, tòa án Trung Quốc khuyên người lao động cần trung thực về trình độ, kinh nghiệm của mình ngay từ đầu, đồng thời chứng minh năng lực bằng hiệu quả công việc thực tế. Trong bối cảnh doanh nghiệp ngày càng siết chặt kiểm soát nhân sự, sự minh bạch không chỉ là chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp mà còn là cách bảo vệ chính quyền lợi lâu dài của người lao động.
Ánh Lê (Theo Sina)
