Tàu chiến mặt nước cỡ lớn là trung tâm
Tổng thống Nga Vladimir Putin vừa tuyên bố các tàu chiến mặt nước cỡ lớn sẽ giữ vai trò trung tâm trong chiến lược phát triển của Hải quân Nga. Động thái này phát đi tín hiệu cho thấy Moscow không hề có ý định từ bỏ tham vọng duy trì một lực lượng hải quân tác chiến viễn dương, bất chấp việc đã ưu tiên phát triển tàu ngầm và các tàu tên lửa cỡ nhỏ trong suốt nhiều năm qua.
Tuyên bố của nhà lãnh đạo Nga diễn ra ngay sau khi Tư lệnh Hải quân Nga, Đô đốc Alexander Moiseyev, xác nhận rằng dự án đóng mới một tàu chiến mặt nước tác chiến đại dương có lượng giãn nước 9.500 tấn đang được triển khai. Thông tin này được giới quan sát nhận định rộng rãi là bước khởi đầu cho một chương trình đóng tàu khu trục hoàn toàn mới. Dự án kỳ vọng sẽ đặt lườn những chiếc tàu khu trục đầu tiên cho Hải quân Nga kể từ khi Liên Xô tan rã.
Phát biểu tại cuộc gặp với các quân nhân Hải quân Nga, Tổng thống Putin nhấn mạnh rằng các tàu chiến mặt nước cỡ lớn sẽ tiếp tục đóng vai trò nòng cốt trong quy hoạch lực lượng tương lai. "Xét về các tàu chiến cỡ lớn, chúng sẽ luôn là xương sống của Hải quân. Tôi không chỉ muốn nói đến các tàu ngầm hạt nhân mang hệ thống tên lửa liên lục lợi tầm xa, mà còn cả các tàu chiến mặt nước, bao gồm tàu hộ vệ tên lửa, tàu tuần dương và các lớp tàu khác," ông khẳng định.
Tuyên bố này đánh dấu bước chuyển dịch quan trọng sau nhiều năm hờ hững với lực lượng tàu mặt nước tầm xa, cùng chuỗi sự kiện hủy bỏ chương trình tàu khu trục lớp Lieder và sự chậm trễ của dự án 'Super Gorshkov' mang thiên hướng an toàn (nhiều khả năng cũng đã bị hủy bỏ).
Bất chấp những tiến bộ vượt bậc của công nghệ tên lửa, các tàu chiến mặt nước cỡ lớn vẫn giữ vai trò không thể thay thế. Mặc dù các tàu hộ vệ cỡ trung và nhỏ có thể mang theo tên lửa hành trình tầm xa, nhưng những tàu chiến có kích thước tương đương tàu khu trục lại sở hữu khả năng phòng không, hệ thống chỉ huy - điều khiển và tầm hoạt động vượt trội hơn hẳn.
Lượng giãn nước lớn hơn cũng cho phép tích hợp các hệ thống ra-đa mạnh mẽ hơn cùng cơ số tên lửa dồi dào hơn đáng kể. Điều này đồng nghĩa với việc dù mang cùng loại vũ khí với các tàu nhỏ hơn, tàu khu trục vẫn đạt năng lực tác chiến cao hơn rất nhiều.
Nga từng tiến hành hiện đại hóa một số tàu khu trục và tàu tuần dương từ thời Liên Xô bằng việc tích hợp ra-đa, hệ thống truyền dữ liệu và tên lửa tân tiến. Tuy nhiên, nhiều tàu cũ trong số này đang đối mặt với những hạn chế nghiêm trọng và dư địa phát triển đã nhanh chóng cạn kiệt. Các tàu tuần dương chạy bằng năng lượng hạt nhân lớp Kirov là trường hợp ngoại lệ đáng chú ý, nhưng hiện chỉ còn hai chiếc hoạt động, và chi phí duy trì đắt đỏ khiến chiếc thứ hai nhiều khả năng cũng sẽ sớm bị cho nghỉ hưu.
Trở lại thời hoàng kim
Dù Nga vẫn duy trì vị thế hàng đầu thế giới về năng lực của lực lượng tàu ngầm hạt nhân cũng như các dòng tên lửa hành trình phóng từ tàu chiến, việc vị thế của hạm đội tàu chiến mặt nước bị suy giảm đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng phô trương sức mạnh của nước này, đồng thời khiến các tuyến thương mại hàng hải của Nga dễ bị tấn công bởi các đối thủ phương Tây.
Hải quân Nga ngày càng phải phụ thuộc vào việc triển khai tàu chiến để hộ tống các tàu hàng dân sự trước nguy cơ bị các quốc gia thành viên NATO bắt giữ vũ lực, trong bối cảnh khối phương Tây leo thang các nỗ lực nhắm vào tàu thuyền dân sự của Nga.
Đỉnh điểm là vụ một tàu chở hàng của Nga bị phá hủy ngoài khơi bờ biển Tây Ban Nha vào tháng 12 năm 2024, được cho là kết quả của một hành động phá hoại từ phương Tây.
Vào tháng 2, Chủ tịch Hội đồng Hàng hải Nga Nikolai Patrushev nhận định rằng việc duy trì sự hiện diện quân sự thường trực trên biển là yếu tố cốt lõi để ngăn chặn các nước châu Âu nhắm mục tiêu vào tàu thuyền dân sự của Nga trên các vùng biển quốc tế.
Do đó, những phát biểu mới nhất của Tổng thống Putin cho thấy Nga có kế hoạch hướng tới một cấu trúc hạm đội cân bằng hơn trong những thập kỷ tới. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào tàu ngầm và các tàu hộ vệ mang tên lửa, Hải quân Nga dường như đang chuẩn bị tái thiết lực lượng tàu chiến mặt nước cỡ lớn tác chiến đại dương, phục hồi một năng lực vốn đã suy giảm đáng kể kể từ sau khi Liên Xô sụp đổ.
Nếu chương trình đóng tàu khu trục mới tiến triển đúng kế hoạch, đây sẽ là mốc khởi đầu cho thế hệ tàu chiến mặt nước cỡ lớn hoàn toàn mới đầu tiên của Nga sau hơn 30 năm, củng cố vững chắc vai trò của các tàu chiến cỡ lớn như một nền tảng cho sức mạnh hải quân Nga trong tương lai.
Mặc dù vậy, vẫn còn nhiều câu hỏi lớn xoay quanh chương trình này, đặc biệt là mức độ đóng góp hỗ trợ từ Trung Quốc và Triều Tiên — hai quốc gia sở hữu kinh nghiệm phong phú trong việc đóng các tàu chiến mặt nước đại dương hiện đại với tốc độ hàng đầu thế giới.
Quốc Vinh (Theo Military Watch)
