Trực thăng đã hết thời?
Chiến trường Ukraine đang phơi bày một thực tế cay đắng: những chiếc trực thăng tấn công trị giá hàng chục triệu USD của Nga đang dần thất thế và trở thành con mồi ngon cho các loại máy bay không người lái giá rẻ.
Sự trỗi dậy mạnh mẽ của UAV không chỉ đe dọa trực tiếp đến sự sinh tồn của trực thăng hỗ trợ hỏa lực mà còn buộc các cường quốc quân sự phải nhìn nhận lại toàn bộ chiến lược không quân.
Cuộc đọ sức giữa trực thăng và UAV trên chiến trường Ukraine diễn ra theo cả hai chiều, nhưng cán cân nguy hiểm đang nghiêng mạnh về phía các dòng drone nhỏ gọn.
Đánh trả việc bị UAV đối phương đánh chặn các dòng UAV tầm xa như Geran, Nga đã tích hợp tên lửa không đối không R-60 lên Geran để gây khó khăn cho tổ bay trực thăng Ukraine. Đáp lại, Ukraine lập tức phát triển các dòng vũ khí điều khiển giá rẻ để bắn hạ UAV từ xa nhằm tránh hỏa lực mặt đất.
Ở chiều ngược lại, cuộc săn tìm trực thăng Nga bằng UAV FPV đang diễn ra vô cùng gay gắt. Những cỗ máy chiến đấu trị giá từ 16 triệu USD như Mi-28 hay Ka-52 giờ đây liên tục bị đe dọa bởi các FPV drone có giá chỉ từ 500 USD.
Hồi tháng 8/2024, lực lượng đặc nhiệm SBU của Ukraine lần đầu tiên dùng FPV đâm trúng cánh quạt đuôi của một chiếc Mi-28 trên bầu trời tỉnh Kursk, buộc máy bay phải hạ cánh khẩn cấp.
Đến tháng 3/2026, xuất hiện đoạn video ghi lại cảnh kíp điều khiển FPV cáp quang bắn hạ thành công chiếc Ka-52 tại Donetsk. Dù phi công Nga hạ cánh cứng và thoát ra ngoài, họ vẫn bị UAV trinh sát và UAV thả nổ truy vết, tấn công ngay sau đó.
Thực tế, FPV drone mang đầu nổ nặng không thể đua tốc độ với trực thăng. Cơ hội hạ gục chỉ đến khi trực thăng bay chậm, bay treo, hạ cánh hoặc vô tình lọt vào vùng phục kích sẵn. Điều đáng ngại là các hệ thống tự vệ truyền thống trên trực thăng hoàn toàn bất lực. FPV drone được điều khiển qua camera trực tiếp nên bỏ qua mọi bẫy nhiệt, trong khi các khí tài tác chiến điện tử thông thường cũng "bó tay" trước FPV điều khiển bằng dây cáp quang.
Vốn chỉ được thiết kế để chống lại radar và tên lửa phòng không, trực thăng hiện đại giờ đây buộc phải lắp thêm hàng loạt cảm biến quang học, camera nhiệt, cảm biến âm thanh và radar siêu nhỏ để tự bảo vệ trước drone 4 cánh. Khi các giải pháp chống FPV tự động chưa kịp sản xuất hàng loạt, các phi công đành phải tự ứng biến bằng cách hạn chế bay treo và liên tục đổi hành trình.
Những bài học rút ra
Nhìn vào tổn thất của trực thăng tại Ukraine, Lầu Năm Góc và các nước Phương Tây đã nhanh chóng rút ra bài học. Tháng 2/2024, Lục quân Mỹ quyết định hủy bỏ dự án trực thăng trinh sát - tấn công FARA dù đã hoàn thiện hai bản thử nghiệm.
Quân đội Mỹ nhận ra rằng trinh sát đường không bằng UAV và vệ tinh vừa rẻ, vừa an toàn lại có tầm hoạt động xa hơn nhiều. Thay vào đó, Mỹ dồn ngân sách nâng cấp các dòng máy bay hiện có và tập trung phát triển học thuyết "Tác chiến phối hợp giữa khí tài có người lái và không người lái" (MUM-T).
Mới đây nhất, tháng 7/2026, mẫu UAV cánh quạt nghiêng Thunder ra mắt nhằm làm nhiệm vụ bay trước mở đường, trinh sát, đóng vai trò "lá chắn" bảo vệ cho các dòng trực thăng như Apache hay MV-75.
Tương tự, tại Châu Âu, các tập đoàn Airbus và Leonardo cũng đang thử nghiệm hệ thống MUSHER cho phép phi công trực thăng biến cỗ máy của mình thành trung tâm chỉ huy để điều phối cả đàn UAV thâm nhập vùng nguy hiểm.
Sự thất thế của trực thăng hỗ trợ hỏa lực không đồng nghĩa với việc dòng máy bay này bị khai tử hoàn toàn, mà nó đang bước vào một thời kỳ chuyển đổi vai trò cấp thiết.
Trực thăng vẫn giữ vị trí số một không thể thay thế trong các nhiệm vụ cơ động lực lượng, vận tải, cấp cứu thương binh và tác chiến dã chiến. Đồng thời, trực thăng đang đảm nhận một vai trò hoàn toàn mới là trở thành "kẻ săn UAV", điển hình như việc Mi-28 và Ka-52 của Nga liên tục bắn hạ UAV đối phương, hay các lực lượng tại Trung Đông dùng trực thăng săn tìm drone của Iran và Houthi.
Trực thăng chiến đấu không còn là "mãnh thú" đơn độc xông xáo ở tuyến đầu nguy hiểm. Trong bức tranh chiến trường hiện đại, chúng đang lùi về sau để đóng vai trò làm bệ phóng vũ khí tầm xa, phương tiện vận tải cơ động và là "máy chủ" điều phối các đàn UAV tiên phong.
Quốc VInh (Theo Topcor)
