Từ năm 1972, giây nhuận được bổ sung vào Giờ Phối hợp Quốc tế (UTC) để bù đắp sự chênh lệch giữa thời gian nguyên tử và thời gian dựa trên chuyển động của Trái đất. Tuy nhiên, sau nhiều năm gây tranh cãi vì nguy cơ làm gián đoạn các hệ thống công nghệ, thông lệ này sắp đi đến hồi kết.
Vì sao giây nhuận bị loại bỏ?
Ngày 15/10/2026, các đại biểu tham dự Hội nghị chung về Cân và Đo lường (CGPM) tại Versailles, Pháp, đã nhất trí đẩy nhanh việc chấm dứt giây nhuận, với thời điểm áp dụng từ ngày 20/5/2027.
Giây nhuận là một giây được thêm vào đồng hồ khi cần thiết nhằm duy trì sự tương đối đồng bộ giữa UTC và thời gian mặt trời. Nguyên nhân là Trái đất không quay với tốc độ hoàn toàn ổn định, trong khi đồng hồ nguyên tử có thể đo thời gian với độ chính xác rất cao.
Kể từ năm 1972, tổng cộng 27 giây nhuận đã được bổ sung. Việc điều chỉnh này giúp duy trì mối liên hệ giữa giờ đồng hồ và chu kỳ ngày đêm, có ý nghĩa đối với thiên văn học và các hoạt động cần theo dõi chuyển động của Trái đất.
Tuy nhiên, việc thêm một giây vào hệ thống thời gian tiêu chuẩn có thể tạo ra những tình huống khó xử lý đối với máy tính và các hệ thống cần đồng bộ thời gian chính xác. Trong lĩnh vực tài chính, dấu thời gian giúp xác định thứ tự giao dịch và phục vụ kiểm toán. Với các trung tâm dữ liệu, việc đồng bộ đồng hồ giúp nhiều máy chủ phối hợp hoạt động.
Một giây bổ sung có thể gây ra lỗi nếu phần mềm không được thiết kế để xử lý thời điểm đặc biệt này. Năm 2012, khi giây nhuận được thêm vào, các nền tảng như Reddit và LinkedIn gặp sự cố, trong khi hãng hàng không Qantas ghi nhận tình trạng chậm trễ liên quan đến hệ thống máy tính.
Những sự cố như vậy khiến giây nhuận ngày càng trở thành vấn đề đối với các doanh nghiệp công nghệ, đặc biệt khi nhiều hoạt động phụ thuộc vào hệ thống máy chủ và mạng lưới vận hành trên phạm vi toàn cầu.
Các tập đoàn công nghệ đã tìm cách xử lý riêng
Trước những rủi ro trên, một số doanh nghiệp công nghệ đã chủ động tìm giải pháp thay thế cách điều chỉnh thời gian truyền thống.
Năm 2008, Google lựa chọn không bổ sung giây nhuận vào hệ thống trong một bước duy nhất. Thay vào đó, công ty phân bổ phần thời gian cần điều chỉnh trong khoảng 20 giờ, thực hiện những thay đổi nhỏ để hệ thống có thể tiếp nhận mà không phải xử lý một giây phát sinh đột ngột.
Cách làm này cho thấy những hạn chế của UTC khi được sử dụng trong các hệ thống máy tính quy mô lớn. Khi mỗi doanh nghiệp phát triển phương pháp xử lý thời gian riêng, khả năng duy trì một tiêu chuẩn chung cũng trở thành vấn đề đáng quan tâm.
Tại hội nghị CGPM năm 2022, các đại biểu từng nhất trí rằng giây nhuận sẽ được loại bỏ trước năm 2035. Tuy nhiên, những dự báo về biến động trong chuyển động quay của Trái đất làm dấy lên khả năng xuất hiện giây nhuận âm, tức phải trừ đi một giây thay vì bổ sung như trước đây.
Một thay đổi chưa từng được áp dụng như vậy có thể tạo ra rủi ro khó lường cho các hệ thống máy tính. Giới chuyên môn lo ngại tình huống này có thể gây ra những trục trặc trên diện rộng, tương tự những lo ngại từng xuất hiện trước sự cố Y2K vào thời điểm chuyển giao năm 2000.
Trong bối cảnh đó, việc đẩy nhanh lộ trình loại bỏ giây nhuận được xem là cách giảm nguy cơ gián đoạn và củng cố vai trò của UTC như một tiêu chuẩn thời gian chung trên toàn cầu.
Thay đổi này ảnh hưởng thế nào đến cách tính thời gian?
Việc loại bỏ giây nhuận không có nghĩa đồng hồ dân dụng sẽ ngừng chạy theo giờ, phút và giây như hiện nay. Thay đổi chủ yếu liên quan đến cách duy trì sự tương ứng giữa thời gian nguyên tử và chuyển động thực tế của Trái đất.
Đối với phần lớn người dùng, tác động trực tiếp có thể không dễ nhận thấy. Tuy nhiên, những lĩnh vực đòi hỏi độ chính xác cao sẽ phải thích nghi với cách xác định thời gian mới.
Theo Michelle Bastian, giảng viên cao cấp về Lý thuyết, Văn hóa và Môi trường tại Đại học Edinburgh, cuộc tranh luận về giây nhuận cho thấy thời gian trên đồng hồ không hoàn toàn là một hệ thống bất biến. Các tiêu chuẩn đo thời gian được xây dựng và điều chỉnh để đáp ứng nhu cầu của xã hội.
Quyết định loại bỏ giây nhuận có thể đem lại lợi ích cho ngành công nghệ, nhưng đồng thời khiến các nhà thiên văn học khó sử dụng UTC như một thước đo gần đúng cho chuyển động quay của Trái đất. Những lĩnh vực này sẽ cần tìm phương pháp khác để theo dõi sự khác biệt giữa thời gian đồng hồ và thời gian mặt trời.
Thực tế, con người từ lâu đã điều chỉnh cách sử dụng đồng hồ theo nhu cầu. Một số người chủ động chỉnh đồng hồ nhanh hơn vài phút để tránh trễ hẹn. Tại Edinburgh, đồng hồ trên khách sạn Balmoral được duy trì chạy nhanh hơn ba phút nhằm giúp hành khách đến ga Waverley đúng giờ.
Những ví dụ này cho thấy cách đo và sử dụng thời gian có thể thay đổi tùy mục đích. Tuy nhiên, khi một tiêu chuẩn được dùng chung trên toàn cầu, việc điều chỉnh không chỉ liên quan đến thói quen cá nhân mà còn tác động đến hệ thống công nghệ, giao dịch và nghiên cứu khoa học.
Việc loại bỏ giây nhuận vì thế không đơn thuần là thay đổi kỹ thuật. Đây còn là lựa chọn về cách cân bằng nhu cầu của các lĩnh vực khác nhau trong một thế giới ngày càng phụ thuộc vào thời gian được đồng bộ chính xác.
Nguồn: Independent, Euronews.
Hân Ly
