Theo trang tin 36Kr, có những âm thanh không đủ lớn để hàng xóm nghe thấy, nhưng lại đủ sức khiến một người mất ngủ hàng tháng trời. Đó có thể là tiếng vo ve trầm đục từ máy điều hòa, máy bơm, thang máy hoặc một thiết bị mà mắt thường gần như không thể xác định.
Chu Lâm, tiến sĩ cơ học chuyên về kỹ thuật xây dựng dân dụng và địa kỹ thuật tại Trung Quốc, được nhiều người gọi là “thợ săn tiếng ồn”. Công việc của anh là lần theo những rung động tưởng như vô hình để tìm ra nguồn gốc của tiếng ồn tần số thấp, vấn đề đang trở thành nỗi ám ảnh của không ít cư dân đô thị.
Tại một khu dân cư ở Uy Hải, Sơn Đông (Trung Quốc), cư dân đã phải sống chung với tiếng vo ve kéo dài suốt một năm. Họ kiểm tra hàng loạt thiết bị, ngắt điện cả tòa nhà, thậm chí đề nghị các nhà máy xung quanh tạm dừng sản xuất, nhưng vẫn không thể tìm ra nguyên nhân.
Chu Lâm có mặt tại hiện trường và rà soát từ chiều đến tận nửa đêm. Sau khi xử lý dữ liệu đến rạng sáng, anh cuối cùng khoanh vùng được nguồn rung gần một bức tường ở tầng hầm B2. Kết quả đo cho thấy bức tường phát ra rung động liên tục ở mức 77,65 Hz, trùng với tần số cộng hưởng của không gian bên trong hai tòa nhà.
Chu Lâm ví hiện tượng này như “đài phát thanh và máy thu thanh”: tín hiệu rung ban đầu có thể rất yếu, nhưng khi gặp đúng tần số cộng hưởng, cả công trình có thể trở thành một hệ thống truyền và khuếch đại rung động.
Nguồn âm thanh bị che giấu suốt một năm cuối cùng cũng được tìm thấy. Nhiều cư dân mừng đến rơi nước mắt. Video ghi lại quá trình rà soát sau đó lan truyền trên mạng, kéo theo hàng nghìn lời cầu cứu gửi tới Chu Lâm mỗi ngày.
Khi một giấc ngủ bình thường trở thành điều xa xỉ
Chu Lâm đã lập 35 nhóm chat dành cho những người gặp vấn đề về tiếng ồn. Trong các nhóm, câu hỏi thường xoay quanh cục nóng điều hòa, máy bơm nước, thang máy, đường ống hay thiết bị trên sân thượng. Nhưng điểm chung lớn nhất vẫn là mất ngủ.
Có người cho biết hơn một tháng không có nổi một giấc ngủ trọn vẹn. Có người liên tục tỉnh giấc lúc 2-3 giờ sáng. Những lời than thở như “đầu bị úp vào trong trống”, “ván giường bị rung” hay “tìm một ngôi nhà để ngủ yên sao khó thế” xuất hiện liên tục.
Theo Chu Lâm, tiếng ồn tần số thấp thường nằm trong khoảng 20-200 Hz. Khác với âm thanh tần số cao, loại rung động này có bước sóng dài, suy giảm chậm trong không khí và có thể truyền qua tường, dầm, cột, sàn trước khi tái xuất hiện trong một căn phòng khác.
Nói cách khác, nơi nghe thấy tiếng ồn không nhất thiết là nơi phát ra nó.
Chu Lâm từng gặp một gia đình ở Sơn Đông (Trung Quốc) phải cùng nhau ngủ trong căn phòng phụ vì tiếng vo ve quá khó chịu. Thế nhưng khi anh tìm thấy nguồn cộng hưởng nằm ở phần gạch ốp của một đường ống kỹ thuật trong phòng tắm, khu vực này lại gần như không có cảm giác bất thường. Tiếng rung dường như biến mất tại nguồn rồi xuất hiện rõ rệt ở phòng ngủ cách đó vài bức tường.
Đây cũng là lý do việc chỉ dùng máy đo decibel đôi khi chưa đủ để tìm ra nguyên nhân. Năng lượng tần số thấp có thể truyền theo kết cấu công trình và xuất hiện ở một vị trí hoàn toàn khác.
Dù vậy, Chu Lâm cũng cảnh báo không nên quy mọi cảm giác rung, ù tai hay khó chịu vào tiếng ồn môi trường. Trong quá trình kiểm tra, anh từng gặp trường hợp môi trường âm thanh thực tế không có vấn đề nhưng người cầu cứu vẫn tin chắc rằng mình đang chịu tiếng ồn. Khi đó, anh khuyên họ kiểm tra sức khỏe thay vì tiếp tục truy tìm một nguồn âm thanh không tồn tại.
Từ người mất ngủ đến “thợ săn” tiếng ồn
Chu Lâm hiểu những người tìm đến mình bởi anh từng trải qua chính cảm giác ấy.
Khoảng bốn năm trước, trong phòng ngủ của anh xuất hiện một tiếng vo ve liên tục. Anh mô tả cảm giác giống như “đặt đầu vào bên trong chiếc trống”, khiến đầu óc quay cuồng và khó ngủ. Có thời điểm, anh thường xuyên tỉnh giấc lúc 2-3 giờ sáng, thời gian ngủ mỗi ngày chưa đầy ba tiếng trong gần một tháng.
Anh đi chụp CT não và kiểm tra sức khỏe tổng quát nhưng không phát hiện bất thường. Khi đổi sang phòng ngủ khác, tình trạng được cải thiện.
Không tìm được câu trả lời từ ban quản lý hay các đơn vị kiểm định, Chu Lâm bắt đầu tự học về âm học. Với nền tảng cơ học, anh từng nghĩ đây sẽ là một bài toán tương đối quen thuộc. Nhưng sau hơn nửa năm nghiên cứu âm học kiến trúc, anh nhận ra vấn đề phức tạp hơn nhiều: một thiết bị có thể tạo rung ở một nơi, nhưng năng lượng lại truyền tới phòng ngủ theo một con đường hoàn toàn khác.
Từ trải nghiệm tự cứu mình, Chu Lâm bắt đầu chia sẻ kiến thức trên nền tảng Xiaohongshu nhằm “phổ biến chút kiến thức để giảm bớt những người bị lừa gạt”.
Ba năm tiếp theo trở thành quá trình tích lũy kinh nghiệm. Chu Lâm dần hình thành cái gọi là “ký ức phổ tần”, giúp anh nhận diện những đặc điểm quen thuộc của từng loại rung động.
Một trường hợp tại Đức Châu (Trung Quốc) là ví dụ điển hình. Một gia đình bị tiếng 100Hz trong phòng ngủ hành hạ hơn một năm. Họ đã thay cục nóng điều hòa ở nhiều căn hộ xung quanh, ngắt điện từng nhà để kiểm tra nhưng vẫn không tìm được nguyên nhân.
Chu Lâm mang thiết bị do mình nghiên cứu chế tạo tới hiện trường và phát hiện vấn đề không nằm ở cục nóng điều hòa mà liên quan đến một chiếc tủ trong phòng khách. Phía sau tủ có khoảng không khí khoảng 1cm giữa tấm vách và bề mặt tường, tạo thành một khoang cộng hưởng. Rung động 100Hz từ các thiết bị động cơ gần đó có thể tích tụ năng lượng tại đây và khuếch đại thành âm thanh.
Sau khi tháo tấm vách hậu của chiếc tủ, vấn đề kéo dài hơn một năm được giải quyết.
Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng có lời giải đơn giản như vậy. Theo Chu Lâm, truy tìm nguồn tiếng ồn phụ thuộc rất lớn vào kinh nghiệm thực địa. Công việc này cũng tiêu tốn đáng kể thời gian. Ngoài khoảng 40 phút mỗi sáng để trả lời tin nhắn trong các nhóm, anh còn tranh thủ cả lúc đi làm hay chờ đèn đỏ để xử lý những lời cầu cứu.
Khi tiếng ồn vượt ra ngoài những con số
Theo “Báo cáo phòng chống ô nhiễm tiếng ồn Trung Quốc (2026)” được bài viết dẫn lại, năm ngoái khiếu nại về tiếng ồn chiếm 54% tổng số khiếu nại về môi trường sinh thái trên toàn Trung Quốc.
Chu Lâm cho rằng một phần nguyên nhân liên quan đến quá trình xây dựng quy mô lớn trong 15-20 năm qua. Nhiều máy bơm, thang máy, máy biến áp và thiết bị gia dụng được lắp đặt từ thời kỳ này đang tiến dần tới giới hạn sử dụng. Khi động cơ hoặc máy nén lão hóa, khả năng phát sinh rung động cũng tăng lên.
Ngày 15/8/2026, Bộ luật Môi trường sinh thái Trung Quốc có hiệu lực. Cùng ngày, một tòa án tại Chiết Giang xét xử vụ tranh chấp trách nhiệm ô nhiễm tiếng ồn đầu tiên áp dụng bộ luật này. Vụ việc liên quan đến máy bơm nước và máy sục khí của một cửa hàng thủy sản gây rung động tần số thấp, ảnh hưởng tới cư dân.
Theo phán quyết được bài viết dẫn lại, việc chỉ số quan trắc không vượt tiêu chuẩn quy định không đồng nghĩa đơn vị vận hành chắc chắn không phải chịu trách nhiệm nếu tiếng ồn liên tục vẫn ảnh hưởng đến sinh hoạt.
Với người dân Trung Quốc, việc chứng minh nguồn tiếng ồn vẫn là một bài toán khó. Âm thanh có thể biến mất đúng lúc nhân viên kiểm định xuất hiện. Nguồn rung có thể đến từ thiết bị dùng chung của cả tòa nhà, trong khi trách nhiệm thuộc về ai không dễ xác định. Chi phí kiểm định chuyên nghiệp cũng không phải gia đình nào có thể chi trả.
Trong tương lai, bài toán này có thể còn phức tạp hơn khi các trung tâm dữ liệu phục vụ AI phát triển. Bài viết dẫn tư liệu cho biết khoảng 90% cơ sở hạ tầng năng lực tính toán AI toàn cầu tập trung tại Trung Quốc và Mỹ. Tại Mỹ, một số cộng đồng dân cư gần các trung tâm dữ liệu đã kiện các công ty liên quan vì tiếng ồn từ hệ thống quạt và máy bơm làm mát.
Với Chu Lâm, truy tìm nguồn tiếng ồn vẫn là lĩnh vực nằm giữa nghiên cứu khoa học và ứng dụng thực tế, chưa được tiêu chuẩn hóa đầy đủ. Vì thế, lời khuyên của anh dành cho những người đang mắc kẹt trong tiếng vo ve là trước tiên phải bình tĩnh xác định nguồn gốc, phân biệt vấn đề môi trường với những phản ứng sức khỏe cần được kiểm tra, rồi mới lựa chọn cách xử lý.
Một biểu đồ phổ tần, một đoạn ghi âm và vài dòng mô tả về những đêm mất ngủ. Với Chu Lâm, những tín hiệu ấy vẫn tiếp tục xuất hiện. Anh biết một cá nhân không thể giải quyết toàn bộ vấn đề tiếng ồn tần số thấp, nhưng chừng nào vẫn còn người cần tìm ra nguồn âm thanh mà không biết bắt đầu từ đâu, công việc “săn tiếng ồn” của anh dường như vẫn chưa thể dừng lại.
Nguồn: 36Kr
Vũ Hoàng
