Từ những chiếc vảy cá thường bị bỏ đi sau mỗi mẻ chế biến thủy sản và hạt cây Sachi một nhóm nhà khoa học Việt Nam đã tạo ra sản phẩm chăm sóc sức khỏe công nghệ cao.
Điều đáng nói không chỉ nằm ở kết quả cuối cùng, mà ở cách họ đi một hành trình bài bản: bắt đầu từ nghiên cứu nền tảng, làm chủ công nghệ, rồi mới nghĩ đến thương mại hóa.
Dự án "Sản xuất viên nang mềm chứa collagen từ vảy cá và dầu giàu omega-3,6,9 từ hạt cây Sachi" do PGS.TS. Nguyễn Thúy Chinh (Viện Khoa học vật liệu – Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) chủ trì không phải là ý tưởng ngẫu hứng. Đây là kết quả tích lũy nhiều năm, khởi nguồn từ các nghiên cứu tại Viện Kỹ thuật nhiệt đới từ năm 2019.
Ở giai đoạn đầu, nhóm tập trung xử lý nguyên liệu vảy cá nước ngọt, đánh giá chất lượng collagen, khảo sát các phương pháp chiết tách và thử nghiệm khả năng ứng dụng. Thay vì làm dàn trải, họ lựa chọn cách "hiểu tận gốc" nguyên liệu: từ cấu trúc phân tử, đặc tính lý – hóa đến khả năng tương thích sinh học và tiềm năng kết hợp với các hoạt chất khác.
Một đề tài thuộc Chương trình hỗ trợ cán bộ trẻ của Viện Hàn lâm đã biến tính collagen dạng sợi, phối hợp với hoạt chất để chế tạo vật liệu cầm máu và hỗ trợ điều trị vết thương. Nghiên cứu được nghiệm thu xuất sắc năm 2022, cung cấp dữ liệu quan trọng về tính an toàn và khả năng ứng dụng của collagen từ vảy cá Việt Nam.
Bước ngoặt đến vào năm 2021 khi quy trình chiết tách collagen được bảo hộ bằng Bằng độc quyền Giải pháp hữu ích số 2775. Việc chuẩn hóa toàn bộ các thông số từ xử lý nguyên liệu, thủy phân, làm sạch đến ổn định cấu trúc đã giúp nhóm làm chủ nguồn collagen trong nước và mở đường cho sản xuất quy mô lớn.
Theo PGS.TS. Nguyễn Thúy Chinh, kiên trì theo đuổi một hướng nghiên cứu dài hạn giúp nhóm tránh được tình trạng "làm cho có kết quả". Khi hiểu rõ bản chất nguyên liệu, việc phát triển sản phẩm không còn phụ thuộc may rủi mà trở thành bài toán tối ưu công nghệ.
Không dừng ở collagen, nhóm tiếp tục hợp tác với PGS.TS. Nguyễn Phi Hùng (Viện Hóa học) để khai thác dầu từ hạt Sachi. Quy trình chiết xuất được điều chỉnh nhằm hạn chế suy giảm axit béo không no. Kết quả cho thấy tổng hàm lượng omega-3,6,9 chiếm trên 90% tổng axit béo, trong đó omega-3 đạt gần 48%, tương đương hoặc vượt nhiều công bố trong và ngoài nước. Điều này chứng minh nguồn Sachi trồng trong nước hoàn toàn có thể đáp ứng yêu cầu nguyên liệu chất lượng cao.
Nếu hai công đoạn trên tạo ra "nguyên liệu tốt", thì công nghệ sản xuất viên nang mềm là khâu quyết định. Nhóm phối hợp với Công ty cổ phần Dược liệu Việt Nam khảo sát đồng thời nhiều yếu tố: công thức dịch nhân – dịch vỏ, độ dày màng gelatin, tỷ lệ chất hóa dẻo, điều kiện tạo nang và sấy khô. Quy trình tối ưu được xác lập nhằm bảo đảm độ ổn định và tính lặp lại giữa các mẻ sản xuất.
Kết quả, viên nang mềm chứa collagen và dầu hạt Sachi giàu omega-3,6,9 đạt các tiêu chí chất lượng theo Tiêu chuẩn cơ sở TCCS 22:2024/VIETMEC. Sản phẩm có độ đồng đều cao, đạt yêu cầu về cảm quan, đặc tính vật lý, độ rã; các chỉ tiêu vi sinh và kim loại nặng phù hợp với TCCS 22:2024/VIETMEC và QCVN 8-1:2025/BYT. Hàm lượng collagen và omega-3,6,9 trong mỗi viên đều vượt 200 mg, bảo đảm giá trị sử dụng.
Phụ phẩn tạo ra hướng phát triển bền vững
Điểm đáng chú ý của dự án không chỉ là một sản phẩm cụ thể, mà là cách tiếp cận bền vững. Từ phụ phẩm thủy sản vốn ít được chú ý và một loại cây trồng còn mới, nhóm nghiên cứu đã xây dựng chuỗi công nghệ khép kín, góp phần gia tăng giá trị cho ngành thủy sản và mở ra đầu ra ổn định cho cây Sachi trong nước, giảm phụ thuộc nguyên liệu nhập khẩu.
Bên cạnh hiệu quả ứng dụng, dự án còn mang lại các công bố khoa học trong nước và quốc tế, một bằng độc quyền giải pháp hữu ích và đóng góp vào đào tạo nhân lực trẻ. Hiện sản phẩm đang được doanh nghiệp hoàn thiện hồ sơ công bố theo quy định an toàn thực phẩm.
Với PGS.TS. Nguyễn Thúy Chinh và cộng sự, giá trị lớn nhất không chỉ nằm ở viên nang mềm hay các chỉ tiêu kỹ thuật, mà ở việc chứng minh rằng nghiên cứu khoa học nếu được xây dựng trên nền tảng nghiêm túc, bền bỉ và có trách nhiệm, hoàn toàn có thể đưa những nguyên liệu quen thuộc của đời sống bước vào chuỗi giá trị công nghệ cao.
Ngọc Minh
