Chỉ cần gõ cụm từ “thuốc Đông y gia truyền” trên TikTok, Facebook hay Youtube, hàng trăm video quảng cáo sẽ hiện ra với cùng một mô-típ: “Nhà tôi ba đời chữa khỏi xương khớp”, “Một liệu trình khỏi dứt điểm, hoàn tiền nếu không khỏi”, kèm hình ảnh các “lương y” tự xưng, ăn mặc giống bác sĩ, thuyết trình với phong thái đầy tự tin và chuyên nghiệp.
Điểm chung của những quảng cáo này là đánh mạnh vào tâm lý người bệnh sợ mổ xẻ, sợ tác dụng phụ của thuốc Tây, thích dùng dược liệu tự nhiên. Những lời lẽ như “thuốc bí truyền từ rừng sâu”, “dược liệu quý hiếm”, “đã giúp hàng nghìn người khỏi bệnh nan y” được lặp lại nhiều lần, khiến không ít người, đặc biệt là người cao tuổi tin tưởng và mua dùng.
Điều đáng sợ là chỉ cần vài tin nhắn mô tả triệu chứng qua Facebook hoặc Zalo, người bệnh đã được “chẩn đoán từ xa” và nhận thuốc giao tận nhà. Không đơn, không khám, không kiểm chứng - mô hình “3 không” này thực chất chỉ là một màn kịch được dàn dựng bài bản để bán thuốc không rõ nguồn gốc.
Đánh sập đường dây lừa đảo ''Hoàng Minh Đường'' chuyên bán "bài thuốc gia truyền 3 đời"
Theo VTV News, ngày 12/3, Công an tỉnh Thanh Hóa cho biết đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với Hoàng Văn Toàn (SN 1986) và Lê Đình Tiến (SN 1996), cùng trú tại xã Bá Thước, cùng 10 người khác về tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Các đối tượng liên quan đến đường dây lừa đảo ''Hoàng Minh Đường'' chuyên bán "bài thuốc gia truyền 3 đời". Ảnh: VTV News.
Hai đối tượng này cầm đầu đường dây hoạt động dưới danh nghĩa phòng chẩn trị y học cổ truyền “Hoàng Minh Đường”, quảng cáo rầm rộ trên mạng xã hội về “bài thuốc gia truyền 3 đời” chữa bệnh xương khớp.
Theo điều tra, Hoàng Văn Toàn từng tham gia khóa học online về y học cổ truyền. Sau đó, Toàn tự phối các loại thảo dược không rõ nguồn gốc, đặt tên sản phẩm là “Thảo dược đắp xương khớp Hoàng Minh Đường”.
Dù biết sản phẩm chưa được cấp phép và không phải bài thuốc gia truyền, các đối tượng vẫn quảng cáo có khả năng chữa khỏi hoàn toàn bệnh xương khớp.
Để sản xuất thuốc, Toàn thu mua thân, lá, vỏ cây từ người dân, mang về băm nhỏ, xay nghiền rồi đóng túi. Nhóm này còn cắt ghép hình ảnh từ những kênh truyền hình trong nước, "mượn danh" các hiệp hội đông y, hoặc xây dựng các video, bài viết để truyền tải, quảng cáo sai sự thật về các bài thuốc thông qua các fanpage trên nền tảng mạng xã hội, từ đó tạo dựng lòng tin cho những người bệnh.
Kết quả trích xuất từ phần mềm theo dõi bán hàng online của các đối tượng cho thấy, từ năm 2023 đến năm 2025, các đối tượng này đã thực hiện thành công gần 87.000 đơn hàng, thu lợi bất chính khoảng hơn 227 tỷ đồng.
Phát hiện đường dây trộn tân dược vào “thuốc đông y”
Tại TP.HCM, ngày 23/1/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP.HCM đã khởi tố, bắt tạm giam Nguyễn Duy Hiển (SN 1962), Ngô Mỹ Hoành (SN 1973) và Võ Văn Nghề (SN 1993) về hành vi sản xuất, buôn bán thuốc giả.
Quá trình điều tra xác định các đối tượng đã tự sản xuất nhiều loại “thuốc đông y”, sau đó in bao bì giả mạo nguồn gốc Singapore, Trung Quốc hoặc Hồng Kông để tạo vỏ bọc hàng nhập khẩu.
Đáng chú ý, các sản phẩm này được trộn hoạt chất betamethasone – một loại thuốc tân dược chống viêm, giảm đau – nhằm tạo cảm giác hiệu quả nhanh cho người sử dụng.
Khám xét các cơ sở liên quan, công an thu giữ hơn 13.000 sản phẩm thuốc đông y giả, cùng nhiều máy móc, nguyên liệu và tem nhãn phục vụ sản xuất.
Bác sĩ cảnh báo "bẫy tâm lý" khiến nhiều người sập bẫy thuốc gia truyền giả
VnExpress dẫn lời Bác sĩ Hà Hải Nam, Phó Trưởng khoa Ngoại bụng I, Bệnh viện K, mô tả cơ chế tâm lý của bệnh nhân. Theo bác sĩ Nam: "Bệnh nhân chỉ tin những gì họ muốn tin. Khi đối mặt với ung thư hay bệnh mạn tính, nỗi sợ tạo ra nhu cầu mãnh liệt về một phép màu".
Thuốc gia truyền không có nhãn mác, không có công thức, được gắn mác "thảo dược lành tính" và "thuận tự nhiên" - những cụm từ đánh lừa cảm giác an toàn cực kỳ hiệu quả với người vốn lo ngại tác dụng phụ của Tây y. Nghiên cứu của Viện Chính sách và Quản lý Y tế ghi nhận 68% người dùng thuốc y học cổ truyền tại Việt Nam tin rằng "thảo dược tự nhiên hoàn toàn không có tác dụng phụ" - một niềm tin mà khoa học đã bác bỏ.
Bác sĩ Ngô Văn Tỵ, Khoa Ung bướu, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội đang thăm khám cho bệnh nhân. Ảnh: Vnexpress.
Bên cạnh đó, các thủ đoạn thao túng tâm lý của các đối tượng cũng là một trong nguyên nhân khiến nhiều người sập bẫy. Theo hồ sơ từ các chuyên án triệt phá thuốc giả gần đây, các đối tượng cắt ghép hình ảnh chuyên gia y tế đầu ngành, chèn logo đài truyền hình quốc gia và huy động hệ thống tài khoản ảo để tạo ra hàng nghìn bình luận "người thật việc thật" chứng thực hiệu quả thần kỳ của thuốc.
Lực lượng công an còn thu giữ hàng loạt "kịch bản chốt đơn" được soạn sẵn tại các trung tâm tổng đài. Theo đó, hàng chục nhân viên telesales không có chuyên môn y tế nhưng được huấn luyện bài bản để tự xưng là bác sĩ. Lời khai tại cơ quan công an thừa nhận, nhiệm vụ của họ là sử dụng các từ khóa đánh trúng tâm lý như "cam kết khỏi 100%", "điều trị dứt điểm" nhằm dồn ép nạn nhân chốt đơn.
Mặt khác, "bẫy khỏi nhanh" của thuốc đông y giả càng khiến người bệnh tin vào hiệu quả của thuốc. Bác sĩ Nam giải thích corticoid trộn lén trong thuốc tạo hiệu ứng giảm đau tức thì, khiến người bệnh lầm tưởng phép màu đã xuất hiện. Nhưng âm thầm, chất này ức chế trục điều tiết nội tiết của cơ thể. Khi cơ thể hấp thu corticoid ngoại sinh kéo dài, tuyến thượng thận dần ngừng hoạt động và teo lại. Lúc đó, người bệnh phụ thuộc vào thuốc suốt đời, hoặc đối mặt với suy tuyến thượng thận cấp, tụt huyết áp sâu và nguy cơ tử vong nếu không cấp cứu kịp thời.
Không để “vàng, thau” lẫn lộn
Nhận định tình trạng làm giả thuốc nói chung và thuốc Đông y nói riêng đang diễn ra ngày càng tinh vi, Báo Hà Nội mới dẫn lời Tiến sĩ Tạ Mạnh Hùng, Phó Cục trưởng Cục Quản lý dược (Bộ Y tế) cho rằng, các đối tượng có thể sản xuất thuốc chui không cần nhà xưởng cố định, chia nhỏ quy trình để tránh bị phát hiện, sau đó quảng bá và tiêu thụ qua mạng xã hội.
Trong khi đó, hệ thống kiểm nghiệm thuốc hiện nay, gồm 3 viện trung ương và 62 trung tâm tỉnh vẫn đang thiếu thiết bị kiểm tra hiện đại, chưa đủ năng lực kiểm nghiệm nhanh tại chỗ. Thêm vào đó, một số quy định xử phạt vi phạm trong lĩnh vực này còn nhẹ, chưa đủ sức răn đe.
Trước thực trạng đó, các chuyên gia y tế đã đề xuất nhiều nhóm giải pháp để ngăn chặn thuốc giả cũng như bảo vệ uy tín của nền y học cổ truyền nước nhà. Trước tiên là hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng mức xử phạt, bổ sung quy định kiểm soát hoạt động bán thuốc online, yêu cầu công khai thông tin về đơn vị phân phối và áp dụng truy xuất nguồn gốc qua mã QR.
Cùng với đó là tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra tại các cơ sở kinh doanh dược phẩm, đặc biệt là hoạt động trên mạng xã hội, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.
Một trụ cột quan trọng là ứng dụng công nghệ hiện đại như sử dụng blockchain (công nghệ chuỗi khối) để quản lý chuỗi cung ứng thuốc, xây dựng cơ sở dữ liệu, tăng đầu tư cho hệ thống kiểm nghiệm, đẩy mạnh truyền thông cảnh báo cộng đồng và phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, chính quyền địa phương với các doanh nghiệp dược chân chính…
Đông y là kho tàng y học cổ truyền quý báu của dân tộc Việt Nam với hơn 11.000 phòng chẩn trị và gần 70.000 hội viên thuộc Hội Đông y trên cả nước. Nhiều bài thuốc đã được kiểm chứng qua thời gian, góp phần điều trị hiệu quả nhiều bệnh lý mạn tính.
Tuy nhiên, hiện nay, hình ảnh của Đông y đang bị hoen ố nghiêm trọng bởi sự trỗi dậy của các “lương y mạng”, “bác sĩ TikTok” giả danh.
Giới chuyên môn khuyến cáo người dân khi thấy video bác sĩ tư vấn, cần tìm tên và hình ảnh người đó trên trang web chính thống của bệnh viện hoặc báo chí uy tín. Thuốc "bí truyền" nhưng bán tràn lan qua mạng kèm khuyến mãi "mua 2 tặng 1" là mô hình đa cấp, không phải y thuật. Người bệnh chỉ nên mua thuốc có giấy tờ, nguồn gốc rõ ràng; sử dụng đông y tại cơ sở được cơ quan chức năng cấp phép; tuyệt đối không tự ý dừng phác đồ bệnh viện để chuyển sang thuốc gia truyền khi chưa có ý kiến chuyên môn.
