Tốt nghiệp Đại học Ngoại thương, từng làm việc tại Facebook, Google, chị Phoebe Trần (quê Vĩnh Phúc, hiện sống ở Singapore) đã có nhiều năm sống trong guồng quay của những tập đoàn hàng đầu thế giới. Giữa nhịp sống hối hả và tư duy toàn cầu, chị từng đặt cho mình một mục tiêu rất rõ ràng: phải hòa nhập tuyệt đối. Nói tiếng Anh cho thật chuẩn, làm việc cho thật giỏi để chứng minh người Việt ở đâu cũng không hề thua kém.
Khi trở thành mẹ, tư duy ấy được chị chuyển nguyên vẹn sang cách nuôi dạy con. Gia đình nhỏ của chị là một "nồi lẩu thập cẩm" văn hóa: chồng là người Nam Phi gốc Anh, quốc tịch Singapore; chị mang quốc tịch Singapore nhưng gốc Việt; hai con sinh ra và lớn lên tại đảo quốc sư tử. Con trai lớn 19 tuổi đang thực hiện nghĩa vụ quân sự bắt buộc tại Singapore. Nate, cậu con trai út 7 tuổi, vừa vào lớp 1.
Chị để Nate lớn lên cùng tiếng Anh, tiếng Trung như bạn bè bản địa. Trong suy nghĩ khi đó, chỉ cần con thành công ở đây, đứng vững giữa môi trường quốc tế là đủ.
Bước ngoặt
Mọi thứ tưởng như trọn vẹn cho đến khi một biến cố xảy ra vào năm ngoái: ông của các con gặp vấn đề sức khỏe. Trong những lần về thăm, chị nhìn thấy cảnh ông bà và các cháu muốn trò chuyện, muốn thương nhau, nhưng mọi câu nói đều phải đi qua "thông dịch viên" là mình. Những cái nhìn chờ đợi, những nụ cười lúng túng ấy khiến chị chạnh lòng.
Khoảnh khắc đó, chị nhận ra giữa hành trình mải mê hòa nhập, mình đã vô tình để lỏng sợi dây quan trọng nhất nối các con với cội nguồn. Con có thể nói tiếng Anh, tiếng Trung trôi chảy để bước ra thế giới. Nhưng nếu không nói được tiếng Việt, con sẽ ôm ông bà thế nào, sẽ nói "Con yêu ông bà" ra sao cho chân thành và tròn đầy cảm xúc?
Sự thay đổi không đến bằng một tuyên ngôn lớn lao mà bắt đầu từ những điều rất nhỏ. Cũng như quyết định rời khỏi thế giới Big Tech để về Việt Nam khởi nghiệp với Rượu Làng - The Village Château Distillery như một hành trình tìm lại chính mình, chị cũng bắt đầu điều chỉnh cách dạy con. Không còn ép con phải giống "người bản xứ" để thành công mà dạy con hiểu mình là ai trước đã.
Chị tin rằng giữ gốc không chỉ là giữ một bộ áo dài hay một nghi thức. Đó còn là giữ mùi vị, giữ âm thanh, giữ cả những câu chuyện được kể bên mâm cơm. Thay vì những triết lý xa vời, chị bắt đầu từ những điều giản dị: nói một câu tiếng Anh rồi dịch sang tiếng Việt cho con; cùng con hít hà mùi nem rán để con hiểu "vị" của quê hương là thế nào.
Hiện tại, các con chị vẫn chưa thực sự thạo tiếng Việt. Nguyên nhân là những năm trước, khi guồng quay công việc quá nhanh, chị đã vô tình đặt tiếng mẹ đẻ xuống sau những ưu tiên khác.
Giờ đây, khi bước chậm lại một chút, khi lòng mình tự nhiên nghiêng nhiều hơn về phía quê hương, chị chọn cách kiên nhẫn "bù đắp" từng ngày.
Chị không mong con phải nói tiếng Việt thật xuất sắc hay chuẩn chỉnh như một thước đo thành tích. Điều chị mong hơn cả là trong sâu thẳm, các con luôn giữ được niềm tự hào về gốc rễ của mình, để khi ai đó hỏi, con có thể mỉm cười và nói: con là người gốc Việt.
"Mình muốn các con yêu và nhớ về Việt Nam như một phần máu thịt, vì ở đó có ông bà, có họ hàng. Mình muốn các con mê bánh chưng, nem rán và có thể dõng dạc nói rằng: "Con là người gốc Việt". Chỉ cần vậy thôi là đủ".
"Người Việt mình mặc Áo dài, con ạ!"
Ở Singapore, Tết chỉ có hai ngày nghỉ chính thức. Lớp học của Nate giống như một thế giới thu nhỏ với bạn bè từ nhiều nền văn hóa. Ngày 29 Tết, trường tổ chức lễ Chinese New Year (CNY). Các con được học về phong tục tặng hai quả cam khi đến chúc Tết, được nghe kể về ý nghĩa của những phong bao "Ang bao" (lì xì) đỏ rực.
Hôm ấy, cả lớp gần như đều mặc trang phục mang màu sắc Trung Hoa. Chỉ có Nate mặc Áo dài Việt Nam. Đó không phải là lựa chọn để gây chú ý mà đơn giản là mong muốn của người mẹ: giữa tập thể toàn cầu ấy, con vẫn biết mình thuộc về đâu.
Chiều đón con, chị thấy Nate phụng phịu: "Con nói rồi mà, hôm nay là CNY. Các bạn mặc đồ CNY hết, chỉ có mình con là khác…". Thay vì gạt đi cảm xúc của con, chị ngồi xuống và giải thích. CNY là Tết của người gốc Trung Hoa. Còn với gia đình mình, người gốc Việt đó là Tết Âm lịch theo cách riêng của người Việt. Mỗi quốc gia có một cách đón năm mới khác nhau. Người Singapore gốc Hoa tặng quýt, ăn Lo Hei, mặc sườn xám. Người Việt gói bánh chưng, trưng hoa đào, hoa mai và xúng xính trong tà áo dài.
"Với mình, đó là Tết. Và người Việt mình mặc Áo dài con ạ", chị nói.
Đó là một trong những cách để bà mẹ nhắn gửi với con: Hòa nhập không có nghĩa là hòa tan. Dù mang quốc tịch nào, nói ngôn ngữ gì, thì cái gốc mới là thứ cho mình bản sắc. Và có bản sắc mới có sự tự tin thật sự.
"Sau bao nhiêu năm mải miết học cách "blend in" giữa thế giới, thứ mình muốn giữ lại nhất lại là cái gốc. Hòa nhập để đi xa. Giữ gốc để đi lâu". Câu nói ấy trở thành kim chỉ nam mới trong hành trình làm mẹ.
Giữ Tết quê nơi xa xứ
Những năm trước, gia đình chị thường thu xếp về Việt Nam ăn Tết với ông bà ngoại. Nate rất thích không khí quê nhà: được ngủ chung với anh chị em họ, được chở đi chơi bằng xe máy, được thức khuya xem người lớn chuẩn bị mâm cỗ. Những phong bao lì xì đỏ chói luôn khiến cậu bé háo hức, dù chưa thực sự hiểu giá trị tiền bạc. Với Nate, Tết Việt là tiếng cười, là sự quây quần, là cảm giác thân thuộc quyến luyến.
Năm nay có chút khác biệt. Vì đang tập trung cho startup tại Việt Nam, lịch trình của chị dày đặc, còn chồng lại bận công tác xuyên Tết. Gia đình quyết định ở lại Singapore. Dù vậy, chị vẫn cố gắng bày biện một mâm cơm Tết chuẩn vị Bắc trong căn bếp nhỏ: giò chả, gà luộc, bánh chưng, nem rán. Và chắc chắn không thể thiếu một cành hoa đào, loài hoa gắn liền với ký ức tuổi thơ miền Bắc của chị.
Là một người sống ở nước ngoài lâu năm, chị Phoebe Trần hiểu rõ áp lực cơm áo gạo tiền và sự cạnh tranh khốc liệt.
Nhưng từ chính câu chuyện của gia đình mình, bà mẹ này mong, nếu có thể, các bậc cha mẹ dành một góc nhỏ trong tâm hồn để kể cho con nghe về những điều đẹp đẽ của Việt Nam.
"Như một người bạn thân của mình từng nói: "Có những kỷ niệm nho nhỏ lúc bé ta chẳng để tâm, nhưng khi lớn lên, chúng lại hóa thành sợi dây kết nối với quê hương, dù mỏng manh nhưng sẽ chẳng bao giờ đứt". Đừng để sợi dây ấy biến mất trong hành trình trưởng thành của các con", người mẹ tâm sự.
Trong cách dạy con, chị chọn làm một người bạn đồng hành. Hai giá trị chị nhấn mạnh là tôn trọng nguồn cội và mở lòng đón nhận. Con cần biết mình đến từ đâu để bước đi vững vàng. Đồng thời, con cũng cần sự bao dung để tiếp nhận những tinh hoa văn hóa của thế giới xung quanh.
Giữa một gia đình đa quốc tịch, giữa những lớp học toàn cầu và những lễ hội đa văn hóa, hành trình của chị Phoebe Trần không còn là hòa nhập tuyệt đối như trước. Đó là hành trình tìm sự cân bằng. Để con có thể nói nhiều ngôn ngữ, bước ra thế giới với sự tự tin. Nhưng khi quay về, vẫn nhận ra mùi nem rán, cành hoa đào và tiếng Việt thân thương chính là nơi mình thuộc về.
Hiểu Đan
