Có một khoảnh khắc khá lạ mà nhiều người bắt đầu trải qua khi bước sang tuổi 30. Đó là lúc nhận ra mình không còn muốn tranh cãi đến cùng trong mọi cuộc xung đột, không còn vội phản ứng với những điều khiến bản thân khó chịu, cũng không còn xem mỗi lần bất đồng là một cuộc chiến phải phân định thắng thua. Không phải vì họ trở nên dễ tính hơn, càng không phải vì cảm xúc đã bớt mãnh liệt theo thời gian. Thực tế, họ vẫn tức giận, vẫn thất vọng, vẫn tổn thương trước những điều không như ý. Chỉ khác ở chỗ, họ dần hiểu rằng không phải cảm xúc nào xuất hiện cũng cần được phản ứng ngay lập tức.
Nhiều người gọi đó là sự chín chắn. Trong tâm lý học, trạng thái ấy có một cái tên cụ thể hơn: Emotional Maturity - trưởng thành cảm xúc.
Đây cũng là một trong những khái niệm được nhắc đến ngày càng nhiều khi nói về tuổi trưởng thành. Bởi nếu trước đây, chúng ta thường mặc định trưởng thành là một cột mốc gắn với tuổi tác, sự nghiệp hay tài chính, thì càng lớn, nhiều người càng nhận ra những thay đổi quan trọng nhất lại diễn ra ở một nơi khác: thế giới cảm xúc.
Kiếm được nhiều tiền hơn không đồng nghĩa với việc biết cách đối diện với thất bại. Có vị trí cao hơn trong công việc cũng không đảm bảo một người biết xử lý mâu thuẫn trong các mối quan hệ. Thậm chí, không ít người đã bước qua tuổi 30, 40 nhưng vẫn bị chi phối bởi những cơn giận, những tổn thương cũ hoặc nhu cầu được công nhận từ người khác. Ngược lại, cũng có những người còn khá trẻ nhưng đã sở hữu sự ổn định đáng nể trong cách họ nhìn nhận bản thân, đối diện với cảm xúc và ứng xử với cuộc sống.
Đó là lý do Emotional Maturity ngày càng được xem là một trong những dấu hiệu rõ ràng nhất của sự trưởng thành.
Một trong những hiểu lầm phổ biến nhất về trưởng thành cảm xúc là cho rằng người trưởng thành cảm xúc luôn bình tĩnh, luôn lý trí và gần như miễn nhiễm với những cảm xúc tiêu cực. Nhưng thực tế hoàn toàn ngược lại. Người có Emotional Maturity vẫn buồn khi một mối quan hệ kết thúc, vẫn thất vọng khi công việc không như mong đợi, vẫn áp lực trước những biến cố của cuộc sống và vẫn có những ngày cảm thấy mọi thứ vượt ngoài khả năng kiểm soát.
Điểm khác biệt nằm ở cách họ đối diện với những cảm xúc đó.
Thay vì để cảm xúc dẫn dắt toàn bộ hành động, họ học cách quan sát chúng, gọi tên chúng và hiểu vì sao chúng xuất hiện. Họ hiểu rằng tức giận không đồng nghĩa với việc phải làm tổn thương người khác. Thất vọng không có nghĩa bản thân là người thất bại. Một ngày tồi tệ cũng không phản ánh chất lượng của cả cuộc đời. Nói cách khác, trưởng thành cảm xúc không phải là học cách loại bỏ cảm xúc tiêu cực, mà là học cách không để chúng điều khiển toàn bộ cuộc sống của mình.
Có lẽ đây cũng là bài học mà nhiều người chỉ thực sự bắt đầu học được sau tuổi 30.
Khi còn trẻ, chúng ta thường có xu hướng phản ứng với cảm xúc nhanh hơn là suy ngẫm về chúng. Một lời nhận xét tiêu cực có thể khiến tâm trạng đi xuống cả ngày. Một cuộc tranh cãi dễ biến thành cuộc chiến để chứng minh ai đúng ai sai. Một lần bị từ chối có thể được diễn giải thành bằng chứng cho thấy bản thân không đủ tốt.
Nhưng càng trưởng thành, nhiều người càng nhận ra không phải mọi chuyện xảy ra xung quanh đều liên quan đến mình như mình tưởng.
Người đồng nghiệp hôm nay khó tính có thể đang chịu áp lực từ công việc hoặc gia đình. Một người bạn trả lời tin nhắn chậm chưa chắc là vì họ không còn coi trọng mối quan hệ đó. Một cuộc hẹn bị hủy không đồng nghĩa với việc mình bị xem nhẹ.
Nghe có vẻ đơn giản, nhưng đây thực chất là một thay đổi rất lớn trong cách con người nhìn nhận thế giới. Khi thôi đặt bản thân làm trung tâm của mọi tình huống, chúng ta cũng bớt suy diễn, bớt tổn thương vì những điều không đáng và bớt áp lực hơn trong các mối quan hệ.
Sự thay đổi này đặc biệt rõ khi nhìn vào cách người trưởng thành đối diện với các mối quan hệ xung quanh mình.
Ở tuổi đôi mươi, nhiều người mang trong mình nỗi sợ bị bỏ lại phía sau. Họ cố giữ những tình bạn đã không còn chung nhịp sống, cố níu kéo những mối quan hệ yêu đương đã đi đến điểm kết thúc hoặc cố trở thành phiên bản mà người khác mong muốn chỉ để được yêu quý và công nhận.
Nhưng sau tuổi 30, rất nhiều người bắt đầu nhìn mọi thứ thực tế hơn.
Họ hiểu rằng không phải mối quan hệ nào cũng có thể kéo dài mãi mãi. Có những người chỉ phù hợp với mình trong một giai đoạn nhất định của cuộc sống. Có những tình bạn từng rất thân nhưng rồi tự nhiên xa dần khi mỗi người bước sang một hướng khác. Có những cuộc chia tay không xuất phát từ việc ai đúng ai sai, mà đơn giản là hai người không còn phù hợp để đồng hành cùng nhau.
Trưởng thành cảm xúc không nằm ở khả năng giữ tất cả mọi người ở lại. Nó nằm ở khả năng chấp nhận rằng có những người sẽ rời đi và điều đó không nhất thiết phản ánh giá trị của bản thân.
Đây cũng là lý do nhiều người sau tuổi 30 bắt đầu nhẹ nhõm hơn trong các mối quan hệ. Họ không còn quá ám ảnh với việc phải được tất cả mọi người yêu thích. Không còn cố gắng làm hài lòng mọi người trong mọi hoàn cảnh. Không còn xem mỗi sự từ chối là một thất bại cá nhân.
Bởi càng trưởng thành, người ta càng hiểu rằng việc được yêu quý bởi tất cả vốn là một mục tiêu bất khả thi.
Một dấu hiệu khác của Emotional Maturity là sự thay đổi trong cách đối diện với xung đột.
Khi còn trẻ, nhiều người xem việc được công nhận là người đúng rất quan trọng. Trong một cuộc tranh luận, mục tiêu thường là giành phần thắng. Chúng ta dành rất nhiều năng lượng để bảo vệ quan điểm, chứng minh lập luận của mình và thuyết phục người khác thay đổi suy nghĩ.
Nhưng theo thời gian, không ít người nhận ra rằng có những cuộc tranh cãi kéo dài hàng giờ nhưng không giúp giải quyết bất kỳ vấn đề nào. Ngược lại, chúng chỉ khiến các mối quan hệ trở nên căng thẳng hơn.
Điều đó không có nghĩa người trưởng thành né tránh mâu thuẫn hay từ bỏ quan điểm cá nhân. Họ vẫn lên tiếng khi cần thiết. Vẫn bảo vệ những điều mình tin tưởng. Nhưng họ cũng hiểu rằng không phải cuộc tranh luận nào cũng cần có người thắng cuộc.
Có những lúc việc lắng nghe quan trọng hơn việc phản biện. Có những lúc giữ gìn một mối quan hệ quan trọng hơn việc chứng minh mình đúng. Và cũng có những lúc, việc chấp nhận rằng người khác có quyền suy nghĩ khác mình lại là lựa chọn khôn ngoan nhất.
Nếu phải chỉ ra bài học khó nhất của trưởng thành cảm xúc, có lẽ đó là học cách chấp nhận bản thân như một con người bình thường.
Nghe qua có vẻ đơn giản, nhưng thực tế đây là điều không hề dễ dàng.
Chúng ta lớn lên trong một môi trường luôn khuyến khích phải nổi bật hơn, giỏi hơn, thành công hơn. Mạng xã hội càng khiến áp lực đó trở nên rõ ràng hơn khi mỗi ngày đều có ai đó đạt được một cột mốc mới, một thành tích mới hay một cuộc sống có vẻ hoàn hảo hơn.
Trong bối cảnh ấy, rất nhiều người vô thức gắn giá trị bản thân với thành công, thu nhập, chức danh hay sự công nhận từ bên ngoài.
Nhưng càng trưởng thành, nhiều người càng nhận ra cuộc sống của phần lớn chúng ta được tạo nên từ những điều rất bình thường: một công việc ổn định, vài người bạn thân, sức khỏe tốt, những bữa cơm gia đình và cảm giác bình yên khi kết thúc một ngày.
Trưởng thành cảm xúc không phải là lúc con người từ bỏ tham vọng hay ngừng cố gắng phát triển bản thân. Nó là khi chúng ta thôi xem giá trị của mình phụ thuộc hoàn toàn vào những gì đạt được. Là khi hiểu rằng mình có thể chưa hoàn hảo, chưa thành công như kỳ vọng, nhưng vẫn là một con người xứng đáng được tôn trọng và yêu thương.
Có lẽ đó cũng là lý do Emotional Maturity không đến cùng với sinh nhật tuổi 30. Nó không tự động xuất hiện khi chúng ta có một công việc ổn định, kết hôn hay đạt được một cột mốc nào đó trong cuộc sống.
Trưởng thành cảm xúc được hình thành từ những lần thất vọng nhưng không để bản thân trở nên cay nghiệt hơn. Từ những lần tổn thương nhưng vẫn giữ được khả năng tin tưởng người khác. Từ những lần mọi thứ diễn ra không như kế hoạch nhưng vẫn học được cách chấp nhận và bước tiếp.
Và nếu có một dấu hiệu thật sự cho thấy ai đó đang trưởng thành sau tuổi 30, thì có lẽ đó không phải mức lương họ nhận được mỗi tháng, chức danh họ đang nắm giữ hay những gì họ sở hữu. Mà là việc họ ngày càng hiểu rõ cảm xúc của chính mình, bớt khắt khe với bản thân, bớt kỳ vọng người khác phải đáp ứng mọi mong muốn của mình và bình thản hơn trước những điều không thể kiểm soát.
Đó là kiểu trưởng thành khó nhìn thấy nhất. Nhưng cũng là thứ mất nhiều thời gian nhất để học được.
Hải My
