Kịch bản truyền thông?
Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, Tướng Dan Caine, vừa thông báo trước Ủy ban Phân bổ Ngân sách Thượng viện Mỹ rằng lực lượng F-16 của Ukraine đã đạt được chiến công đối không đầu tiên được xác nhận trước một máy bay có người lái, khi bắn hạ một tiêm kích của Nga.
Dù Tướng Caine không nêu rõ chủng loại máy bay bị nhắm mục tiêu, phát biểu của ông được các nguồn tin phương Tây hiểu rộng rãi là ngầm ám chỉ vụ rơi chiếc Su-35 của Lực lượng Hàng không Vũ trụ Nga vào ngày 8/7 chính là kết quả của trận không chiến này.
Sự việc đã dấy lên những hoài nghi lớn xung quanh năng lực thực sự của các tiêm kích F-16 trong biên chế Ukraine, cũng như khả năng một chiếc F-16 bắn rơi Su-35 đến đâu.
Mặc dù vụ bắn hạ ngày 8/7 trước đó từng được cho là do hệ thống phòng không Patriot thực hiện, song không thể phủ nhận rằng một chiến công không đối không mang lại giá trị truyền thông và quảng bá lớn hơn rất nhiều.
Dù các biến thể F-16 Block 70/72 hiện đại là những chiến đấu cơ thế hệ "4+" tương đối mạnh mẽ, và nhiều chiếc F-16 đời cũ cũng đã được nâng cấp lên tiêu chuẩn tương đương thông qua chương trình F-16V, song các tiêm kích F-16 mà Không quân Ukraine tiếp nhận lại là những phiên bản từ thời Chiến tranh Lạnh đã cũ kỹ, phụ thuộc vào hệ thống radar từ lâu bị coi là lỗi thời.
Radar của chúng không chỉ đi sau thời đại hàng thập kỷ, mà do kích thước nhỏ gọn của một dòng tiêm kích giá rẻ, quy mô hệ thống radar này chỉ bằng khoảng một phần tư so với radar trang bị trên các dòng tiêm kích Nga như Su-35 hay Su-30, cùng công suất thấp hơn đáng kể. Điều này khiến radar của F-16 Ukraine rất dễ bị gây nhiễu, từ đó hạn chế nghiêm trọng hiệu quả tác chiến ngoài tầm nhìn.
Dù việc F-16 Ukraine bắn hạ Su-35 không phải là điều bất khả thi, song kịch bản này vẫn khó xảy ra vì nhiều lý do.
Khả năng khó
Nguyên nhân đầu tiên là các tiêm kích F-16 của Ukraine không được tích hợp đường truyền dữ liệu Link 16. Hạn chế này làm giảm khả năng nhận thức tình huống của phi công, đồng thời ngăn họ sử dụng dữ liệu chỉ thị mục tiêu từ các phương tiện khác (như hệ thống phòng không Patriot) để tiến hành công kích — vốn là giải pháp thông thường giúp bù đắp những giới hạn từ hệ thống radar khiêm tốn của dòng tiêm kích này.
Bản thân các quan chức Ukraine cũng từng nhiều lần thừa nhận rằng F-16 của họ hoàn toàn thất thế khi đặt lên bàn cân với các dòng tiêm kích tuyến đầu của Nga như Su-35 — một thực tế dễ hiểu nếu nhìn vào tuổi đời từ thời Chiến tranh Lạnh và việc thiếu vắng các gói nâng cấp sâu.
Trong suốt chiến dịch không quân kéo dài hơn 4 năm qua, Ukraine hầu như chưa ghi nhận chiến công đối không đáng kể nào, ngoại trừ việc sử dụng thiết bị bay không người lái (UAV) tương đối hiệu quả để bắn hạ trực thăng Nga.
Điều này xảy ra ngay cả khi Không quân Ukraine từng sở hữu các tiêm kích chiếm ưu thế trên không Su-27 — dòng máy bay mà theo hầu hết các đánh giá đều vượt trội đáng kể so với những chiếc F-16 cũ kỹ mà họ nhận được sau này, nhưng đã nhanh chóng chịu tổn thất nặng nề ngay từ giai đoạn đầu của cuộc xung đột.
Cho dù phát biểu của Tướng Caine có thể đang đề cập đến một vụ bắn hạ máy bay thuộc chủng loại khác của Nga, việc truyền thông phương Tây diễn giải sự việc theo hướng tiêu diệt một chiếc Su-35 lại hoàn toàn phù hợp với chuỗi nỗ lực tối đa hóa hiệu ứng truyền thông cho Kyiv cũng như vũ khí phương Tây, từ đó ghi nhận cho F-16 Ukraine chiến công hạ gục dòng tiêm kích hiện đại bậc nhất của Nga.
Dù Su-35 còn cách khá xa tiêu chuẩn của một tiêm kích hàng đầu thế giới — đặc biệt khi đặt cạnh các chiến đấu cơ thế hệ thứ 5 của Mỹ và Trung Quốc như F-35 hay J-20 — nhưng khoảng cách về hiệu năng giữa nó và các biến thể F-16 đã có tuổi đời 45 năm vẫn là một khoảng cách cực kỳ lớn.
Quốc Vinh (Theo Military Watch)
