Kỷ lục trong một tuần
Các quan chức quân sự cấp cao của Nga mới đây đã công bố thêm những chi tiết mới liên quan đến một trong những giai đoạn tác chiến phòng không thành công nhất của Lực lượng Vũ trụ Nga trong chiến sự tại Ukraine.
Theo đó, các hệ thống tên lửa phòng không tầm xa S-400 đã tiêu diệt tới 24 máy bay của Ukraine chỉ trong vòng một tuần vào năm 2023, nhờ áp dụng chiến thuật tiến công ngoài tầm nhìn đài radar chưa từng được tiết lộ trước đó.
Thông tin này được đăng tải trên tạp chí Voyennaya Mysl — ấn phẩm uy tín của Bộ Quốc phòng Nga — trong bài viết do Thiếu tướng Alexander Romanenkov, Tư lệnh Lực lượng Tên lửa Phòng không thuộc Lực lượng Vũ trụ Nga, đồng tác giả.
Đáng chú ý, trong số các mục tiêu bị bắn hạ có tới 10 máy bay tiêm kích MiG-29 của Ukraine bị tiêu diệt chỉ trong một ngày đơn lẻ, ngay sau khi Kiev đẩy mạnh các hoạt động không quân nhờ tiếp nhận một lượng lớn máy bay MiG-29 do các quốc gia thành viên NATO viện trợ.
Thay vì bố trí các trận địa phòng không tầm xa tại những vị trí phòng thủ truyền thống, lực lượng Nga được cho là đã triển khai các xe phóng S-400 vào những vị trí "phục kích" bí mật ở tuyến trước. Từ các vị trí này, hệ thống có thể khóa và đánh chặn máy bay Ukraine gần như ngay lập tức sau khi chúng cất cánh.
Bằng cách khai thác dữ liệu chỉ thị mục tiêu tầm xa từ các cảm biến bên ngoài, các xe phóng có thể khai hoả vào mục tiêu nằm ngoài đường chân trời radar, qua đó mở rộng đáng kể phạm vi tác chiến hiệu quả của hệ thống.
Thông thường, các hệ thống phòng không mặt đất bị hạn chế nghiêm trọng bởi tầm hoạt động có hạn của radar mặt đất. Việc Nga tiên phong phát triển năng lực tác chiến ngoài tầm nhìn radar cho S-400 — đặc biệt là sử dụng dữ liệu mục tiêu từ các nguồn cảm biến khác như máy bay cảnh báo sớm và chỉ huy trên không A-50U — được coi là chìa khóa giúp lực lượng này gây thiệt hại nặng nề cho không quân đối phương.
Những kịch bản được mô tả kể trên hoàn toàn có cơ sở thực tiễn. Trước đó, các tiêm kích đối phương thường chủ động giữ khoảng cách an toàn với hệ thống phòng không Nga, nhưng đã phải chịu tổn thất lớn khi S-400 bất ngờ phô diễn khả năng chỉ thị và tiêu diệt mục tiêu ở khoảng cách xa vượt dự kiến. Bên cạnh 10 chiếc MiG-29, chủng loại của 14 máy bay còn lại bị tiêu diệt không được đề cập chi tiết.
Các con số này trùng khớp với tuyên bố của cựu Bộ trưởng Quốc phòng Nga Sergei Shoigu hồi tháng 10/2023, khi ông cho biết các phương pháp vận hành mới được đưa vào áp dụng đã giúp phòng không Nga bắn rơi 24 máy bay Ukraine chỉ trong vòng 5 ngày.
Chi tiết đáng chú ý
Dù MiG-29 là một trong những dòng tiêm kích có khả năng siêu cơ động hàng đầu thế giới, các biến thể trong biên chế Ukraine hiện đã lạc hậu nhiều thập kỷ. Việc thiếu khả năng tàng hình lẫn các công nghệ tác chiến điện tử hiện đại khiến chúng trở nên cực kỳ dễ bị tổn thương nếu đi vào tầm ngắm của đối phương. Do đó, duy trì khoảng cách an toàn với các cụm phòng không Nga luôn là nguyên tắc cốt tử của các phi công Ukraine trong suốt chiến dịch.
Dù các tác giả bài viết thừa nhận chiến thuật này hiện đã bị phía Ukraine phân tích kỹ lưỡng và khó có thể đem lại kết quả bất ngờ tương tự trong tương lai, họ khẳng định đây vẫn là một khái niệm có giá trị tác chiến rất cao. Tạp chí kết luận rằng trong điều kiện cho phép, các xe phóng tên lửa tầm xa vẫn nên tiếp tục được bố trí tại các vị trí giúp đón lõng máy bay địch ngay khi chúng vừa rời đường băng, qua đó tối thiểu hóa thời gian đối phương kịp thực hiện các thao tác né tránh hoặc hoàn thành nhiệm vụ.
Về bản chất, S-400 vốn được thiết kế chuyên biệt cho các trận đánh phòng không ngoài tầm nhìn radar. Đặc biệt, dòng tên lửa 40N6 — vốn bắt đầu được tích hợp vào hệ thống từ cuối những năm 2010 — đạt tầm bắn lên tới 400 km và có cơ chế bay vọt lên độ cao lớn rồi mới lao xuống tiêu diệt mục tiêu dựa trên dữ liệu từ các cảm biến bên ngoài. Khả năng này đã được thử nghiệm và kiểm chứng sâu rộng trên chiến trường Ukraine.
Việc các thông tin chi tiết này xuất hiện trên tạp chí Tư duy Quân sự là một chi tiết rất đáng chú ý, bởi đây được coi là diễn đàn quân sự chính thức hàng đầu của Nga dùng để phân tích các bài học tác chiến thực tế từ các cuộc xung đột đang diễn ra.
Bài viết của các sĩ quan cấp cao thường phác thảo trước những định hướng phát triển học thuyết quân sự trước khi chúng chính thức đưa vào tài liệu hướng dẫn dã chiến hay quy định chung của toàn quân. Do đó, phần phân tích của Tướng Romanenkov cho thấy chiến thuật phục kích ngoài tầm nhìn radar đã trở thành một thành tố chính thức trong học thuyết phòng không của Nga, ngay cả khi các điều kiện đặc thù tạo nên thành công ban đầu của nó khó có thể lặp lại.
Quốc Vinh (Theo Military Watch)
